Từ công văn mới đến thay đổi văn hóa học đường
Chính sách cắt giảm cuộc thi học sinh là yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo buộc các cơ sở giáo dục rà soát, loại bỏ những cuộc thi, hội thi mang tính hình thức, trùng lặp, không thiết thực, nhằm giảm áp lực học tập, chống bệnh thành tích và dành lại thời gian, nguồn lực cho hoạt động dạy – học cốt lõi trong nhà trường. Đây không phải chỉnh sửa kỹ thuật nhỏ, mà là nỗ lực thay đổi cách chúng ta nhìn về thành tích, về vai trò của cuộc thi trong môi trường giáo dục phổ thông. Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng đã ký Công văn 5922/BGDĐT-GDPT ngày 3/9/2026 để cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục. Đồng thời, Quyết định 2623/QĐ-BGDĐT được ban hành ngày 3/9/2026 xác định cắt giảm cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp không cần thiết là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026–2027. Việc Bộ Giáo dục chỉ đạo trực diện như vậy cho thấy hệ thống đang thừa nhận rằng văn hóa chạy theo thành tích đã đi quá xa và phải được chặn lại.
Những thứ phải cắt: từ thi học sinh giỏi đến cuộc họp thừa
Điểm thay đổi cụ thể và đáng chú ý nhất là yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp phục vụ tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức. Đây là cú đánh trực diện vào vòng xoáy cắt giảm cuộc thi học sinh nhưng vẫn bảo vệ những sân chơi thực sự có giá trị học thuật. Các kỳ thi nếu còn được tổ chức phải có mục tiêu rõ ràng, thiết thực, phù hợp với chương trình giáo dục, không gây áp lực cho học sinh, không phát sinh chi phí bắt buộc đối với người học và cha mẹ. Với giáo viên, lệnh cắt giảm không chỉ nhắm vào cuộc thi mà còn vào "hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian" trong cơ sở giáo dục. Theo Quyết định 2623, các địa phương phải cắt giảm cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp không cần thiết để giáo viên tập trung cho chuyên môn. Nói thẳng ra, những cuộc họp để báo cáo thành tích, những bộ hồ sơ dày để "điểm danh phong trào" sẽ phải dừng. Đây là bước giải phóng cụ thể khỏi sự hình thức lâu nay chồng chất lên lưng giáo viên và học sinh.
Giảm áp lực học tập để tập trung vào chất lượng dạy – học
Việc cắt giảm các cuộc thi không chỉ là dọn dẹp bề mặt, mà nhằm giảm áp lực học tập để tạo chuyển biến về chất lượng thật. Mục đích được nêu rõ: giảm những cuộc thi không thực sự cần thiết để tăng thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức để tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất trong quản lý, hoạt động giáo dục. Nói cách khác, Bộ Giáo dục chỉ đạo chuyển trọng tâm từ "thi cho đẹp báo cáo" sang đánh giá sự tiến bộ của người học và chất lượng giờ học. Quan trọng hơn, chính sách này được khẳng định là không nhằm hạn chế hoạt động giáo dục, trải nghiệm, giao lưu, phát triển phẩm chất, năng lực, năng khiếu của người học. Nó chỉ nhắm vào những hoạt động gây áp lực hoặc không tạo giá trị thiết thực. Nếu được triển khai nghiêm túc, học sinh sẽ ít bị kéo vào các cuộc thi phong trào, bớt học vì thành tích, thay vào đó là học vì hiểu, vì phát triển năng lực. Đây là cú xoay hướng cần thiết để giảm văn hóa học vì điểm số và huy chương – thứ đã bào mòn động lực học tập lành mạnh trong nhiều năm.
Thoát khỏi bệnh thành tích: một phần của cuộc cải cách rộng hơn
Điểm đáng chú ý là cuộc cắt giảm này không đứng một mình, mà nằm trong một gói cải cách rộng nhằm kiên quyết khắc phục bệnh thành tích và nâng cấp mô hình thi cử, tuyển sinh. Chủ trương được đặt trên nền các nghị quyết chiến lược, đặc biệt là Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng định hướng chuyển đổi số quốc gia. Trong đó, Bộ đặt mục tiêu lấy kết quả thực tế làm thước đo, trọng tâm là sự tiến bộ của người học, chất lượng và điều kiện làm việc của đội ngũ nhà giáo. "Kiên quyết khắc phục bệnh thành tích; tăng cường kỷ cương trong dạy học, thi, tuyển sinh" là yêu cầu được ghi rõ. Song song cắt giảm cuộc thi, Bộ Giáo dục đặt mục tiêu hoàn thiện mô hình thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng gọn nhẹ, công bằng, minh bạch, giảm áp lực và chi phí xã hội, đồng thời bảo đảm nghiêm túc, an toàn, phòng, chống gian lận, tiêu cực. Khi thi cử cuối cấp được thiết kế lại theo hướng đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của người học, văn hóa học đường sẽ có cơ hội chuyển từ chạy đua thành tích sang phát triển năng lực toàn diện: đức, trí, thể, mỹ như mục tiêu giáo dục đề ra.
Đường dài của cải cách: từ chỉ đạo đến lớp học
Nhìn từ người học và giáo viên, tác động thực tế của chỉ đạo này sẽ phụ thuộc vào việc các Sở GDĐT và từng trường có dám nói không với phong trào thành tích hay không. Bộ đã yêu cầu địa phương cụ thể hóa các chủ trương, định hướng thành nhiệm vụ, chỉ tiêu, sản phẩm, tiến độ và trách nhiệm thực hiện trong năm học 2026–2027. Đồng thời, hệ thống quản trị giáo dục quốc gia sẽ được triển khai trên nền tảng số với bộ chỉ số phát triển giáo dục quốc gia, địa phương và đại học. Nếu các chỉ số này tập trung vào chất lượng thực, chứ không phải số lượng giấy khen, áp lực thi đua hình thức sẽ giảm đáng kể. Từ góc nhìn chính sách, đây là bước đi đúng hướng để giảm áp lực học tập và văn hóa cạnh tranh bằng mọi giá. Tuy nhiên, để các cuộc thi thực sự "giảm hình thức, tăng chất lượng", các trường cần chủ động thiết kế hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu khoa học, sáng tạo mà không biến chúng thành phong trào báo cáo. Khi giáo viên được giải phóng khỏi núi hồ sơ, số sách, hội họp thừa, họ sẽ có thêm thời gian cho việc chuẩn bị bài, chăm sóc học sinh, đổi mới phương pháp dạy. Cải cách sẽ chỉ thành công khi báo cáo đẹp được thay bằng tiết học tốt, học sinh ít căng thẳng hơn nhưng hiểu bài và sống tốt hơn.
