Trung tâm điện lực Quảng Trạch là gì và vì sao đang bị chậm nhịp?
Trung tâm điện lực Quảng Trạch là một tổ hợp dự án năng lượng quy mô lớn đặt tại Khu kinh tế Hòn La, gồm hạ tầng kỹ thuật trung tâm điện lực và ba nhà máy nhiệt điện, được định vị là công trình trọng điểm quốc gia, giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển hạ tầng điện Việt Nam và bảo đảm an ninh năng lượng lâu dài cho khu vực miền Trung và cả nước.
Điện lực Quảng Trạch không chỉ là một dự án năng lượng; đây là phép thử cho năng lực tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng của địa phương. Ngày 24/9, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Vương Quốc Tuấn cùng đoàn công tác đã trực tiếp kiểm tra hiện trường và làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam về tiến độ các dự án tại Khu kinh tế Hòn La. Việc lãnh đạo cao nhất của tỉnh phải “xuống tay áo” cho thấy dự án đang chịu áp lực tiến độ rất lớn, trong khi những vướng mắc về giải phóng mặt bằng dự án vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Nếu không tháo gỡ kịp thời, một mắt xích trong chiến lược hạ tầng điện Việt Nam có nguy cơ chậm nhịp dây chuyền.
Quy mô 125.746 tỷ đồng và vai trò trong chiến lược hạ tầng điện
Theo báo cáo của chủ đầu tư, Trung tâm điện lực Quảng Trạch có tổng mức đầu tư 125.746 tỷ đồng với tổng công suất dự kiến 4.515,8 MW. Dự án gồm 4 thành phần: hạ tầng kỹ thuật trung tâm điện lực; Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I công suất 1.403 MW; Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch II công suất 1.500 MW và Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch III công suất 1.500 MW. Một phát biểu đáng chú ý là: "Trung tâm Điện lực Quảng Trạch là công trình trọng điểm quốc gia, có vai trò quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng".
Ý nghĩa thực sự của điện lực Quảng Trạch nằm ở chỗ đây là một mắt xích then chốt trong mạng lưới hạ tầng điện Việt Nam. Tỉnh Quảng Trị xác định mục tiêu đưa nơi đây trở thành một trong những trung tâm điện lực lớn của cả nước, triển khai đồng bộ, hiện đại, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Nói cách khác, nếu mắt xích này chậm vận hành, cả chuỗi cung cấp điện quốc gia sẽ mất đi một nguồn dự phòng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh và nhiều dự án năng lượng tái tạo đang gặp khó ở khâu truyền tải.
Điểm nghẽn mặt bằng: vài hộ dân, cả dự án bị ghìm chân
Trên giấy tờ, lũy kế giải ngân của dự án hạ tầng trung tâm điện lực đã đạt 3.111/4.818 tỷ đồng, tương đương 64,57% tổng mức đầu tư. Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I đạt 99,63% tiến độ tổng thể, trong đó 85,28% khối lượng chạy thử đã hoàn thành. Thế nhưng, thực tế triển khai lại đang bị ghìm chân bởi những vướng mắc rất “cũ” nhưng dai dẳng: giải phóng mặt bằng dự án và tái định cư.
Phần lớn diện tích phục vụ dự án đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, hiện còn 3 hộ dân đang thực hiện xác nhận nguồn gốc đất. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng chỉ vài hộ chưa xong thủ tục cũng đủ kéo chậm toàn bộ tiến độ. Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn đã yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan chậm nhất đến ngày 15/10/2026 phải tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thành bàn giao toàn bộ diện tích đất còn lại cho chủ đầu tư; đồng thời khẩn trương hoàn thiện các khu tái định cư, bảo đảm quyền lợi và ổn định đời sống người dân bị ảnh hưởng. Điều này cho thấy bài toán hạ tầng không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà là câu chuyện quản trị đất đai, bồi thường và đồng thuận xã hội.
Các mốc tiến độ tham vọng: liệu có kịp cú nước rút?
Trong bối cảnh khối lượng công việc còn rất lớn, tỉnh Quảng Trị vẫn đặt ra những mốc tiến độ đầy tham vọng. Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn yêu cầu bàn giao mặt bằng sạch trước ngày 15/10/2026 để phục vụ toàn bộ dự án hạ tầng Trung tâm điện lực Quảng Trạch. Đồng thời, ông đề nghị EVN hoàn thiện thủ tục để phấn đấu đưa Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I phát điện thương mại vào ngày 20/10/2026. Đây được xem là "dấu mốc có ý nghĩa quan trọng đối với tỉnh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và khẳng định hiệu quả của dự án".
Song song, EVN được yêu cầu sớm khởi công các hạng mục chính của Nhà máy nhiệt điện LNG Quảng Trạch II, đẩy nhanh tiến độ triển khai để đến ngày 31/12/2026 tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 15%. Với Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch III, tỉnh yêu cầu hoàn thành phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi trong quý IV/2026 làm cơ sở cho các bước tiếp theo. Vấn đề không chỉ là đặt mốc, mà là khả năng hiện thực hóa trong điều kiện nhiều thủ tục pháp lý, hạ tầng kết nối giao thông, hệ thống truyền tải điện và cả hạ tầng xã hội như nhà ở, trường học, cơ sở y tế cho người lao động vẫn phải xây dựng gần như song hành.
Bài học cho hạ tầng điện Việt Nam từ một dự án chậm nhịp
Từ câu chuyện điện lực Quảng Trạch, có thể thấy một thực tế: chỉ cần khâu giải phóng mặt bằng dự án chậm, cả chiến lược hạ tầng điện Việt Nam sẽ bị kéo lùi. Tỉnh Quảng Trị đã nhấn mạnh yêu cầu “hạ tầng giao thông đi trước một bước” để phục vụ phát triển lâu dài của Trung tâm điện lực Quảng Trạch và Khu kinh tế Hòn La, đồng thời nghiên cứu bổ sung quy hoạch đô thị, đào tạo nguồn nhân lực, nhà ở xã hội và các thiết chế an sinh cho người lao động. Đây là cách tiếp cận đúng, nhưng nếu thiếu kỷ luật tiến độ và cơ chế phối hợp chặt giữa chính quyền, chủ đầu tư và người dân, mọi quy hoạch đẹp trên giấy đều có thể bị chậm nhịp như hiện nay.
Điện lực Quảng Trạch là phép thử cho năng lực triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn của Việt Nam trong giai đoạn mới. Với tham vọng trở thành một trong những trung tâm điện lực lớn của cả nước, dự án buộc phải vượt qua những ách tắc về mặt bằng, hạ tầng kết nối và thủ tục đầu tư. Nếu Quảng Trị xử lý gọn gàng các vướng mắc hiện tại và đưa được Quảng Trạch I phát điện đúng hẹn, đây sẽ là thông điệp mạnh mẽ rằng các dự án năng lượng trọng điểm hoàn toàn có thể về đích, miễn là chính quyền dám chịu trách nhiệm, chủ đầu tư dám cam kết và người dân được bảo đảm quyền lợi một cách minh bạch.
