Hai hướng hợp tác, một mục tiêu phát triển
Hợp tác AI quốc tế là việc các quốc gia phối hợp phát triển, nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo cùng những công nghệ liên quan, nhằm tạo lợi ích kinh tế và xã hội có thể đo đếm. Việt Nam đang theo đuổi hướng đi đó qua hai khuôn khổ khác nhau: kết nối với cộng đồng Pháp ngữ và thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới cùng Vùng Vịnh Lớn Trung Quốc.
Ngày 15/11 tại Phnom Penh, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự FrancoTech 2026 và kêu gọi biến khoa học, công nghệ và kinh tế số thành động lực phát triển. Bối cảnh là kinh tế toàn cầu đổi thay nhanh dưới tác động của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; theo ông, thách thức không chỉ là tiếp cận công nghệ mà còn phải chuyển tiến bộ thành cơ hội phát triển và lợi ích cụ thể cho người dân.
Thông điệp đáng chú ý là Việt Nam không xem hợp tác công nghệ như một danh sách thỏa thuận ngoại giao. Giá trị cần được chứng minh qua năng suất doanh nghiệp, năng lực sáng tạo và chất lượng cuộc sống. Hai sáng kiến cùng hướng đến kết quả ấy, nhưng lựa chọn những con đường khác nhau.

Pháp ngữ: xây nền tảng cho kinh tế số và AI có trách nhiệm
Với các đối tác Pháp ngữ, trọng tâm được nêu rộng hơn một dự án nghiên cứu cụ thể: hạ tầng công nghệ số, thương mại điện tử, thanh toán số và giải pháp quản trị doanh nghiệp. Ông Tô Lâm đề xuất tổ chức hội nghị cấp bộ trưởng Pháp ngữ về kinh tế số để phối hợp chính sách và xây dựng khuôn khổ pháp lý, giúp doanh nghiệp tham gia thương mại, đầu tư trong môi trường số.
Hợp tác AI ở hướng này nhấn mạnh ứng dụng có trách nhiệm, bao trùm và lấy con người làm trung tâm, đồng thời thu hẹp khoảng cách số. Việt Nam cũng kêu gọi chia sẻ tri thức, phối hợp nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả. Mô hình Nhà nước, giới nghiên cứu và doanh nghiệp cùng tham gia có thể nối chính sách với năng lực triển khai; nếu thiếu cơ chế thực thi, những mục tiêu bao quát ấy dễ dừng ở lời kêu gọi.
Quy mô FrancoTech 2026 — hơn 90 chính phủ, 200 gian trưng bày và 5.000 khách tham quan, nhà đầu tư cùng đại diện tổ chức đổi mới sáng tạo — cho thấy đây là diễn đàn kết nối lớn. Tuy vậy, trọng tâm được nêu vẫn là xây hệ sinh thái và luật chơi chung, chứ không tập trung vào một danh mục công nghệ công nghiệp hẹp.
Vùng Vịnh Lớn: nghiên cứu chung gắn với thử nghiệm và sản phẩm
Diễn đàn kết nối công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam - Vùng Vịnh Lớn Trung Quốc chọn hướng cụ thể hơn: nghiên cứu chung về AI, bán dẫn, robot và hệ thống tự hành, dựa trên thế mạnh bổ trợ và nhu cầu thực tế. Ông Tô Lâm đề nghị gắn nghiên cứu với thử nghiệm, ứng dụng và phát triển sản phẩm, thay vì dừng ở trao đổi học thuật.
Cách tiếp cận này đáng chú ý vì đặt tiêu chuẩn ứng dụng ngay từ đầu. Giải pháp AI và robot cần được kiểm chứng tại nhà máy, hệ thống logistics, cơ sở y tế và đô thị; hợp tác AI bán dẫn cần nối đào tạo với thiết kế, sản xuất thử, đóng gói, kiểm thử và phát triển sản phẩm. Việc làm rõ đóng góp, quyền sở hữu và cách khai thác kết quả nghiên cứu cũng là điều kiện thiết yếu để các nhóm chung tạo ra giá trị lâu dài.
Các dự án đồng tài trợ cho thấy nghiên cứu AI có thể gắn trực tiếp với nhu cầu xã hội: ứng dụng AI vào nghiên cứu dược liệu và y học cổ truyền; cảnh báo rủi ro nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu; theo dõi, cảnh báo thiên tai ảnh hưởng hạ tầng giao thông miền núi; và phát triển robot dịch vụ cho bệnh viện thông minh. Bốn nhiệm vụ nghiên cứu chung đã được công bố, cùng với 16 biên bản ghi nhớ về công nghệ chiến lược và ngành công nghiệp trọng điểm. Đây là tín hiệu triển khai cụ thể, dù hiệu quả cuối cùng còn tùy vào chất lượng nghiên cứu và khả năng đưa kết quả ra thực tế.
Khác ưu tiên, cùng cần kết quả đo được
So sánh hai sáng kiến cho thấy đối tác Pháp ngữ chú trọng hạ tầng số, thị trường số, phối hợp chính sách và một hệ sinh thái AI an toàn, bao trùm. Hướng Vùng Vịnh Lớn tập trung sâu hơn vào nghiên cứu ứng dụng và công nghệ công nghiệp: AI, bán dẫn, robot, hệ thống tự hành. Một bên ưu tiên xây điều kiện để doanh nghiệp và các nước kết nối trong nền kinh tế số; bên kia thúc đẩy nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm hợp tác và sản phẩm thử nghiệm.
Hai hướng không loại trừ nhau. Hệ sinh thái số và khuôn khổ hợp tác rộng có thể mở thêm không gian cho thương mại hóa; nghiên cứu chung, đào tạo kỹ sư và thử nghiệm thực địa có thể đưa năng lực công nghệ vào sản xuất, y tế, logistics và quản lý rủi ro. Tuy nhiên, số biên bản hay tuyên bố hợp tác không tự động đồng nghĩa với đổi mới thành công: cần công khai tiến độ, phân định quyền sở hữu và đánh giá lợi ích mà người dân, doanh nghiệp nhận được.
Bước tiếp theo nên là biến cam kết thành các chương trình có mục tiêu, đầu mối và kết quả kiểm chứng được. Hợp tác nghiên cứu cần được duy trì qua đồng đào tạo, trao đổi chuyên gia và sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Năm 2027, khi Việt Nam đăng cai Năm APEC lần thứ ba, việc thúc đẩy các động lực tăng trưởng từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tạo thêm cơ hội kết nối. Kết luận rõ ràng: mở rộng đối tác là lợi thế, nhưng năng lực biến hợp tác AI và hợp tác công nghệ thành sản phẩm hữu ích mới là thước đo quyết định.






