Tinh gọn chỉ là bước đầu
Sắp xếp trường học là việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục, đầu mối quản lý và cách phân bổ nhân lực, cơ sở vật chất nhằm duy trì dạy học ổn định và nâng chất lượng giáo dục. Giá trị của quá trình này không nằm ở số trường giảm bao nhiêu, mà ở việc học sinh có được học tập tốt hơn và đội ngũ có điều kiện làm việc hiệu quả hơn hay không. Ở phường An Dương, sau sáp nhập, địa phương có 14 trường công lập gồm 4 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 5 trường trung học cơ sở; các trường nhanh chóng ổn định tổ chức và được yêu cầu tập trung những giải pháp toàn diện để cải thiện chất lượng giáo dục. Trường Trung học cơ sở Bắc Sơn, hình thành từ việc sáp nhập Trường Lê Lợi và Trường Bắc Sơn, có hai cơ sở, 1.195 học sinh cùng 59 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Nhà trường đã hoàn tất kiện toàn bộ máy, ban hành quy chế hoạt động và thành lập các tổ chức chuyên môn, chính trị.
Đó là lựa chọn đúng hướng: ổn định điều hành trước, rồi mới đòi hỏi đổi mới sâu về dạy học. Trường Tiểu học Bắc Sơn cũng tổ chức hoạt động tại hai địa điểm dưới một hệ thống quản lý, phân công nhiệm vụ theo chức năng và điều kiện thực tế từng nơi; cơ sở vật chất các trường trong phường được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu giảng dạy sau sáp nhập. Khi nền nếp vận hành được giữ vững, đổi mới bộ máy giáo dục mới có thể chuyển từ việc sắp lại sơ đồ tổ chức thành cải thiện thực chất trải nghiệm học tập.
Đổi bộ máy phải khơi thông nội lực
Quy mô tái cấu trúc cho thấy áp lực điều hành không nhỏ. Đến năm học 2026-2027, toàn tỉnh Thanh Hóa còn 766 trường chính, 1.194 phân hiệu và 556 điểm trường lẻ, giảm 1.166 trường, tương ứng 60,4%; số điểm lẻ giảm 59, tương ứng 9,6%. Theo đánh giá của ngành giáo dục, sắp xếp giúp giảm đầu mối, tập trung nguồn lực và tăng hiệu quả quản lý, nhưng trường lớn, nhiều phân hiệu đòi hỏi năng lực quản trị và bố trí nhân sự cao hơn. Tại phường Ngọc Sơn, số trường giảm từ 14 xuống còn 3, với 12 phân hiệu. Chính quyền địa phương tuyên truyền để tạo đồng thuận, rà soát cơ sở vật chất và bố trí nguồn lực cho các điểm trường hoạt động ổn định. Trường Tiểu học Ngọc Sơn phải quản lý thêm bốn phân hiệu, khiến khối lượng công việc của đội ngũ quản lý tăng lên. Tuy vậy, giáo viên đã thích ứng, chia sẻ chuyên môn và linh hoạt trong quản lý để giữ chất lượng giáo dục đồng đều giữa trường chính và các phân hiệu.
Bài học đáng chú ý ở đây là sắp xếp không thể chỉ dựa vào quyết định hành chính. Sự đồng lòng, tinh thần trách nhiệm và khả năng sáng tạo của cán bộ, giáo viên mới giúp bộ máy mới vận hành được trong điều kiện địa bàn rộng, các điểm trường xa nhau. Nếu người dạy chỉ nhận thêm đầu việc mà thiếu hỗ trợ về cơ sở vật chất, phối hợp và chuyên môn, việc giảm đầu mối có thể tạo thêm khoảng cách giữa các điểm trường thay vì nâng chất lượng. Vì thế, khơi thông nội lực phải đi cùng đầu tư có trọng tâm và cơ chế quản lý phù hợp.
Võ Nhai: thống nhất chuyên môn giữa nhiều điểm trường
Tại Võ Nhai, Trường Trung học cơ sở Võ Nhai được hình thành từ việc sáp nhập ba trường: Đình Cả, Phú Thượng và Lâu Thượng. Trong năm học 2026-2027, trường quản lý 28 lớp với 1.118 học sinh tại ba địa điểm; khoảng cách giữa các cơ sở gây khó cho sinh hoạt tập thể và phối hợp chuyên môn. Trường chọn giải pháp thống nhất khung kế hoạch giáo dục, áp dụng chung tại trường chính và các phân hiệu, đồng thời tăng họp trực tuyến, kiểm tra chuyên môn và bố trí giáo viên theo đúng chuyên môn đào tạo.
Cách làm này nhấn đúng điểm nghẽn: sau sáp nhập, chất lượng không tự đồng đều chỉ vì các điểm trường cùng thuộc một đơn vị. Kế hoạch chung, phân công đúng chuyên môn và kiểm tra thường xuyên tạo nền để giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, chuẩn hóa phương pháp và hỗ trợ lẫn nhau. Để hoạt động không gián đoạn, trường giao một phó hiệu trưởng trực tiếp phụ trách từng phân hiệu. Đây là kiểu đổi mới bộ máy giáo dục có ích hơn việc chỉ gom đầu mối trên giấy, bởi trách nhiệm quản lý được đặt gần nơi học sinh và giáo viên đang học tập, làm việc.
Bước tiếp theo là tiếp tục theo dõi hiệu quả hoạt động, tăng kiểm tra, tháo gỡ khó khăn và huy động, sử dụng nguồn lực trường học cho đầu tư giáo dục. An Dương cho thấy việc sớm ổn định tổ chức tạo nền cho đổi mới; Ngọc Sơn nhấn mạnh vai trò của đồng thuận và nội lực; Võ Nhai tập trung chuẩn hóa chuyên môn giữa các cơ sở. Cả ba trường hợp cùng gợi ra một nguyên tắc: sắp xếp chỉ đáng giá khi bộ máy gọn hơn nhưng năng lực phục vụ học sinh không suy giảm. Đích đến phải là chất lượng giáo dục đồng đều, chứ không phải thành tích giảm số lượng đầu mối.
