Ở vùng cao, cơ hội học tập phải được vun đắp mỗi ngày
Giáo viên vùng cao là những nhà giáo vừa dạy chữ, vừa tìm cách tháo gỡ trở ngại về đường sá, sinh kế và điều kiện sinh hoạt để học sinh miền núi có thể tiếp tục đến trường. Với họ, giữ một em nhỏ ở lại lớp đôi khi bắt đầu từ bữa ăn, chỗ ngủ và sự tin tưởng của gia đình. Dưới chân núi Ngọc Linh, thầy Võ Đăng Chín đã gắn bó với học trò hơn 26 năm; tại Nghinh Tường, thầy Hoàng Văn Cương cùng đồng nghiệp tìm cách làm cho lớp học quê nhà tốt hơn. Hai hành trình khác nhau nhưng cùng nhắc một điều: giáo dục vùng cao không thể trông chờ vào lòng nhiệt thành đơn độc, mà cần sự bền bỉ gắn với nhu cầu thật của cộng đồng. Khoảng cách địa lý, đường rừng cách trở, khó khăn kinh tế và tập quán sinh hoạt đều có thể cản bước trẻ em trên hành trình tìm chữ.
Thầy Chín đưa lớp học đến gần hơn với học trò
Năm 2001, sau thời gian làm việc ở Thành phố Hồ Chí Minh, thầy Chín trở về, thi tuyển công chức ngành giáo dục và nhận nhiệm vụ tại Trường PTCS Trà Mai, khi ấy thuộc huyện Trà My, tỉnh Quảng Nam. Những ngày đầu, đường sá khó đi, sinh hoạt thiếu thốn; mùa mưa lũ, thầy có khi ở lại với học trò nhiều tuần. Qua những năm làm công tác bán trú, thầy hiểu rằng muốn các em bám trường thì phải quan tâm đến những thiếu hụt cụ thể, từ cơm ăn, áo mặc đến đồ dùng học tập. Thầy vận động hỗ trợ để bữa ăn có thêm thức ăn, thay vì chỉ có cơm với mắm và rau mang từ nhà.
Khi nhận thấy học sinh ở các điểm lẻ xa trung tâm chỉ được tiếp cận một số môn cơ bản, thầy đề xuất đưa các em về học và sinh hoạt tại trường chính. Đây là thay đổi lớn với những gia đình đã quen nếp sống tại làng, nên thầy cùng ban giám hiệu đến từng nhà, từng nóc làng trao đổi, vận động phụ huynh. Nhà trường lo chỗ ở, chỉnh trang khu nội trú, còn phụ huynh thay phiên hỗ trợ giặt giũ, chuẩn bị bữa ăn và chăm sóc các em. Mô hình tập trung giúp việc học và chăm sóc học sinh đi vào nền nếp hơn; theo thầy Chín, điều đáng mừng là các em ít bỏ học sau những kỳ nghỉ dài, còn học sinh lớp 1 có điều kiện học đọc, học viết bài bản hơn.
Ở Nghinh Tường, đổi mới bắt đầu từ đồng nghiệp
Thầy Hoàng Văn Cương, người dân tộc Tày và giáo viên Trường Tiểu học Nghinh Tường, chọn gắn bó với quê nhà. Ở địa bàn miền núi, nâng cao chất lượng dạy học đòi hỏi người thầy không ngừng tự học và điều chỉnh cách dạy cho phù hợp với học sinh. Thầy Cương tìm tòi phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm soạn bài, thiết kế hoạt động và đổi mới kiểm tra đánh giá với đồng nghiệp. Thầy còn góp phần xây dựng tư liệu, bài giảng dùng chung và tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.
Trong 5 năm học liên tiếp, từ 2020-2021 đến 2024-2025, thầy triển khai các sáng kiến về dạy Lịch sử lớp 4, khuyến khích học sinh tham gia môn Toán, ứng dụng công nghệ vào dạy Toán và rèn kỹ năng viết văn. Giá trị của những việc này không nằm ở công cụ mới tự thân, mà ở cách chúng giúp giáo viên cùng tìm lời giải cho khó khăn trong lớp học vùng cao. Thầy Cương còn chia sẻ kinh nghiệm sử dụng Canva, PowerPoint và OLM để hỗ trợ đồng nghiệp. Khi năng lực được lan tỏa trong cả tập thể, sự cải thiện không còn phụ thuộc vào nỗ lực của một người.
Bền bỉ là ở lại, nhưng cũng là cùng nhau tiến lên
Câu chuyện của thầy Chín đặt trọng tâm vào điều kiện sống và việc học của học trò nghèo; câu chuyện của thầy Cương cho thấy sức mạnh của tự học và hợp tác chuyên môn. Một người vận động phụ huynh, nguồn hỗ trợ và cải thiện sinh hoạt bán trú; người kia tìm cách đổi mới bài dạy rồi chia sẻ để đồng nghiệp cùng nâng tay nghề. Cả hai đều không xem khó khăn miền núi là lý do để chấp nhận một nền giáo dục ít cơ hội hơn.
Hơn 26 năm ở lại với học trò vùng cao, thầy Chín từng nghĩ đến chuyện trở về gần gia đình để vợ con đỡ vất vả, nhưng rồi chọn ở lại khi thấy các em được ăn no hơn và học hành đầy đủ hơn. Sự bền bỉ ấy không chỉ là chịu đựng gian khó; đó là kiên trì tìm cách làm cho trường lớp đáp ứng tốt hơn nhu cầu của trẻ em. Từ Ngọc Linh đến Nghinh Tường, hai nhà giáo cho thấy cơ hội học tập được mở rộng bằng những lựa chọn thiết thực và bằng sức người cùng góp sức. Đó mới là nền tảng để học sinh miền núi có thể đi xa hơn trên con đường học vấn.
