Giáo dục mở cần bắt đầu từ quyền được học
Giáo dục mở đại học là cách tổ chức việc học để mọi người có thể tiếp cận tri thức, phát triển năng lực và tham gia học tập bất kể nơi sống hay điều kiện kinh tế. Đây không chỉ là đưa bài giảng lên mạng: giá trị nằm ở việc chia sẻ học liệu, kết nối khóa học và giảm rào cản cho người học. Ngày 23/10 tại Hà Nội, OpenAP 2026 tập trung vào chủ đề thúc đẩy giáo dục đại học công bằng, bao trùm ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, với khoảng 450 đại biểu và 30 diễn giả quốc tế. Hội thảo do các cơ sở và tổ chức giáo dục, khoa học phối hợp tổ chức. Các phiên thảo luận bàn về chia sẻ, tái sử dụng học liệu, bản quyền, thu hẹp khoảng cách số và trách nhiệm khi ứng dụng AI. Đặt trách nhiệm vào trung tâm là lựa chọn đúng: công nghệ mở rộng cánh cửa, nhưng không thể tự quyết định ai bước qua được.
Từ học liệu mở đến mạng lưới học tập xuyên biên giới
Tài nguyên giáo dục mở cho phép sử dụng học liệu theo các điều kiện cấp phép phù hợp; khóa học trực tuyến mở đưa nội dung giảng dạy đến người học ngoài khuôn viên trường. Khi đại học liên kết các nguồn tài nguyên và khóa học, người học có thêm lựa chọn, còn giảng viên và trường học có thể hợp tác xuyên biên giới thay vì làm lại những nội dung đã có. Hệ sinh thái học tập số của Đài Loan cho thấy quy mô có thể đạt được: mạng lưới này gồm 37 trường đại học, hơn 340 khóa học MOOC và trên 150 khóa học liên quan đến AI. TS. Yu-Lun Huang, người tham gia phát triển các sáng kiến học tập số, dự kiến trình bày về học liệu mở, học tập số và hợp tác với các nước thuộc sáng kiến Hướng Nam mới. Bà cũng tham gia dự án mở rộng khả năng tiếp cận quốc tế với hệ sinh thái này. Đây là bước tiến từ đăng tải từng khóa học sang kết nối thành mạng lưới.
AI đưa cơ hội học tập suốt đời đến gần cộng đồng
Chuyển đổi số do trí tuệ nhân tạo giáo dục thúc đẩy đang thay đổi cách trường đại học cung cấp cơ hội học tập suốt đời. Tác động thiết thực nhất không nằm ở những khẩu hiệu về công nghệ, mà ở kỹ năng người học có thể dùng ngay. Một khóa học miễn phí hoàn toàn về Prompt Engineering của Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội, hướng dẫn người học phổ thông tương tác với AI, tạo và chỉnh sửa hình ảnh, video, làm bài trình chiếu và tra cứu tài liệu. Khi sử dụng thành thạo, các kỹ năng này có thể giảm thời gian cho việc lặp lại để người học tập trung hơn vào sáng tạo và nâng cao chất lượng công việc. Trong năm năm gần đây, Đại học Mở Hà Nội xây dựng hàng trăm khóa học trực tuyến mở miễn phí, thu hút hàng triệu lượt truy cập và khoảng 20.000 tài khoản đăng ký. Những con số ấy cho thấy tiếp cận giáo dục số có thể vượt khỏi khuôn viên đại học.
Mở rộng cơ hội phải đi cùng thu hẹp khoảng cách số
Học liệu có trên mạng chưa đồng nghĩa mọi người đều học được. Chênh lệch về điều kiện kinh tế, hạ tầng và năng lực số vẫn có thể khiến người ở vùng sâu, vùng xa và cộng đồng dân tộc thiểu số bị bỏ lại phía sau. PGS.TS Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh giáo dục mở cần bảo đảm những nhóm này tiếp cận học liệu chất lượng với chi phí phù hợp. Vì vậy, mở rộng khóa học phải đi cùng hỗ trợ người học, nâng cao năng lực thông tin và số, bảo vệ bản quyền và dùng AI có trách nhiệm. Công nghệ có thể gỡ rào cản, nhưng không tự tạo ra công bằng. Đại học Mở Hà Nội cho biết sẽ tiếp tục chuyển đổi số, nâng chất lượng đào tạo và mở rộng hợp tác quốc tế. Thành công của giáo dục mở không nên chỉ được đo bằng số khóa học trực tuyến, mà bằng việc ngày càng nhiều người có thể học, cập nhật tri thức và dùng kỹ năng mới trong đời sống.
