Quy định mới đặt ra mốc thời hạn rõ ràng
Hàng mua gom của cư dân biên giới là hàng hóa nhập khẩu được thương nhân thu mua từ cư dân đã hưởng định mức miễn thuế, sau đó làm thủ tục để đưa vào lưu thông. Từ ngày 1/1/2027, thương nhân phải nộp hồ sơ hải quan chậm nhất 30 ngày kể từ ngày mua gom; đây là mốc cần theo dõi ngay từ khi phát sinh giao dịch. Bộ Tài chính ban hành Thông tư 154/2026/TT-BTC ngày 15/10/2026, sửa đổi, bổ sung Thông tư 80/2019/TT-BTC, và quy định mới có hiệu lực từ đầu năm 2027. Điểm đáng chú ý không chỉ là thêm một hạn chót: thông tư gắn thời gian khai báo với địa điểm đăng ký, nơi tập kết và điều kiện lưu thông. Vì vậy, thương nhân nên chuẩn bị hồ sơ theo từng đợt mua thay vì chờ hàng đã dồn lại mới xử lý.
Mốc 30 ngày tạo căn cứ để cơ quan Hải quan theo dõi hoạt động mua gom và làm rõ trách nhiệm của thương nhân. Với người kinh doanh, điều này biến việc ghi nhận ngày mua, lưu chứng từ và kiểm soát hồ sơ thành phần thiết yếu của quy trình, không phải việc hành chính có thể để sau.
Đăng ký tờ khai đúng nơi, khai đủ thông tin
Với hàng nhập khẩu đã được cư dân biên giới hưởng định mức miễn thuế tại chợ biên giới, thương nhân phải làm thủ tục hải quan như đối với hàng nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu. Khi khai điện tử, cần ghi số tờ khai cư dân biên giới vào ô số vận đơn trên tờ khai hải quan và đính kèm tờ khai cư dân biên giới lên hệ thống; nếu khai giấy, hồ sơ giấy phải nộp kèm bộ hồ sơ hải quan. Việc khai và đăng ký tờ khai thực hiện tại cơ quan Hải quan cửa khẩu gần nhất nơi đã mua gom hàng hóa. Đây là điểm không nên suy đoán theo nơi đặt trụ sở hay nơi dự kiến bán hàng: địa điểm mua gom mới là căn cứ để xác định cơ quan tiếp nhận. Thương nhân cần đối chiếu chứng từ và dữ liệu khai báo trước khi nộp để tránh sai lệch giữa tờ khai hàng hóa và thông tin cư dân.
Thông tư cũng nhấn mạnh trách nhiệm khai báo của cư dân biên giới khi vận chuyển hàng mua bán, trao đổi qua cửa khẩu: thông tin phải được khai đầy đủ theo chỉ tiêu quy định trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, và người khai chịu trách nhiệm trước pháp luật. Cư dân chỉ được nhập khẩu mặt hàng thuộc danh mục được phép.
Tập kết hàng trước khi xin đưa vào nội địa
Hàng mua gom phải được tập kết đầy đủ tại kho, bãi hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan tập trung trong khu vực cửa khẩu. Việc bố trí nơi tập kết phải tránh gây ùn tắc hàng hóa và phương tiện. Hàng chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan từ khi tập kết cho đến khi hoàn thành thủ tục và được đưa ra khỏi khu vực giám sát. Quy định này khiến kế hoạch vận chuyển và bố trí kho bãi phải đi cùng kế hoạch khai báo; đưa hàng rời điểm tập kết quá sớm có thể làm gián đoạn hoạt động kinh doanh.
Thương nhân chỉ được bán hoặc vận chuyển hàng ra khỏi khu vực cửa khẩu, địa điểm tập kết, kiểm tra để đưa vào nội địa sau khi hoàn thành thủ tục hải quan và nộp đủ thuế cùng các khoản thu khác nếu có. Tờ khai đã hoàn tất thủ tục được dùng làm chứng từ lưu hành, vận chuyển; khi đưa hàng vào lưu thông nội địa, thương nhân còn phải lập hóa đơn điện tử theo quy định. Hàng qua cửa khẩu, lối mở cũng phải đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, kiểm tra chất lượng và an toàn thực phẩm khi thuộc diện áp dụng.
Có trường hợp được miễn thủ tục, nhưng không mặc nhiên
Không phải mọi lô hàng mua gom đều phải làm thủ tục hải quan theo quy trình này. Thương nhân có thể không phải thực hiện thủ tục nếu hàng đã đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác (nếu có), chính sách quản lý hàng nhập khẩu cũng như quy định kiểm tra chất lượng. Việc xác định phải dựa trên hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin do cơ quan có thẩm quyền cung cấp theo quy định, chứ không chỉ dựa vào lời xác nhận của bên bán.
Thông tư 154/2026/TT-BTC vì thế làm rõ cả thời hạn nộp hồ sơ, nơi đăng ký tờ khai, yêu cầu tập kết lẫn điều kiện đưa hàng vào nội địa, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan Hải quan thực hiện thống nhất. Kết luận thực tế cho thương nhân khá rõ: ghi nhận ngày mua gom, đăng ký tại Hải quan cửa khẩu gần nhất, giữ hàng trong khu vực giám sát và chỉ vận chuyển khi đã hoàn tất nghĩa vụ. Chuẩn bị đúng trình tự sẽ giúp tránh biến một lô hàng đã mua thành lô hàng chưa thể lưu thông.
