Tuyển sinh lớp 10 Hà Nội: vì sao cả hệ thống phải thay đổi?
Tuyển sinh lớp 10 Hà Nội là quá trình lựa chọn học sinh vào các trường THPT công lập bằng các phương thức thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp, được thiết kế theo đặc thù quy mô dân số, mạng lưới trường học và định hướng chính sách giáo dục của thành phố. Đây không chỉ là một kỳ thi chuyển cấp, mà là “cửa ngõ” phân luồng học sinh, quyết định cơ hội vào trường công lập, nên sức nặng tâm lý đối với gia đình và xã hội đặc biệt lớn. Điểm mấu chốt hiện nay: lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội thừa nhận áp lực tuyển sinh lớp 10 là quá cao, trong khi hệ thống trường lớp và kiểm tra đánh giá đang được sắp xếp lại toàn diện. Ngày 28/8, tại hội nghị do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội tổ chức, Phó Giám đốc Sở Nguyễn Quang Tuấn lần đầu công khai nói về việc nghiên cứu các phương án tuyển sinh công lập mới, với quan điểm giảm áp lực học sinh nhưng không đánh đổi tính khách quan, công bằng. Việc thay đổi là cần thiết, nhưng sẽ không thể là một cuộc “lật bàn” vội vàng.
Tái cấu trúc trường lớp và nhân sự: nền tảng để tính lại bài tuyển sinh
Muốn bàn nghiêm túc về phương án tuyển sinh công lập, phải nhìn vào cuộc “đại phẫu” hệ thống giáo dục Hà Nội đang diễn ra. Ở cấp mầm non, tiểu học, THCS thuộc quản lý UBND xã, tổng số trường từ 2.163 đã giảm xuống 938, tức giảm 1.225 trường, tương đương 56,6%. Đây là con số gây choáng nhưng lại cho thấy quyết tâm tinh gọn để nâng chất lượng. Nhân sự quản lý cũng được sắp xếp mạnh: từ 5.536 cán bộ (2.135 hiệu trưởng, 3.401 phó hiệu trưởng) xuống còn 3.170 người, giảm 2.366 cán bộ quản lý trên toàn hệ thống phổ thông cơ sở. Việc giữ nguyên 124 trường THPT, song song với kế hoạch tăng số lớp học và mở rộng mạng lưới trường công, là thông điệp rõ ràng: thành phố muốn tăng chỗ học để giảm cạnh tranh “một mất một còn” ở kỳ tuyển sinh lớp 10. Nếu không có bước tái cấu trúc này, mọi nói về giảm áp lực học sinh sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Ba phương thức tuyển sinh và bài toán công bằng – độ tin cậy
Về lý thuyết, tuyển sinh lớp 10 có ba đường: thi tuyển, xét tuyển, hoặc kết hợp thi và xét. Hà Nội nhiều năm trung thành với thi tuyển vì được đánh giá khách quan hơn so với chỉ xét học bạ. Nhưng thi tuyển một lần duy nhất cho hàng chục nghìn thí sinh lại tạo áp lực tâm lý khổng lồ, biến kỳ thi thành “cuộc quyết chiến” thay vì đánh giá năng lực bền vững. Quan điểm mới của Sở GD&ĐT là rõ ràng: giảm áp lực học sinh nhưng không hy sinh tính khách quan, công bằng và độ tin cậy của kết quả tuyển sinh. Chính vì thế, bất kỳ phương án tuyển sinh công lập mới nào – kể cả kết hợp thi và xét – chỉ được đặt lên bàn khi hệ thống kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập được chuẩn hóa, khách quan và thống nhất. “Kết quả kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập sẽ là một trong những cơ sở để Hà Nội xem xét, xây dựng chính sách tuyển sinh trong tương lai”. Nói cách khác, muốn bớt lệ thuộc vào một kỳ thi duy nhất, thành phố buộc phải làm cho điểm số cả năm đáng tin.
Áp lực không chỉ từ kỳ thi: câu chuyện SGK miễn phí và quyền tiếp cận
Giảm áp lực học sinh không thể chỉ nhìn vào đề thi và điểm chuẩn. Quyền tiếp cận tài nguyên học tập – đơn giản như sách giáo khoa – cũng góp phần quan trọng. Sở GD&ĐT đã xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách SGK miễn phí, nhưng do năm học 2026-2027 đã cận kề ngày khai giảng, không đủ thời gian đấu thầu nên chính sách chưa thể triển khai. Điều này đồng nghĩa với việc phụ huynh vẫn phải tự lo SGK thêm một năm nữa, giữa lúc họ cũng đang hồi hộp chờ tin về tuyển sinh lớp 10. Dẫu vậy, tín hiệu dài hạn là tích cực: dự kiến từ năm học 2027-2028 đến 2029-2030, toàn bộ học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục do thành phố quản lý sẽ được hưởng chính sách SGK miễn phí. Khi gánh nặng chi phí học tập được chia sẻ, không khí chuẩn bị thi lớp 10 có cơ hội bớt căng thẳng hơn, nhất là với các gia đình thu nhập thấp. Đây là phần ít được chú ý trong câu chuyện tuyển sinh, nhưng lại liên quan trực tiếp đến công bằng cơ hội.
Hà Nội sẽ đi theo hướng nào và phụ huynh nên nhìn nhận ra sao?
Đến thời điểm này, Sở GD&ĐT mới dừng ở việc “đang nghiên cứu, tham mưu và đề xuất phương án tuyển sinh cho những năm tới”, chưa công bố chi tiết lộ trình đổi phương thức. Song song với đó là kế hoạch tăng trường lớp, mở rộng mạng lưới công lập để tạo thêm chỗ học, giảm áp lực cạnh tranh. Điều này cho thấy hướng đi chung: vừa chỉnh cách thi, vừa nới rộng “cái phễu” tiếp nhận. Điều quan trọng là phụ huynh và học sinh cần thay đổi cách nhìn: tuyển sinh lớp 10 Hà Nội không còn là cuộc đua điểm số một chiều, mà đang chuyển dần sang đánh giá cả quá trình học. Nếu hệ thống kiểm tra, đánh giá đạt độ tin cậy như Sở đặt mục tiêu, những phương án tuyển sinh công lập mới sẽ có cơ sở để giảm áp lực học sinh, nhưng vẫn giữ công bằng cho toàn thành phố. Khi đó, điều cần chuẩn bị không phải là thêm lo âu về kỳ thi, mà là thái độ học tập ổn định, trung thực từ những năm trước.
