Giảm cuộc thi học sinh: Một quyết định thay đổi cách trường học vận hành
Chính sách giảm cuộc thi học sinh của TP.HCM là chủ trương tinh gọn các kỳ thi, hội thi trường học, chỉ giữ lại một số hoạt động thực sự cần thiết nhằm giảm áp lực học tập, tiết kiệm thời gian và nguồn lực cho cả học sinh lẫn giáo viên, đồng thời chuyển trọng tâm sang chất lượng dạy học và trải nghiệm tự nguyện.
Tối 9-9, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM ban hành văn bản cắt giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp và tinh gọn các kỳ thi cấp thành phố. Nói thẳng, đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy chính sách giáo dục TP.HCM đang muốn thoát khỏi vòng xoáy bệnh thành tích. Khi thành phố tuyên bố cắt giảm mạnh các hội thi trong trường học và siết lại việc tổ chức, thông điệp rất rõ: điểm số, huy chương không thể quan trọng hơn sức khỏe tinh thần và thời gian học tập thực chất.
Một câu đáng trích dẫn trong bối cảnh này là: “Năm học 2026-2027, TP.HCM còn 5 cuộc thi, hội thi cấp thành phố dành cho học sinh”. Sự thu gọn từ “rất nhiều” xuống chỉ còn 5 không phải bước lùi, mà là thử thách cho ngành: liệu có dám đánh đổi bớt hào nhoáng để lấy chiều sâu hay không.
Chỉ còn 5 cuộc thi: Giữ cái cần, bỏ cái rườm rà
Theo Sở GD&ĐT TP.HCM, từ năm học 2026-2027, hệ thống hội thi trường học cấp thành phố được thu gọn còn 5 cuộc thi dành cho học sinh: cuộc thi khoa học kỹ thuật cho học sinh THCS và THPT, kỳ thi chọn học sinh giỏi lớp 9 và lớp 12, Olympic TP.HCM cho học sinh lớp 11, hội thi các môn ngoại ngữ và hội thi Khéo tay kỹ thuật. Đây là bộ khung mới cho các sân chơi mang tính học thuật và kỹ năng.
- Giữ lại kỳ thi học sinh giỏi lớp 9 và lớp 12 cấp thành phố, đảm bảo lộ trình bồi dưỡng nhân tài.
- Duy trì cuộc thi khoa học kỹ thuật, Olympic lớp 11 và các hội thi ngoại ngữ, khéo tay kỹ thuật như những sân chơi chuyên sâu.
- Loại khỏi danh mục Olympic TP.HCM lớp 10, Văn hay – chữ tốt, Lớn lên cùng sách và nhiều sân chơi khác vốn mang nặng tính phong trào.
Đáng chú ý, các kỳ khảo sát năng lực học sinh lớp 3, lớp 7 và khảo sát năng lực ngoại ngữ lớp 9, lớp 11 vẫn được duy trì. Điều này cho thấy thành phố không “xóa trắng” việc đánh giá, mà tái cấu trúc theo hướng ít kỳ thi nhưng có chọn lọc. Nếu trước đây, học sinh bị vây bởi nhiều hội thi trường học, thì nay chỉ còn những cuộc thi được coi là có tác dụng sàng lọc, định hướng.
Tự nguyện, không huy động kinh phí: Cắt đứt áp lực vô hình
Một điểm then chốt trong chính sách giáo dục TP.HCM lần này là yêu cầu mọi hoạt động dành cho học sinh phải bảo đảm tính tự nguyện và không huy động kinh phí. Nói cách khác, các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, AI… chỉ được tổ chức nếu giữ được tinh thần vui tươi, thiết thực, không bị biến thành kỳ thi trá hình hay công cụ ghi thành tích.
Quan trọng hơn, kết quả, số lượng giải thưởng, thành tích của các hoạt động này không được dùng để đánh giá chất lượng dạy học hoặc thi đua. Đây là cú cắt trực tiếp vào “nguồn cung” áp lực học tập: khi giải thưởng không còn là chiếc vé nâng điểm thi đua, các trường bớt động cơ ép học sinh tham gia. Với phụ huynh, quy định không được huy động kinh phí giúp chấm dứt dần những khoản đóng góp mơ hồ gắn với hội thi trường học, dù trong văn bản không nêu con số cụ thể.
Tác động xã hội ở đây không nhỏ: học sinh có thể chọn sân chơi đúng nhu cầu, thay vì tham gia hàng loạt cuộc thi chỉ để “cho có”. Phụ huynh bớt lo bị lôi kéo vào các phong trào, giáo viên bớt phải chạy giấy tờ, minh chứng cho những hoạt động mang nặng tính hình thức.
Giảm áp lực học tập, giảm hồ sơ: Học sinh và giáo viên được gì, mất gì?
Về phía học sinh, việc không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, trừ trường hợp cần chọn đội tuyển, là cú giải phóng lớn. Học sinh không còn phải gồng mình qua nhiều vòng thi, nhất là những em đã phải ôn kiểm tra, thi cuối kỳ, thi tuyển sinh. Kỳ thi học sinh giỏi lớp 9 và lớp 12 cấp thành phố vẫn duy trì, vừa bảo đảm kênh phát hiện tài năng, vừa tránh lan rộng áp lực xuống mọi khối lớp.
Về phía giáo viên, ngành yêu cầu giảm các cuộc thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ chuyên môn, không còn tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã chỉ để lấy thành tích. Thay vào đó là giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên môn, khuyến khích chia sẻ sáng kiến, thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin và AI. Thời gian, nguồn lực của nhà trường và giáo viên được yêu cầu ưu tiên cho hoạt động dạy học, giáo dục học sinh, tự học, nghiên cứu chuyên môn.
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng một số học sinh từng “tỏa sáng” nhờ các hội thi như Văn hay – chữ tốt hay Lớn lên cùng sách sẽ mất đi sân khấu quen thuộc. Câu hỏi đặt ra là: nhà trường có kịp thiết kế những hoạt động nội bộ linh hoạt, nhẹ nhàng nhưng vẫn nuôi dưỡng đam mê và tài năng, hay sẽ trống một khoảng trống văn hóa trong đời sống học đường?
Chính sách này sẽ đi đến đâu?
Chính sách giảm cuộc thi học sinh của TP.HCM không xuất hiện trong khoảng trống; nó bám sát yêu cầu của Bộ GD&ĐT về việc cắt giảm các cuộc thi, hội thi, phong trào mang tính hình thức, gây áp lực không cần thiết. Mục tiêu là dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh, giảm áp lực và góp phần chống bệnh thành tích.
Sở GD&ĐT TP.HCM cũng để ngỏ khả năng điều chỉnh: tùy tình hình thực tế, việc tổ chức các cuộc thi dành cho học sinh và giáo viên sẽ được điều chỉnh, bổ sung theo quy định của cấp có thẩm quyền. Nghĩa là mô hình 5 cuộc thi hiện tại không phải “bất biến”, mà là bước đi lớn đầu tiên trong hành trình tái cấu trúc hội thi trường học. Từ góc độ người học, đây là cơ hội để hệ thống giáo dục nhìn lại: đâu là sân chơi thực sự cần thiết, đâu là nơi kéo tụt năng lượng của cả học sinh lẫn giáo viên.
Kết luận công bằng là: nếu các trường nghiêm túc tôn trọng tinh thần tự nguyện, không huy động kinh phí và không chạy theo thành tích, thì việc giảm cuộc thi học sinh sẽ là bước ngoặt tích cực trong chính sách giáo dục TP.HCM. Còn nếu các hình thức cũ được “tái sinh” dưới tên gọi mới, mọi văn bản sẽ chỉ nằm trên giấy.
