Giải ngân 5.000 tỷ đồng hạ tầng APEC: Phú Quốc tăng tốc hay chậm nhịp?

Hạ tầng APEC tại đặc khu Phú Quốc: Bức tranh tổng thể sau mốc gần 5.000 tỷ

Hạ tầng APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc là tập hợp 21 dự án đầu tư công và PPP được Chính phủ giao nhiệm vụ triển khai nhanh để vừa phục vụ Hội nghị cấp cao APEC, vừa tạo nền tảng phát triển kinh tế biển, du lịch và bảo vệ chủ quyền biển đảo ở vùng Tây Nam, với tổng nhu cầu vốn đầu tư công khoảng 11.050 tỷ đồng và tỷ lệ giải ngân hiện đạt 44,88% bằng nguồn ngân sách trung ương. Điểm đáng chú ý là trong 21 dự án, có 10 dự án sử dụng vốn đầu tư công (9 dự án được hỗ trợ từ ngân sách trung ương, 1 dự án dùng vốn địa phương) và 11 dự án theo phương thức PPP, đầu tư kinh doanh. Việc lựa chọn đặc khu Phú Quốc làm nơi đăng cai Hội nghị cấp cao APEC được khẳng định là một chủ trương lớn, gắn với mục tiêu quảng bá hình ảnh, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và phát triển kinh tế biển. Nói cách khác, đây không chỉ là một chương trình hạ tầng ngắn hạn mà là phép thử về năng lực quy hoạch, tổ chức và quản trị phát triển lâu dài của vùng đảo chiến lược.

44,88% giải ngân: Tiến độ kịp phục vụ APEC hay đã gióng hồi chuông cảnh báo?

Nếu nhìn thuần túy vào con số, việc 9 dự án đầu tư công sử dụng vốn ngân sách trung ương đã giải ngân 4.956,98 tỷ đồng, tương đương 44,88% kế hoạch vốn được bố trí đến cuối tháng 7/2026 cho hạ tầng APEC 2027 là một bước tiến đáng kể. Ngân sách trung ương cũng đã kịp thời bố trí 11.045,996 tỷ đồng, đạt 99,9% nhu cầu vốn cho các dự án này. Đây là câu nói "sẵn tiền nhưng chưa kịp tiêu hết" rất dễ được trích dẫn cho thấy hệ thống tài chính đã đi trước một bước. Tuy vậy, tiến độ không đồng đều giữa các công trình lại phản ánh điểm yếu cố hữu trong giải ngân dự án Phú Quốc: một số dự án chưa triển khai xây lắp hoặc khối lượng thực hiện rất thấp, đặc biệt là các dự án xử lý rác, chất thải rắn, nước thải, ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật và một số khu tái định cư. Với mốc APEC đang đến gần, 44,88% vừa là tín hiệu tích cực về huy động vốn, vừa là lời nhắc rằng phần khó nhất không nằm ở tiền mà ở năng lực tổ chức thi công và tháo gỡ pháp lý đúng thời điểm.

Cơ chế đặc thù và cuộc đua pháp lý: Kịp tháo gỡ để không lỡ đường găng

Tiến độ hạ tầng APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc đang chịu áp lực lớn từ các nút thắt pháp lý, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Bộ Tài chính thẳng thắn đánh giá: nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình chuẩn bị đã phải chờ định hướng, tháo gỡ từ cấp Trung ương, trong đó bao gồm lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu và xử lý các hạng mục nhạy cảm như rác thải, hạ tầng ngầm, tái định cư. Song song, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế tháo gỡ vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án phục vụ APEC. Tại kỳ họp không thường lệ, Quốc hội khóa XVI dành cả một phiên thảo luận tổ để mổ xẻ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù cho các công trình APEC ở Phú Quốc. Các đại biểu đề nghị rà soát danh mục dự án, làm rõ căn cứ đưa thêm một số công trình vào phạm vi điều chỉnh, không hợp pháp hóa sai phạm, không miễn trừ trách nhiệm cá nhân và đặc biệt giữ nguyên yêu cầu cao về thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy đối với công trình phục vụ nguyên thủ quốc gia. Ở đây, cơ chế "hậu kiểm" được xem là cách chuyển vai trọng tài: thay vì siết chặt quá mức trước thi công, hệ thống pháp lý chấp nhận linh hoạt hơn trong quá trình triển khai nhưng sau khi công trình hoàn thành sẽ thanh tra, kiểm toán, xử lý nghiêm mọi hành vi vụ lợi.

Không chỉ APEC: Bài toán phát triển du lịch Phú Quốc và bảo vệ chủ quyền biển đảo

Tranh luận về tiến độ giải ngân dự án Phú Quốc sẽ rất hẹp nếu chỉ dừng lại ở mốc Hội nghị APEC. Các đại biểu Quốc hội đã nhấn mạnh rằng hệ thống hạ tầng APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc không đơn thuần phục vụ một kỳ hội nghị vài ngày, mà mang ý nghĩa chiến lược lâu dài cho phát triển kinh tế – xã hội, phát triển du lịch Phú Quốc, bảo vệ chủ quyền biển đảo và củng cố quốc phòng – an ninh vùng biển Tây Nam. Việc lựa chọn Phú Quốc đăng cai APEC được xem là quyết định nhằm quảng bá hình ảnh đất nước, tạo động lực phát triển kinh tế biển và khẳng định chủ quyền lãnh thổ. Nếu các hạ tầng giao thông, cấp thoát nước, xử lý rác, viễn thông, trung tâm hội nghị và khu tái định cư được hoàn thành đúng chuẩn và đúng thời hạn, Phú Quốc sẽ có cơ sở để nâng cấp vị thế thành một trung tâm du lịch – dịch vụ quốc tế, thay vì chỉ là điểm đến nghỉ dưỡng. Ngược lại, nếu để công trình kéo dài, xuống cấp hoặc thiếu đồng bộ sau APEC, chúng sẽ trở thành gánh nặng vận hành và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của đảo trong khu vực. Bởi vậy, ở góc nhìn dài hạn, mỗi khoản chi cho hạ tầng hôm nay phải được hiểu là đầu tư cho sức cạnh tranh và an ninh quốc gia ngày mai.

Từ đường găng đến tầm nhìn: Phú Quốc cần tăng tốc nhưng không được đánh đổi chất lượng

Tỉnh An Giang – đơn vị đang quản lý địa bàn thành phố Phú Quốc – đã xác định rõ nhiệm vụ: kiểm soát đường găng tiến độ, yêu cầu chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu huy động đủ vốn, nhân lực, thiết bị, vật liệu, mặt bằng; tổ chức bù tiến độ nhưng vẫn bảo đảm thời gian vận hành thử, kiểm tra công suất, độ ổn định, an toàn và tính đồng bộ trước khi nghiệm thu, đưa công trình vào khai thác. Bộ Tài chính kiến nghị sau khi các cơ chế đặc thù được Quốc hội, Chính phủ ban hành, địa phương phải đẩy nhanh giải ngân vốn ngân sách trung ương đã phân bổ cho năm 2026 và phần vốn kéo dài từ 2025 sang 2026. Đáng chú ý, hiệu lực Nghị quyết đặc thù được đề xuất kéo dài đến năm 2031, dù các hạng mục hạ tầng cơ bản phải hoàn thành để phục vụ APEC từ năm 2027. Điều này phản ánh sự tỉnh táo: hoàn thành mặt bằng không đồng nghĩa hoàn thành dự án; hồ sơ hoàn công, kiểm toán nhà nước, thanh quyết toán, đặc biệt với dự án liên quan đến đất đai và hợp đồng BT, cần thêm vài năm xử lý. Từ góc độ bình luận, mục tiêu kép rõ ràng: Phú Quốc phải kịp tiến độ để không lỡ cơ hội APEC, nhưng không được đánh đổi chất lượng, tính pháp lý và tính bền vững dài hạn. Nếu đạt được sự cân bằng đó, đặc khu Phú Quốc có thể bước qua APEC với một hệ hạ tầng đủ sức nuôi dưỡng tăng trưởng du lịch, kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền trong nhiều thập kỷ tới.