Thông tư 154 đặt rõ trách nhiệm của thương nhân
Hàng mua gom của cư dân biên giới là hàng nhập khẩu do thương nhân mua tại khu vực chợ biên giới, sau khi cư dân đã được hưởng định mức miễn thuế, và phải được xử lý theo quy định hải quan trước khi vào nội địa. Thông tư 154/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư 80/2019/TT-BTC, làm rõ thủ tục hải quan, quản lý thuế, phí và lệ phí đối với hàng hóa xuất nhập khẩu trong hoạt động thương mại biên giới; quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là thay đổi đáng chú ý vì trách nhiệm của thương nhân không dừng ở việc thu mua: họ phải khai báo, đăng ký tờ khai, hoàn tất nghĩa vụ tài chính và giữ hàng đúng địa điểm kiểm soát. Cách quy định cụ thể giúp hạn chế tình trạng hàng rời khu vực cửa khẩu khi hồ sơ hoặc nghĩa vụ thuế chưa hoàn tất.
Hồ sơ phải nộp trong 30 ngày, đăng ký tại cửa khẩu gần nhất
Với hàng nhập khẩu đã được cư dân biên giới hưởng định mức miễn thuế rồi bán cho thương nhân, người mua gom phải làm thủ tục như đối với hàng nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu. Khi khai, thương nhân ghi số tờ khai của cư dân tại ô số vận đơn trên tờ khai hải quan và đính kèm tờ khai đó lên hệ thống; nếu dùng tờ khai giấy thì nộp kèm hồ sơ. Thời hạn nộp hồ sơ chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày mua gom, còn nơi khai và đăng ký là cơ quan hải quan cửa khẩu gần nhất với địa điểm mua gom. Mốc thời gian này nên được xem là hạn chót để tổ chức chứng từ ngay từ lúc thu mua, thay vì chờ đến khi hàng chuẩn bị vận chuyển. Cư dân biên giới cũng phải khai đầy đủ thông tin qua hệ thống dữ liệu hải quan và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã khai.
Chỉ đưa hàng vào nội địa sau khi hoàn tất thủ tục và nghĩa vụ
Thương nhân chỉ được bán hoặc vận chuyển hàng ra khỏi khu vực cửa khẩu, địa điểm tập kết, kiểm tra để đưa vào nội địa sau khi hoàn thành thủ tục hải quan và nộp đủ thuế cùng các khoản thu khác nếu phát sinh theo quy định. Tờ khai đã hoàn tất thủ tục là chứng từ để lưu hành, vận chuyển hàng vào nội địa; khi hàng được đưa vào lưu thông trong nước, thương nhân phải lập hóa đơn điện tử. Hàng mua gom phải được tập kết đầy đủ tại kho, bãi hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan tập trung trong khu vực cửa khẩu, với cách bố trí không gây ùn tắc hàng hóa và phương tiện. Điều này biến việc tập kết và lưu chứng từ thành phần thiết yếu của quy trình, không phải khâu có thể xử lý sau khi hàng đã rời cửa khẩu.
Có một trường hợp không phải làm thủ tục hải quan đối với hàng mua gom: hàng mua bán, trao đổi của cư dân đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác nếu có, đồng thời đáp ứng chính sách quản lý hàng nhập khẩu và yêu cầu kiểm tra chất lượng. Việc xác định căn cứ vào hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin từ cơ quan có thẩm quyền. Dù thuộc trường hợp này, thương nhân vẫn phải lập hóa đơn điện tử khi đưa hàng vào lưu thông nội địa.
Thuế, phí và lệ phí được quản lý từ cửa khẩu
Thông tư điều chỉnh phạm vi quản lý thuế, phí và lệ phí đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định về thương mại biên giới. Hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân phải thực hiện đầy đủ các khoản thu đối với phần vượt định mức miễn thuế; hàng xuất khẩu hoặc nhập khẩu vượt định mức cũng phải đáp ứng chính sách quản lý mặt hàng. Nếu thông tin khai báo không đủ, hải quan có thể kiểm tra thực tế để xác định tên hàng, chủng loại và số lượng, làm căn cứ tính, thu thuế cùng các khoản thu khác ngay tại cửa khẩu hoặc lối mở.
Ở cửa khẩu, lối mở chưa có điểm thu của Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại, cơ quan hải quan được thu bằng tiền mặt hoặc phương thức điện tử như ngân hàng số, ví điện tử và thẻ ngân hàng; đồng thời lập biên lai và chuyển số tiền đã thu vào ngân sách theo quy định. Với thương nhân, thông điệp thực tế rất rõ: cần kiểm tra hồ sơ, địa điểm tập kết và nghĩa vụ tài chính trước khi điều hàng đi. Tuân thủ đúng trình tự vừa giúp hàng có chứng từ vận chuyển hợp lệ, vừa giảm nguy cơ phát sinh vướng mắc tại cửa khẩu.
