Quy mô nghiên cứu sinh tăng nhanh, danh mục được cập nhật
Đào tạo tiến sĩ là bậc đào tạo sau đại học tập trung vào nghiên cứu chuyên sâu, nhằm phát triển năng lực học thuật và tạo ra tri thức mới trong một lĩnh vực. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành quyết định công bố danh sách ngành và cơ sở trong nước đáp ứng yêu cầu Đề án 89; quyết định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là bước cập nhật đáng chú ý khi quy mô nghiên cứu sinh tăng nhanh, nhưng không nên đánh đồng số người học tăng với việc nhu cầu nhân lực trình độ cao đã được đáp ứng. Danh mục mới gồm 116 ngành đào tạo tiến sĩ, trải rộng ở các lĩnh vực như khoa học sức khỏe, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội. Việc rà soát cũng xác định lại mạng lưới cơ sở tham gia, phù hợp với danh mục ngành đào tạo các trình độ đại học được ban hành năm 2026.
Từ 8.606 lên 17.691 nghiên cứu sinh sau ba năm
Quy mô đào tạo tiến sĩ tăng từ 8.606 nghiên cứu sinh thuộc 7 khối ngành trong năm học 2022-2023 lên 13.062 người vào năm học 2024-2025. Sang năm học 2025-2026, con số đạt 17.691 người thuộc 8 nhóm ngành, tăng hơn 4.600 so với năm trước và hơn gấp đôi sau ba năm. Nhóm khoa học xã hội, báo chí, kinh doanh và pháp luật có quy mô lớn nhất, với hơn 6.700 nghiên cứu sinh. Đà tăng này cho thấy nhu cầu học thuật và bồi dưỡng đội ngũ đang mở rộng, song tỷ lệ thực hiện chỉ tiêu vẫn còn cách xa mức tuyển được toàn bộ. Năm học 2025-2026, các cơ sở tuyển 5.687 người trên 9.083 chỉ tiêu, tương đương 62,61%; mức này đã cải thiện so với 47,16% của năm học 2023-2024, nhưng vẫn để lại khoảng trống đáng kể.
Một số ngành và trường đào tạo tiến sĩ trong danh sách
Danh sách 116 ngành giúp nhìn rõ hơn độ rộng của lựa chọn, nhưng người dự tuyển vẫn cần đối chiếu ngành cụ thể với cơ sở đào tạo thay vì chỉ dựa vào tên trường. Đại học Bách khoa Hà Nội có các chương trình tiến sĩ về cơ học, hóa học, khoa học vật liệu, toán học, khoa học máy tính, kỹ thuật máy tính, quản lý công nghiệp, quản lý năng lượng và kỹ thuật cơ khí. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đào tạo các ngành như giáo dục, quản lý giáo dục, Hán Nôm, văn học Việt Nam và văn học nước ngoài. Đại học Kinh tế Quốc dân có các hướng kinh tế, kinh tế chính trị, kinh tế đầu tư, kinh tế phát triển, quản lý kinh tế và tài chính – ngân hàng. Với thú y, các cơ sở được nêu gồm Đại học Cần Thơ, Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên và Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Danh mục chuẩn hóa cần đi cùng năng lực đào tạo
Lý do cập nhật danh mục không chỉ nằm ở việc bổ sung ngành hay sắp xếp lại trường đào tạo tiến sĩ. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ hiện khoảng 36,3%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 40%; Bộ đánh giá việc rà soát, chuẩn hóa là cần thiết để phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ nghiên cứu và nhân lực trình độ cao. Mục tiêu này có ý nghĩa, nhưng danh sách được phê duyệt chỉ là điểm khởi đầu: tỷ lệ thực hiện chỉ tiêu 62,61% trong năm học 2025-2026 cho thấy còn phải cải thiện khả năng tuyển chọn và tổ chức đào tạo. Với người tìm ngành đào tạo tiến sĩ, mốc hiệu lực 1/1/2027 là điều cần lưu ý khi tra cứu danh mục mới. Thước đo cuối cùng không phải số ngành được liệt kê, mà là chất lượng hướng dẫn nghiên cứu và khả năng đào tạo ra nhân lực đáp ứng nhu cầu.
