Công văn 5922 là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Công văn 5922 của Bộ Giáo dục và Đào tạo là chỉ đạo chính thức yêu cầu các cơ sở giáo dục cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ không cần thiết, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian nhằm giảm áp lực thi cử, hạn chế hình thức và dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động dạy học thực chất trong nhà trường.
Điểm đáng chú ý là công văn này không phải động thái đơn lẻ mà gắn trực tiếp với Chỉ thị 31 của Thủ tướng về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, hướng đến một mô hình quản trị nhà trường tinh gọn, hiện đại và phục vụ mục tiêu “đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Nói cách khác, đây là một chính sách giáo dục mới mang tính chỉnh đốn: cắt phần “phình to” là phong trào, cuộc thi, họp hành, để cứu phần “cốt lõi” là chất lượng dạy và học. Thay vì đo trường học bằng số lượng bằng khen, Bộ muốn đo bằng thời gian thực giáo viên đứng lớp và chất lượng trải nghiệm học tập của học sinh.
Cắt giảm cuộc thi học sinh: giảm áp lực thi cử, nhưng vẫn giữ sân chơi
Với học sinh, thay đổi rõ nhất là cắt giảm cuộc thi học sinh các cấp. Bộ yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ khi cần tuyển chọn đội tuyển cho kỳ thi cấp trên; khi tổ chức phải “thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh”. Đây là cú đánh trực diện vào tình trạng “thi cho đủ phong trào”, nơi học sinh giỏi bị cuốn vào lịch luyện thi dày đặc không gắn nhiều với nhu cầu học tập dài hạn.
Tuy vậy, công văn khẳng định việc cắt giảm cuộc thi học sinh không nhằm bóp nghẹt hoạt động trải nghiệm, giao lưu hay phát triển năng khiếu. Các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo… được khuyến khích tổ chức theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, không biến thành kỳ thi, không dùng số lượng giải thưởng làm thước đo chất lượng dạy học. Nghĩa là áp lực thi cử giảm, nhưng cơ hội thể hiện bản thân và khám phá sở thích của học sinh giỏi lẫn học sinh “bình thường” vẫn còn nguyên, thậm chí có thể lành mạnh hơn.
Hồ sơ không cần thiết và cuộc ‘giải cứu’ thời gian cho giáo viên, phụ huynh
Một trong những điểm được giáo viên và phụ huynh mong đợi nhất là cắt giảm hồ sơ không cần thiết. Bộ yêu cầu các sở và nhà trường “không tự đặt ra, không yêu cầu giáo viên, cơ sở giáo dục thực hiện thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết”. Câu chữ này nếu được thực thi nghiêm túc sẽ trực tiếp trả lại cho giáo viên hàng giờ mỗi tuần vốn bị “chôn” trong sổ sách hình thức.
Đáng chú ý, Bộ nhấn mạnh phải tuân thủ đúng, đủ hồ sơ theo điều lệ và quy chế, nhưng tuyệt đối không “đẻ thêm” dưới bất kỳ hình thức nào nếu không có căn cứ pháp lý. Song song, các sở được yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, triển khai hồ sơ số, sổ sách số, bảo đảm dữ liệu được “tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần, liên thông, dùng chung và không làm phát sinh thêm công việc, chi phí cho nhà giáo”. Điều này không chỉ giảm áp lực cho giáo viên mà còn gián tiếp giảm yêu cầu thu thập giấy tờ, xác nhận từ phụ huynh cho những báo cáo, thống kê lặp lại nhiều lần.
Ít họp, bớt phong trào: trường học có dạy học nhiều hơn không?
Công văn 5922 yêu cầu rà soát, cắt giảm các cuộc họp hành chính không cần thiết và không xây dựng các báo cáo trung gian lặp lại dữ liệu đã có trên cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành, trừ khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Về lý thuyết, điều này tạo khoảng trống thời gian để nhà trường tăng sinh hoạt chuyên môn, chuẩn bị bài và hỗ trợ học sinh thay vì dành hàng buổi cho các cuộc họp thuần hình thức.
Đối với giáo viên, Bộ cũng cắt mạnh các cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ chuyên môn hoặc tạo thêm hồ sơ, minh chứng. Các hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã sẽ không còn được tổ chức vì “thành tích”; nếu cần thiết để chọn giáo viên dự thi cấp trên thì phải tổ chức gọn, không phát sinh hồ sơ không cần thiết. Với giáo dục mầm non, yêu cầu giáo viên “cày” hội thi làm đồ dùng, đồ chơi cũng bị chấm dứt; sản phẩm tự làm, nếu có, chỉ phục vụ lớp học và không được dùng làm căn cứ thi đua. Nếu các nhà trường tuân thủ đúng tinh thần này, thời khóa biểu của giáo viên và học sinh sẽ bớt dày đặc bởi phong trào, thay bằng giờ học và sinh hoạt chuyên môn thiết thực hơn.
Phụ huynh và học sinh cần chuẩn bị gì trước chính sách giáo dục mới?
Mục tiêu của chính sách là “dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức để tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất trong quản lý, hoạt động giáo dục”. Qua đó, ngành giáo dục muốn chống bệnh thành tích, bảo đảm môi trường học tập, vui chơi lành mạnh, an toàn, phù hợp lứa tuổi và hướng đến mục tiêu giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mĩ theo định hướng chung.
Đối với phụ huynh, điều quan trọng là thay đổi cách nhìn: ít cuộc thi không đồng nghĩa ít cơ hội, mà là chuyển trọng tâm từ “sưu tầm giải thưởng” sang phát triển năng lực thật. Với học sinh giỏi, việc không còn thi cấp trường, cấp xã đại trà buộc các em (và gia đình) chọn lọc sân chơi phù hợp, chú trọng chiều sâu hơn là số lượng giải. Với đa số học sinh, áp lực thi cử và luyện thi phong trào giảm, mở ra nhiều thời gian hơn cho đọc sách, hoạt động nghệ thuật, thể thao, trải nghiệm công nghệ, nếu nhà trường triển khai tốt. Nói ngắn gọn, chính sách giáo dục mới này chỉ có ý nghĩa khi phụ huynh, học sinh và giáo viên cùng đòi hỏi và theo sát việc thực thi, để “cắt giảm” không biến thành đổi tên hình thức, mà trở thành thay đổi thực chất trong từng tiết học.
