Quy định mới nhắm vào hoạt động mua gom nào?
Hàng mua gom biên giới là hàng nhập khẩu thương nhân thu mua từ cư dân biên giới, trong đó một số lô hàng đã được hưởng định mức miễn thuế của cư dân trước khi được thương nhân đưa vào lưu thông. Thông tư 154/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung quy định tại Thông tư 80/2019/TT-BTC về thủ tục hải quan, quản lý thuế, phí, lệ phí và kiểm tra, giám sát đối với hoạt động thương mại biên giới. Theo thông tin được công bố, quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Điểm cần nắm là nghĩa vụ mới không áp dụng một cách máy móc cho mọi món hàng được trao đổi ở chợ biên giới. Quy định tập trung vào thương nhân mua gom hàng nhập khẩu đã được tính trong định mức miễn thuế của cư dân tại khu vực chợ biên giới theo các điều khoản liên quan của Nghị định 14/2018/NĐ-CP. Với nhóm này, việc mua gom không thay thế trách nhiệm làm thủ tục nhập khẩu của thương nhân. Vì vậy, người mua gom cần xác định rõ hàng thuộc diện nào trước khi tổ chức vận chuyển, thay vì dựa vào việc cư dân đã mua hàng qua biên giới để mặc nhiên coi hàng đã đủ điều kiện vào nội địa.
Khai báo, đăng ký và thời hạn nộp hồ sơ
Với hàng thuộc diện phải làm thủ tục, thương nhân thực hiện thủ tục hải quan như đối với hàng nhập khẩu của thương nhân qua cửa khẩu biên giới. Khi khai điện tử, phải ghi số tờ khai cư dân biên giới vào ô số vận đơn trên tờ khai hải quan và đính kèm tờ khai cư dân lên hệ thống; nếu dùng tờ khai giấy, hồ sơ phải kèm chứng từ này. Thời hạn nộp hồ sơ chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày mua gom, nên lưu ngày giao dịch và chứng từ ngay từ đầu thay vì đợi đến lúc đưa hàng đi.
Nếu mua gom tại khu vực cửa khẩu biên giới, thương nhân phải khai và đăng ký tờ khai tại cơ quan hải quan cửa khẩu gần nhất nơi mua gom. Hàng cần được tập kết đầy đủ tại kho, bãi hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan tập trung trong khu vực cửa khẩu để phục vụ thủ tục. Đây là khâu cần phối hợp trước với địa điểm tập kết và cơ quan hải quan: hàng chưa được tập kết đúng nơi có thể làm chậm việc kiểm tra, còn để hàng rời khu vực quá sớm có thể khiến thương nhân không đáp ứng điều kiện vận chuyển.
“Thời hạn nộp hồ sơ hải quan chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày mua gom hàng hóa.”
Chỉ đưa hàng vào nội địa sau khi hoàn tất nghĩa vụ
Tờ khai không chỉ là bước kê khai để hoàn thành hồ sơ: tờ khai đã hoàn tất thủ tục còn là chứng từ lưu hành, vận chuyển hàng vào nội địa. Thương nhân chỉ được bán hoặc đưa hàng ra khỏi khu vực cửa khẩu, địa điểm tập kết, kiểm tra để vào nội địa sau khi hoàn thành thủ tục hải quan và nộp đủ thuế cùng các khoản thu khác nếu có. Nếu hàng được đưa vào lưu thông trong nội địa, thương nhân phải lập hóa đơn điện tử theo quy định. Cách quản lý này đặt trách nhiệm chứng minh tính hợp lệ lên người mua gom; vì thế, việc giữ hồ sơ đầy đủ không nên xem là việc giấy tờ có thể xử lý sau.
Có ngoại lệ đáng lưu ý: thương nhân không phải làm thủ tục hải quan đối với hàng mua gom nếu hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân đã đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác nếu có, chính sách quản lý hàng nhập khẩu, cùng yêu cầu kiểm tra chất lượng. Điều kiện này phải có căn cứ từ hồ sơ, chứng từ, dữ liệu điện tử hoặc thông tin do cơ quan có thẩm quyền cung cấp. Không nên tự suy đoán rằng hàng được miễn thủ tục chỉ vì đã được mua tại chợ hoặc đã qua tay cư dân.
Danh sách cần kiểm tra trước khi đưa hàng qua biên giới
Trước khi nhận hàng và tổ chức vận chuyển, thương nhân nên rà soát từng lô để tránh vướng thủ tục sau khi hàng đã rời khu vực biên giới. Trọng tâm là xác định chính xác căn cứ miễn thuế của cư dân, nơi mua gom, chứng từ liên quan và điều kiện tập kết. Nếu có ngoại lệ không phải làm thủ tục hải quan, cần có bằng chứng đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ và chính sách liên quan; thiếu căn cứ thì nên chuẩn bị theo quy trình khai báo.
- Xác định hàng có thuộc nhóm nhập khẩu đã hưởng định mức miễn thuế của cư dân biên giới và được thương nhân mua gom tại chợ biên giới hay không.
- Thu thập số tờ khai cư dân biên giới, bảo đảm có thể khai thông tin này trên tờ khai hải quan và đính kèm chứng từ lên hệ thống; với hồ sơ giấy, chuẩn bị bản kèm theo.
- Ghi nhận ngày mua gom để theo dõi hạn nộp hồ sơ tối đa 30 ngày.
- Nếu mua gom tại khu vực cửa khẩu, xác định cơ quan hải quan cửa khẩu gần nhất nơi mua gom để khai và đăng ký tờ khai.
- Bố trí tập kết đầy đủ hàng tại kho, bãi hoặc địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan tập trung ở khu vực cửa khẩu.
- Trước khi đưa hàng vào nội địa, kiểm tra việc hoàn tất thủ tục và nộp đủ thuế, khoản thu khác nếu có; chuẩn bị dùng tờ khai hoàn thành làm chứng từ lưu hành, vận chuyển.
- Khi đưa hàng vào lưu thông trong nội địa, thực hiện lập hóa đơn điện tử theo quy định.
Kết luận: thay đổi đáng chú ý không phải là yêu cầu khai báo vô điều kiện với mọi giao dịch biên giới, mà là buộc thương nhân mua gom đúng nhóm hàng chịu điều chỉnh phải chứng minh nguồn gốc thủ tục, hoàn thành nghĩa vụ thuế và giữ hàng tại địa điểm kiểm tra trước khi đưa vào nội địa. Chuẩn bị hồ sơ ngay từ ngày mua gom là cách chắc chắn nhất để tránh biến một giao dịch thương mại thành ách tắc vận chuyển.
