Trở về quê nhà, mang theo một cánh cửa mới
Giáo viên vùng cao đưa công nghệ vào lớp học là người dùng công cụ số phù hợp với điều kiện thực tế để mở rộng cơ hội học tập, thực hành và khám phá cho học sinh ở những nơi còn thiếu thiết bị. Với cô Đoàn Thị Phương Thảo, đó không phải một ý tưởng xa vời mà là lựa chọn gắn liền với hành trình trở về quê hương giảng dạy. Sinh ra ở Mậu Duệ, Tuyên Quang, cô hiểu những thiếu thốn và trở ngại mà học sinh miền núi phải đối mặt. Sau 18 năm gắn bó với ngành giáo dục, cô hiện công tác tại Trường TH&THCS Yên Minh. Cô tin trách nhiệm của người thầy không chỉ là truyền đạt bài học, mà còn giúp các em có thêm niềm tin, sự tự tin và khát vọng vươn lên. Công nghệ, nếu được dùng đúng cách, có thể góp phần biến mong muốn ấy thành trải nghiệm học tập cụ thể.
Thiếu thiết bị, đường xa: bài học phải bắt đầu từ thực tế
Ở Yên Minh, việc tổ chức dạy học không thể tách rời những điều kiện còn nhiều hạn chế. Mưa xuống, đường đến các điểm trường trơn trượt; địa bàn rộng, đường đèo dốc và quanh co khiến việc đi lại thêm vất vả. Trong môn Tin học, số máy tính đôi lúc chưa đủ đáp ứng nhu cầu, thiết bị và đường truyền Internet cũng không phải lúc nào ổn định. Nhiều học sinh chưa có máy tính hay thiết bị thông minh để luyện tập ở nhà. Vì vậy, áp dụng công nghệ không đồng nghĩa với việc đưa thật nhiều ứng dụng vào lớp, càng không thể mặc định mọi em đều có điều kiện truy cập như nhau. Cô Thảo tận dụng thiết bị sẵn có, điều chỉnh hoạt động theo khả năng tiếp cận và hướng dẫn từng bước. Cách làm ấy thừa nhận giới hạn thay vì che lấp chúng, đồng thời giúp giờ học số không bỏ lại những em ít có cơ hội thực hành.
Công nghệ có ý nghĩa khi học sinh được tự tay làm
Trong các tiết học, cô Thảo sử dụng Scratch để học sinh làm quen với tư duy lập trình trực quan; PowerPoint tương tác, Quizizz và Plickers giúp tổ chức hoạt động củng cố kiến thức; Canva cùng một số công cụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thiết kế học liệu. Giá trị không nằm ở danh sách phần mềm, mà ở việc các em được thao tác, thử nghiệm, tự sửa lỗi và hoàn thành sản phẩm. Ban đầu, một số học sinh còn rụt rè trước máy tính; qua hướng dẫn, các em dần chủ động hơn. Cô cũng xây dựng sáng kiến ứng dụng phần mềm công nghệ để dạy tốt môn Tin học lớp 4, nhằm tổ chức bài học sát với điều kiện của học sinh miền núi. Một học sinh lớp 5 chia sẻ rằng giờ học giúp em biết sử dụng máy tính, khám phá điều mới và tạo sản phẩm của riêng mình. Đó là bằng chứng thiết thực cho thấy công nghệ trong lớp học có thể nuôi dưỡng năng lực, chứ không chỉ làm bài giảng thêm bắt mắt.
Từ giờ Tin học đến sân chơi rộng hơn
Cô Thảo còn hướng dẫn học sinh tham gia các sân chơi trực tuyến như Trạng nguyên Tiếng Việt, Trạng nguyên Toàn tài, Violympic, IOE và Đấu trường VioEdu. Cô hỗ trợ các em đăng ký, luyện tập theo từng vòng và động viên những em thiếu tự tin thử sức ở các cấp. Theo thống kê cô cung cấp, học sinh dự Chung kết quốc gia Trạng nguyên Toàn tài giành 24 giải, gồm 3 giải Vàng, 9 giải Bạc, 8 giải Đồng và 4 giải Khuyến khích. Những kết quả ấy đáng mừng, nhưng thước đo sâu hơn là học sinh vùng cao dám khám phá, biết sử dụng máy tính và nhận ra mình có thể tạo ra sản phẩm, tham gia những sân chơi vượt khỏi phạm vi điểm trường. Dẫu vậy, nỗ lực của một giáo viên không thể thay thế máy tính đủ dùng hay Internet ổn định. Muốn cơ hội tiếp cận tri thức số bền vững, nhà trường cần được trang bị tốt hơn và học sinh cần thêm thời gian thực hành.
Cô Đoàn Thị Phương Thảo được tuyên dương cùng 33 thầy cô khác trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” năm 2026. Sự ghi nhận ấy có ý nghĩa, nhưng điều đáng quý hơn là cách cô biến hiểu biết về quê hương thành sự kiên trì trong lớp học: chọn công cụ vừa sức, hướng dẫn từng bước và mở thêm cơ hội để học trò thử sức. Công nghệ không xóa được đường xa hay tình trạng thiếu thiết bị; nó chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng người thầy biết điều chỉnh phương pháp và một môi trường học tập có điều kiện hỗ trợ. Hành trình của cô vì thế vừa là câu chuyện về một giáo viên tận tâm, vừa nhắc rằng cơ hội tiếp cận tri thức không nên phụ thuộc vào nơi một đứa trẻ sinh ra. Khi học sinh được trao phương tiện và sự đồng hành, địa lý sẽ bớt quyết định giới hạn của các em.
