Cắt giảm cuộc thi trường học: bước ngoặt trong cuộc chiến chống bệnh thành tích
Chính sách cắt giảm cuộc thi trường học là chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát, giảm tối đa những kỳ thi, hội thi và hoạt động phong trào mang tính hình thức, không trực tiếp phục vụ dạy học, nhằm giảm áp lực học tập, giải phóng thời gian cho học sinh và giáo viên để tập trung vào chất lượng giáo dục thực chất.
Điểm đáng chú ý của chính sách giáo dục mới này là Bộ GD&ĐT ban hành Công văn 5922/BGDĐT-GDPT gửi tới các Sở GD&ĐT, yêu cầu cắt giảm tối đa các cuộc thi phong trào, hội họp và hồ sơ sổ sách không cần thiết để dồn nguồn lực cho việc dạy học thực chất. Chính sách đồng thời là bước triển khai Chỉ thị 31 của Thủ tướng về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026 – 2027, hướng tới mô hình quản trị nhà trường tinh gọn, hiện đại, giảm nghi lễ nhưng tăng hiệu quả. Đây không phải điều chỉnh nhỏ mang tính kỹ thuật, mà là tuyên bố rõ ràng: ngành giáo dục sẽ ưu tiên chất lượng thật thay vì thành tích trên giấy.
Thi học sinh giỏi cấp trường không còn là cuộc đua thành tích
Điểm thay đổi gây tác động trực tiếp đến học sinh là quy định không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ khi cần chọn đội tuyển thi cấp trên. Điều này đánh thẳng vào “văn hóa giải thưởng” đã ăn sâu trong nhiều năm: mọi lớp, mọi khối cố gắng có học sinh đạt danh hiệu, dù chất lượng bồi dưỡng thực chất không tương xứng. Khi các kỳ thi này không còn được tổ chức đại trà, học sinh sẽ bớt bị lôi vào những vòng luyện đề, ôn thi ngoài chương trình chỉ để trường có thêm bảng thành tích treo tường. Thay vì chạy theo danh hiệu, việc thi chọn học sinh giỏi sẽ thu hẹp về đúng vai trò: phát hiện năng khiếu thực sự và phục vụ các kỳ thi cấp tỉnh, quốc gia.
Bộ cũng yêu cầu các kỳ thi học sinh giỏi do Sở tổ chức phải đảm bảo "thực chất, khách quan, công bằng" và không mở rộng đối tượng, quy mô, số vòng thi hoặc nội dung không cần thiết. Quy định này nếu được thực hiện nghiêm, sẽ chặn những cuộc thi nặng tính trình diễn, nơi học sinh bị biến thành "diễn viên" trong cuộc chơi giữa các trường. Đồng thời, Bộ khuyến khích chuyển trọng tâm sang các hoạt động giao lưu, sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo với tinh thần vui tươi, tự nguyện, tuyệt đối không biến thành kỳ thi hay tiêu chí thi đua. Đây là thay đổi mang tính văn hóa: từ cạnh tranh giải thưởng sang phát triển trải nghiệm học tập đa dạng.
Giáo viên thoát khỏi vòng xoáy hội thi và núi hồ sơ sổ sách
Nếu học sinh được giảm áp lực học tập từ các cuộc thi, thì giáo viên cũng được cởi trói khỏi các hội thi và hồ sơ sổ sách không cần thiết. Bộ yêu cầu không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích; chỉ tổ chức khi thực sự cần chọn lực lượng tham gia cấp trên. Đây là điểm mấu chốt: lâu nay, nhiều giáo viên bị cuốn vào các hội thi trùng lặp, phải chuẩn bị giáo án mẫu, giờ dạy mẫu, minh chứng dày đặc, trong khi thời gian cho lớp học thường xuyên lại bị cắt xén. Khi danh hiệu "giáo viên giỏi" không còn là cuộc chạy đua bắt buộc ở cấp trường, chất lượng dạy học thường ngày có cơ hội được đặt đúng trọng tâm thay cho hình ảnh trên sân khấu.
Song song với cắt giảm hội thi, Bộ yêu cầu chấm dứt tình trạng "đẻ" thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu và báo cáo không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết. Các báo cáo trung gian trùng lặp, thông tin đã có trên cơ sở dữ liệu dùng chung sẽ bị xóa bỏ, các cuộc họp hành chính phải được cắt giảm để ưu tiên thời gian cho sinh hoạt chuyên môn và giảng dạy. Trong giáo dục mầm non, việc tổ chức phong trào giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi để thi đua cũng bị dừng hoàn toàn; sản phẩm đồ dùng, đồ chơi không được dùng làm căn cứ đánh giá nếu không có quy định rõ ràng. Những động thái này cho thấy Bộ đang thừa nhận một thực tế: không ít áp lực trong trường học xuất phát từ chính hệ thống thi đua và văn bản hành chính.
Từ hồ sơ giấy đến hồ sơ số: khi quản trị tinh gọn mới có đất sống
Cắt giảm cuộc thi trường học và hội thi chỉ là nửa chặng đường; nửa còn lại nằm ở việc tái cấu trúc cách quản lý và lưu trữ. Bộ yêu cầu thực hiện đúng, đủ hồ sơ sổ sách theo quy định, nhưng không cho phép nhà trường tự đặt ra thêm biểu mẫu hay báo cáo ngoài danh mục, trừ khi thực sự cần thiết cho quản lý nội bộ và có sự thống nhất trong tập thể. Quan trọng hơn, ngay trong năm học 2026 – 2027, các cơ sở giáo dục phải triển khai hồ sơ số, sổ sách số theo lộ trình, từng bước thay thế hồ sơ giấy và không được yêu cầu đồng thời cả hai loại với cùng nội dung. Đây là bước đi phù hợp nếu ngành giáo dục muốn quản trị tinh gọn và hiện đại: giảm công việc lặp lại, tăng minh bạch dữ liệu.
Tuy nhiên, chuyển đổi sang hồ sơ số không nên chỉ hiểu là thay giấy bằng màn hình. Nếu chỉ chuyển các biểu mẫu mang tính hình thức sang dạng điện tử, giáo viên vẫn sẽ chìm trong "biển click" tương tự như "biển giấy" trước đây. Yêu cầu không xây dựng báo cáo trung gian, không đòi hỏi lại những số liệu đã có trên cơ sở dữ liệu chung là một tín hiệu tích cực, nhưng để nó có hiệu lực, hệ thống số phải đủ ổn định và được sử dụng nghiêm túc trên toàn ngành. Ở phía tích cực, nếu làm tốt, việc số hóa hồ sơ sẽ giảm đáng kể thời gian giáo viên ngồi bàn giấy, giải phóng thêm năng lượng cho việc chuẩn bị bài, đổi mới phương pháp và hỗ trợ học sinh.
Giảm áp lực học tập để trả lại lớp học cho học sinh và giáo viên
Đặt tất cả mảnh ghép lại với nhau – từ việc dừng thi học sinh giỏi cấp trường, hạn chế các cuộc thi phong trào, ngừng hội thi giáo viên dạy giỏi để lấy thành tích, đến cắt giảm hồ sơ, sổ sách và họp hành – có thể thấy mục tiêu lớn của chính sách giáo dục mới là giảm áp lực học tập và áp lực thi đua trong nhà trường. Bộ nêu rõ, việc cắt giảm nhằm "dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức". Nếu triển khai nghiêm, chính sách có thể giúp học sinh có môi trường học tập, vui chơi lành mạnh hơn, và giúp giáo viên có thêm điều kiện để đầu tư cho bài giảng thay vì lo toan thủ tục.
Dù vậy, nỗi lo lớn nhất không nằm trên văn bản mà ở cách thực hiện tại từng địa phương, từng trường. Nếu Ủy ban nhân dân cấp xã và các Sở GD&ĐT không thực sự quyết liệt, các cuộc thi và hồ sơ "ngoài luồng" hoàn toàn có thể quay lại dưới tên gọi khác. Để cải cách này không trở thành khẩu hiệu, cần một thay đổi nhận thức: nhà trường phải chấp nhận ít đi những bảng vàng thành tích để có thêm những giờ học nhẹ nhàng nhưng hiệu quả; phụ huynh cần đánh giá chất lượng giáo dục qua năng lực và hạnh phúc của con, chứ không qua số lượng giấy khen. Khi đó, việc cắt giảm cuộc thi trường học không chỉ là quyết định hành chính, mà là một bước tiến văn hóa trong cách chúng ta nhìn nhận thành công trong giáo dục.
