Danh sách mới cho thấy mạng lưới đào tạo tiến sĩ mở rộng
Đào tạo tiến sĩ là quá trình đào tạo sau đại học hướng tới năng lực nghiên cứu độc lập, đồng thời cung cấp đội ngũ chuyên gia và giảng viên trình độ cao cho các cơ sở giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành danh sách các chương trình và cơ sở đáp ứng yêu cầu Đề án 89, gồm 116 chương trình tại khoảng 50 trường trên cả nước. Quyết định mới thay thế các danh sách trước đây và có hiệu lực từ ngày 1-1-2027.
Đây không chỉ là một danh mục hành chính: với người muốn học tiến sĩ, danh sách giúp khoanh vùng nơi có ngành phù hợp; với giảng viên và cơ sở đào tạo, nó cho biết mạng lưới nào được xác định đáp ứng yêu cầu của đề án. Việc rà soát và chuẩn hóa trở nên cần thiết khi nhu cầu nhân lực trình độ cao tăng, trong khi tỷ lệ giảng viên có bằng tiến sĩ hiện khoảng 36,3%, thấp hơn mục tiêu 40% vào năm 2030.
Quy mô tăng nhanh, nhưng số lượng không thay thế chất lượng
Trong năm học 2022-2023, cả nước có 8.606 nghiên cứu sinh; đến năm học 2024-2025, con số tăng lên 13.062. Năm học 2025-2026, quy mô đạt 17.691 người, tăng hơn 4.600 so với năm trước và hơn gấp đôi sau ba năm. Số liệu cho thấy đào tạo tiến sĩ đang mở rộng nhanh, song không nên xem tăng quy mô là thước đo đủ cho hiệu quả. Năng lực hướng dẫn, chất lượng nghiên cứu và mức độ phù hợp với nhu cầu nhân lực vẫn là những câu hỏi thiết yếu.
Các nghiên cứu sinh trong năm học 2025-2026 được thống kê theo 8 nhóm ngành; nhóm Khoa học xã hội, Báo chí, Kinh doanh và Pháp luật đông nhất, với hơn 6.700 người. Dữ liệu này giúp nhận diện nơi tập trung quy mô, nhưng cũng nhắc người học cần xem kỹ chuyên ngành, đội ngũ hướng dẫn và định hướng nghiên cứu trước khi chọn trường. Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng đầu ra.
Tra cứu ngành và trường: một vài điểm nổi bật
Danh sách 116 ngành đào tạo tiến sĩ phân bổ ở nhiều lĩnh vực, từ công nghệ, kỹ thuật và khoa học cơ bản đến kinh tế, giáo dục, y tế và khoa học xã hội. Quản trị kinh doanh là ngành có nhiều cơ sở đào tạo nhất, với 12 trường; Khoa học máy tính đứng tiếp theo với 7 cơ sở. Đây là điểm khởi đầu hữu ích khi tra cứu, nhưng không nên hiểu số trường nhiều đồng nghĩa chương trình nào cũng phù hợp với mục tiêu cá nhân.
Một số trường có danh mục chuyên môn đa dạng. Đại học Bách khoa Hà Nội đào tạo tiến sĩ các lĩnh vực như Cơ học, Hóa học, Khoa học vật liệu, Toán học, Khoa học máy tính, Kỹ thuật máy tính, Quản lý công nghiệp, Quản lý năng lượng và Kỹ thuật cơ khí. Đại học Kinh tế Quốc dân có các ngành như Kinh tế, Kinh tế chính trị, Kinh tế đầu tư, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Tài chính - Ngân hàng.
Người học nên đối chiếu tên ngành trên danh sách chính thức với hướng nghiên cứu, điều kiện tuyển sinh và thông tin từ trường. Danh mục cho biết cơ sở nào đáp ứng khuôn khổ Đề án 89; nó không thay thế việc đánh giá chất lượng hướng dẫn hay mức độ phù hợp của đề tài.
Đề án 89 đặt trọng tâm vào năng lực đội ngũ
Đề án 89 được Thủ tướng phê duyệt theo Quyết định 89/2019, nhằm nâng cao năng lực giảng viên và cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục đại học, phục vụ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn 2019-2030. Một mục tiêu của đề án là đào tạo trình độ tiến sĩ cho khoảng 10% giảng viên đại học, bảo đảm chất lượng và cơ cấu hợp lý. Danh sách cơ sở đạt yêu cầu vì thế có vai trò định hướng, nhưng mục tiêu đào tạo không thể chỉ đếm bằng số người nhập học.
Theo kế hoạch được nêu, đến năm 2030, toàn bộ giảng viên và cán bộ quản lý sẽ được bồi dưỡng nâng cao năng lực, tập trung vào phát triển chương trình, phương pháp giảng dạy hiện đại, nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ và công nghệ thông tin. Với người đọc, việc cần làm ngay là dùng danh sách để xác định lựa chọn ban đầu, rồi kiểm tra kỹ thông tin của từng trường. Kết luận đáng chú ý không chỉ là quy mô tiến sĩ đã tăng gấp đôi, mà là liệu mạng lưới đào tạo có biến mức tăng ấy thành năng lực nghiên cứu và giảng dạy tốt hơn hay không.
