Mở cánh cửa đại học không chỉ là số hóa
Giáo dục đại học công bằng là hệ thống bảo đảm mọi người học có cơ hội tiếp cận tri thức chất lượng, tham gia học tập và phát triển năng lực, bất kể hoàn cảnh hay rào cản họ gặp phải. Đây là thước đo quan trọng hơn việc một trường chỉ có bao nhiêu nền tảng số hay khóa học trực tuyến.
Ngày 23/10 tại Hà Nội, Hội thảo khoa học quốc tế “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương” (OpenAP 2026) đặt chính bài toán ấy vào trung tâm thảo luận. Sự kiện do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Tạp chí Một thế giới và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam phối hợp tổ chức. Thông điệp đáng chú ý không phải là công nghệ sẽ tự mở rộng cơ hội, mà là các trường phải chủ động thiết kế cơ hội ấy cho nhiều nhóm người học hơn.
Công nghệ mở lối, nhưng không tự xóa khoảng cách
OpenAP 2026 diễn ra khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu; vì thế, mở rộng tiếp cận giáo dục chất lượng đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, đưa học liệu lên mạng chưa đồng nghĩa với việc ai cũng có thể sử dụng chúng hiệu quả. Người học còn cần điều kiện tiếp cận, hướng dẫn phù hợp và năng lực đánh giá thông tin.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh rằng công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản nhưng không tự động bảo đảm sự công bằng trong giáo dục. Nhận định này buộc các trường nhìn xa hơn số lượng tài nguyên giáo dục mở: ai có thiết bị và kết nối ổn định, ai cần hỗ trợ để theo kịp, và học liệu có phù hợp với những khác biệt về hoàn cảnh, năng lực hay không? Nếu những câu hỏi ấy bị bỏ qua, chuyển đổi số có thể làm tiện lợi hơn cho người vốn đã có lợi thế, thay vì thu hẹp khoảng cách.
Lấy người học làm trung tâm phải thể hiện bằng lựa chọn cụ thể
Hội thảo quy tụ khoảng 450 đại biểu và 30 diễn giả quốc tế, với các chủ đề từ tài nguyên giáo dục mở, sư phạm và đánh giá đến hòa nhập, chính sách, AI có trách nhiệm và hợp tác học thuật. Quy mô này tạo không gian trao đổi rộng, nhưng giá trị cuối cùng phải được đo bằng việc người học có thêm lựa chọn và hỗ trợ thiết thực hay không.
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, phát triển học liệu mở cần đi cùng điều kiện để người học sử dụng hiệu quả, rèn tư duy phản biện và phát huy sáng tạo. Còn ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh chính sách giáo dục phải lấy người học làm trung tâm, lấy sự hài lòng và cơ hội phát triển của người dân làm thước đo. Điều đó đặt ra những việc cụ thể: thiết kế học liệu dễ tiếp cận, hỗ trợ người học có nhu cầu khác nhau, đánh giá cả quá trình tiến bộ và tạo cơ hội để sinh viên tham gia định hình trải nghiệm học tập.
Từ thảo luận đến thay đổi trong nhà trường
Khoảng cách trong giáo dục đại học không chỉ nằm ở công nghệ; rào cản còn thuộc về thể chế, tài chính và cách tổ chức học tập. OpenAP 2026 hướng các phiên thảo luận chuyên sâu vào việc nhận diện những trở ngại này, đồng thời kết nối nghiên cứu với thực tiễn, trao đổi kinh nghiệm giữa các hệ thống và đề xuất giải pháp phù hợp từng quốc gia. Các phiên song song giúp đại biểu đi sâu vào từng nhóm vấn đề và chia sẻ kết quả nghiên cứu, thay vì dừng ở những tuyên bố chung.
Thách thức tiếp theo là biến đề xuất thành quyết định có thể kiểm chứng: trường nào chịu trách nhiệm tháo gỡ rào cản, nguồn lực được phân bổ ra sao, và người học có thật sự được hưởng lợi hay không? Giáo dục công bằng cần được đánh giá bằng khả năng tham gia, tiến bộ và hoàn thành học tập của nhiều nhóm người học, không chỉ bằng số khóa học số được mở. OpenAP 2026 vì thế nên được xem là lời nhắc rằng chất lượng và công bằng không phải hai mục tiêu cạnh tranh. Một nền giáo dục đại học chỉ xứng đáng gọi là chất lượng khi cơ hội học tập được mở rộng và người học không bị bỏ lại phía sau.
