Tinh gọn giáo dục nghề nghiệp: Ít trường hơn để đào tạo tốt hơn
Cải cách hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện nay là quá trình sắp xếp, sáp nhập và tinh gọn mạng lưới trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm nghề nhằm giảm ít nhất 30% số cơ sở công lập, thu gọn đầu mối quản lý, tập trung đầu tư vào những đơn vị có năng lực đào tạo thực hành và liên thông, qua đó nâng chất lượng đào tạo nhân lực kỹ năng nghề đáp ứng nhu cầu thị trường lao động và phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Điều đáng nói là mục tiêu không phải “cắt cho đủ tỷ lệ”, mà là chuyển từ mô hình nhiều trường nhỏ, chất lượng thấp sang mạng lưới ít trường nhưng mạnh về thực hành, gắn doanh nghiệp và có khả năng tự chủ tài chính. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương báo cáo kế hoạch sắp xếp trước 15.8 và hoàn tất hồ sơ thẩm định trước 30.8 để chốt phương án trước 1.10. Đây là bước đi mang tính cải cách hệ thống giáo dục, đặt chất lượng đào tạo lên trên số lượng cơ sở.
Yêu cầu giảm tối thiểu 30%: Vì sao phải làm mạnh tay lúc này?
Việc yêu cầu cắt giảm tối thiểu 30% cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà là kết quả của nhiều cảnh báo kéo dài về mạng lưới phân tán, trùng lặp ngành nghề và đào tạo chất lượng thấp. Kế hoạch 06 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu các địa phương khẩn trương chuyển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên công lập từ bộ, ngành về địa phương quản lý, đồng thời giảm ít nhất 30% số đơn vị trước 1.10.2026. Cùng lúc, công văn 777 của Thủ tướng về sắp xếp trường mầm non, phổ thông, nghề ở cấp tỉnh, huyện nhấn mạnh việc tinh gọn phải “khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, chất lượng thấp” và buộc hoạt động đào tạo nghề gắn với nhu cầu doanh nghiệp, khu công nghiệp, vùng kinh tế, ngành nghề mới nổi như bán dẫn, AI, tự động hóa. Nói thẳng: nếu cứ giữ mạng lưới trường nghề đông nhưng yếu, Việt Nam sẽ hụt hơi trong cuộc cạnh tranh nguồn nhân lực kỹ thuật.
Hà Nội, TP.HCM: Sáp nhập mạnh để tạo cụm trường lớn, chất lượng cao
Hai đô thị lớn đang cho thấy cách sắp xếp trường cao đẳng và trường nghề không chỉ là ghép tên trên giấy, mà là cấu trúc lại toàn bộ bản đồ đào tạo nghề. Theo kế hoạch 292, Hà Nội sẽ tổ chức lại 19 trường cao đẳng và trường nghề công lập (10 cao đẳng, 9 trung cấp) thành 10 trường gồm 8 cao đẳng và 2 trung cấp. Đây là động thái giảm số lượng nhưng tăng quy mô mỗi đơn vị, tạo điều kiện hình thành các cơ sở đủ lớn để đầu tư bài bản. TP.HCM còn đi xa hơn với các phương án sáp nhập quy mô lớn: nhiều trường như Cao đẳng Nghề TP.HCM, Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn, Cao đẳng Kỹ thuật Nguyễn Trường Tộ sẽ sáp nhập, mỗi trường hấp thụ thêm 2 cơ sở nghề khác. Việc tinh gọn 30% ở thành phố không chỉ nhằm giảm đầu mối, mà là “bước ngoặt tái cấu trúc nguồn nhân lực”, phân định rõ phân khúc từng trường: có trường tập trung kỹ thuật, có trường chuyên du lịch – dịch vụ, có trường hướng nông nghiệp công nghệ cao. Nếu làm đến nơi đến chốn, người học sẽ bớt lạc vào mê cung trường nghề nhỏ, khó nhận diện.
Mỗi tỉnh tối đa 3 trường cao đẳng: Tiêu chí chọn trường “ở lại” là gì?
Quy hoạch mới định hướng mỗi tỉnh, thành phố chỉ có tối đa 3 trường cao đẳng công lập có khả năng đào tạo liên thông, đào tạo thực hành để cung cấp lao động lành nghề phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và thu hút đầu tư. Các trường tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên không tính vào con số này, nhưng những đơn vị còn lại sẽ phải sắp xếp, sáp nhập với cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc đại học công lập. Đây là giới hạn mang tính “trần số lượng”, buộc địa phương phải đối mặt câu hỏi khó: giữ ai, sáp nhập ai? Từ góc độ nghiên cứu nhân lực, quan điểm hợp lý là không nên hiểu con số 3 một cách cơ học. Trường được giữ lại phải chứng minh vai trò thực: ngành nghề phù hợp cơ cấu kinh tế địa phương, tuyển sinh ổn định, tỷ lệ có việc làm tốt, giảng viên đáp ứng yêu cầu, cơ sở thực hành khai thác hiệu quả, quan hệ thực chất với doanh nghiệp. Ngược lại, những trường tuyển sinh thấp kéo dài, ngành nghề lỗi thời, đầu ra việc làm yếu thì việc sáp nhập hay giải thể là điều nên làm. Nếu sau sắp xếp, số trường ít hơn nhưng mỗi trường mạnh hơn, ngành nghề sát với nhu cầu doanh nghiệp, người học có nhiều cơ hội việc làm hơn thì đó mới là tinh gọn thành công.
Từ 50 trường cao đẳng chất lượng cao đến hệ sinh thái nghề gắn thị trường lao động
Quyết định 2249/QĐ-BGDĐT đặt ra tầm nhìn mạng lưới giáo dục nghề nghiệp công lập được thiết kế tinh gọn, hiệu quả, phù hợp nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, trên nền tảng cân đối ngân sách và nhu cầu học nghề của người dân. Quy hoạch nhắm tới mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 50 trường cao đẳng chất lượng cao, trong đó khoảng 5 trường đạt chuẩn quốc tế. Đây là thông điệp rõ ràng: hệ thống hậu sắp xếp sẽ ưu tiên vài chục trường thực sự mạnh, hơn là hàng trăm cơ sở cầm chừng. Song số lượng 50 chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng thay đổi cách vận hành. Tinh gọn giáo dục nghề nghiệp là cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng không phải giảm số trường mà là nâng chất lượng đào tạo nhân lực. Các trường sau sáp nhập phải chứng minh năng lực mới: chương trình gắn doanh nghiệp, thiết bị được sử dụng hiệu quả, tự chủ tài chính tăng, tỷ lệ sinh viên có việc làm cải thiện. Theo quan điểm chuyên gia TP.HCM, “những trường tồn tại sau sắp xếp phải mạnh hơn trước; nếu chỉ giảm số trường mà năng lực đào tạo không tăng, tinh gọn coi như thất bại”.
