Chuyển đổi số trường học phải bắt đầu từ dữ liệu, không từ phong trào
Chuyển đổi số trường học là quá trình tái thiết toàn diện hoạt động dạy học và quản lý bằng công nghệ, trong đó hồ sơ, sổ sách, quy trình chuyên môn được số hóa, dữ liệu giáo dục được chuẩn hóa để phục vụ quản trị dựa trên phân tích thời gian thực, thay vì phụ thuộc vào giấy tờ, cảm tính và thao tác thủ công dễ sai sót, chậm trễ. Ở TP.HCM, tư duy này không còn là khẩu hiệu mà đã được cụ thể hóa thành mô hình quản trị dữ liệu giáo dục ở quy mô hệ thống và ở từng trường. Thành phố đặt quan điểm xuyên suốt: dữ liệu phải hình thành từ hoạt động chuyên môn hằng ngày và chỉ nhập một lần để dùng chung toàn ngành. Đó là sự khác biệt giữa chuyển đổi số thật và việc sắm thêm vài phần mềm rồi gọi là "trường học số".
Trường THCS Trần Văn Ơn: Số hóa 100% hồ sơ để trao quyền cho giáo viên
Trường THCS Trần Văn Ơn là ví dụ rõ nhất cho thấy số hóa hồ sơ trường học không phải mục tiêu kỹ thuật mà là bước ngoặt về văn hóa quản lý. Nhà trường đã hoàn thành việc số hóa 100% hồ sơ chuyên môn, từ học bạ số, sổ đăng bộ đến văn bằng, chứng chỉ và sổ theo dõi, đánh giá học sinh trên môi trường mạng. Khi mọi dữ liệu được cập nhật trực tiếp trên hệ thống, công tác quản lý và điều hành chuyển hẳn sang mô hình data-driven, thủ tục hành chính được giản lược, nguồn lực được tối ưu, tính minh bạch tăng lên thấy rõ. Quan trọng hơn, giáo viên không còn bị trói vào giấy tờ; họ được yêu cầu sử dụng hệ thống quản lý học tập (LMS), kho học liệu số, ứng dụng giáo dục và được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm để chủ động đổi mới, thử nghiệm phương pháp dạy học phù hợp với môi trường giáo dục số.
Mô hình quản trị dữ liệu giáo dục của TP.HCM: Ba bước để AI không thành hình thức
Nếu Trần Văn Ơn là hình ảnh ở cấp trường, thì mô hình quản trị dữ liệu giáo dục mà TP.HCM đang xây dựng cho thấy cách một đô thị lớn tổ chức chuyển đổi số trường học nền tảng. Thành phố thiết kế hệ thống gồm tuyển sinh trực tuyến, sổ đầu bài số, học bạ số, quản lý học tập, kho học liệu, bản đồ số giáo dục và dịch vụ công trực tuyến phục vụ hơn 99% cán bộ, giáo viên và người học. Một câu nói đáng chú ý của lãnh đạo thành phố là: "Sổ đầu bài số đã triển khai tại 225 trường trung học, với hơn 21.000 giáo viên ký số trực tiếp trên ứng dụng di động sau mỗi tiết dạy". Để tránh việc AI trong quản lý dạy học chỉ là khẩu hiệu, thành phố quản trị theo ba bước: thu thập tự động dữ liệu từ nhật ký vận hành, đánh giá tự động theo bộ tiêu chuẩn mã hóa, và quản trị trên cơ sở dữ liệu với kết quả cập nhật liên tục, phân quyền cho từng cấp quản lý.
Tác động tới học sinh, phụ huynh và giáo viên: Chuyển đổi số không chỉ là chuyện của lãnh đạo
Điểm đáng nói là mô hình quản trị dữ liệu giáo dục và AI trong quản lý dạy học đã chạm trực tiếp đến trải nghiệm của người học và phụ huynh, chứ không dừng ở báo cáo. Công tác tuyển sinh đầu cấp được thực hiện trực tuyến 100%, người dân không phải nộp giấy xác nhận cư trú, trong khi ngành giáo dục cắt giảm hơn 104/161 thủ tục hành chính nội bộ và ghi nhận chỉ số hài lòng của người dân đạt 99,44%. Tại Trần Văn Ơn, việc nhận xét, đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh diễn ra thường xuyên, trực tiếp trên hệ thống, giúp nhà trường và phụ huynh phối hợp chặt chẽ hơn trong giáo dục. Điều này tạo áp lực đổi mới nhưng cũng là cơ hội cho giáo viên: họ buộc phải nâng năng lực số, song đồng thời được bảo vệ bởi dữ liệu minh bạch, giảm gánh nặng giấy tờ và được khuyến khích sáng tạo trong lớp học.
Từ Tân Định đến toàn quốc: Điều kiện để mô hình được nhân rộng bền vững
UBND phường Tân Định nhìn nhận năm học 2025-2026 là năm ghi dấu nỗ lực vượt bậc của ngành giáo dục địa phương, với sự tiên phong trong chuyển đổi số, ứng dụng AI, đổi mới chuyên môn tại các trường trên địa bàn. Nhưng để mô hình như Trần Văn Ơn không bị "cô đơn" mà có thể nhân rộng toàn quốc, cần sự đồng bộ từ trung ương. Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, TP.HCM đề xuất Bộ công bố danh mục hồ sơ, sổ sách được thay thế hoàn toàn bằng bản điện tử có chữ ký số; ban hành thông tư về học bạ số với chuẩn kỹ thuật dữ liệu liên thông; và xây dựng danh mục công cụ AI đã thẩm định cho học sinh phổ thông, kèm nguyên tắc bảo vệ dữ liệu người học dưới 16 tuổi. Đặc biệt, thành phố muốn chuyển giao mô hình cơ sở dữ liệu dùng chung để được nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng ở địa phương khác, trên tinh thần đi trước, thử nghiệm và chia sẻ. Chỉ khi pháp lý, hạ tầng dữ liệu và văn hóa trao quyền cho giáo viên cùng song hành, chuyển đổi số trường học mới thoát khỏi tình trạng "mỗi nơi làm một kiểu" và trở thành bước ngoặt thật sự cho giáo dục phổ thông.
