Danh mục mới: 116 ngành, hiệu lực từ đầu năm 2027
Đào tạo tiến sĩ là quá trình đào tạo nghiên cứu sinh ở bậc học thuật cao nhất, nhằm phát triển năng lực nghiên cứu độc lập và tạo nguồn nhân lực trình độ cao cho giáo dục, khoa học và các lĩnh vực chuyên môn. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố danh sách ngành và cơ sở đào tạo trong nước đáp ứng yêu cầu Đề án 89, với 116 ngành tiến sĩ được phê duyệt tham gia; quyết định mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 và thay thế các quyết định ban hành năm 2021.
Đề án 89 hướng đến nâng cao năng lực giảng viên và cán bộ quản lý ở các cơ sở giáo dục đại học trong giai đoạn 2019–2030. Theo thiết kế, đề án đặt mục tiêu đào tạo tiến sĩ cho khoảng 10% giảng viên đại học: 7% học toàn thời gian ở nước ngoài, còn 3% học trong nước hoặc theo hình thức phối hợp quốc tế. Vì vậy, danh sách mới không chỉ là bảng tra cứu ngành; nó xác định những cơ sở và chương trình nằm trong mạng lưới phục vụ mục tiêu phát triển đội ngũ học thuật.
Việc cập nhật danh mục có ý nghĩa thực tế với người tìm chương trình tiến sĩ: hãy xem đây là điểm khởi đầu để xác định cơ sở có ngành phù hợp, rồi kiểm tra thông tin tuyển sinh cụ thể trực tiếp với trường. Danh sách được chuẩn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về giảng viên, cán bộ nghiên cứu và nhân lực trình độ cao.
Quy mô tăng nhanh nhưng tuyển sinh vẫn chưa chạm chỉ tiêu
Tín hiệu đáng chú ý nhất không chỉ là danh mục có 116 ngành, mà còn là tốc độ tăng của quy mô đào tạo. Năm học 2022–2023, cả nước có 8.606 nghiên cứu sinh thuộc 7 khối ngành; đến năm học 2024–2025, con số lên 13.062. Sang năm học 2025–2026, quy mô đạt 17.691 người thuộc 8 nhóm ngành, tăng hơn 4.600 người so với năm trước và hơn gấp đôi sau ba năm.
Nhóm Khoa học xã hội, Báo chí, Kinh doanh và pháp luật có hơn 6.700 nghiên cứu sinh trong năm học 2025–2026, là nhóm đông nhất theo thống kê được công bố. Tuy nhiên, quy mô lớn không đồng nghĩa mọi chỉ tiêu đều được lấp đầy. Tỷ lệ tuyển chọn tăng từ 47,16% năm học 2023–2024 lên 57,68% năm học 2024–2025 và 62,61% năm học 2025–2026; năm gần nhất có 5.687 người được tuyển trong tổng số 9.083 chỉ tiêu.
Khoảng cách này cho thấy nhu cầu phát triển đội ngũ tiến sĩ vẫn còn đáng kể. Tỷ lệ giảng viên có bằng tiến sĩ hiện ở mức khoảng 36,3%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 40%. Mở rộng lựa chọn đào tạo là cần thiết, nhưng người học vẫn nên cân nhắc năng lực nghiên cứu, định hướng nghề nghiệp và mức độ phù hợp chuyên môn thay vì chỉ nhìn vào quy mô.
Một số trường và lĩnh vực tiêu biểu để bắt đầu tra cứu
Danh sách 116 ngành trải rộng qua nhiều lĩnh vực, trong đó khoa học sức khỏe, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội được nhắc đến như những nhóm có vị trí đáng chú ý. Để định hướng, người học có thể bắt đầu bằng cách đối chiếu chuyên môn với một số trường được nêu trong thông tin công bố, nhưng các ví dụ dưới đây không thay thế danh mục đầy đủ hay thông báo tuyển sinh của từng trường.
| Cơ sở đào tạo | Lĩnh vực, ngành tiêu biểu được nêu |
|---|---|
| Đại học Bách khoa Hà Nội | Cơ học, Hóa học, Khoa học vật liệu, Toán học, Khoa học máy tính, Kỹ thuật máy tính, Quản lý công nghiệp, Quản lý năng lượng, Kỹ thuật cơ khí |
| Đại học Sư phạm Hà Nội | Giáo dục, Quản lý giáo dục, Hán Nôm, Văn học Việt Nam, Văn học nước ngoài |
| Đại học Kinh tế Quốc dân | Kinh tế, Kinh tế chính trị, Kinh tế đầu tư, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Tài chính – Ngân hàng |
| Một số trường đào tạo thú y | Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên, Học viện Nông nghiệp Việt Nam |
Các ví dụ cho thấy cùng một bậc học có thể dẫn đến những hướng nghiên cứu rất khác nhau: từ kỹ thuật và công nghệ đến giáo dục, kinh tế hay thú y. Người tìm trường đào tạo tiến sĩ nên đối chiếu đúng tên ngành và cơ sở trong danh mục mới, sau đó liên hệ trường để xác nhận ngành có tuyển ở đợt mình quan tâm hay không. Danh sách được phê duyệt là căn cứ định hướng, không tự nó bảo đảm một chương trình đang nhận hồ sơ tại mọi thời điểm.
Chọn chương trình theo hướng nghiên cứu, không chỉ theo tên trường
Một lựa chọn phù hợp cần bắt đầu từ câu hỏi nghiên cứu mà người học muốn theo đuổi, rồi mới đến tên ngành và cơ sở đào tạo. Danh mục 116 ngành giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm, nhưng con số tăng nhanh không có nghĩa mọi chương trình đều phù hợp với mọi ứng viên. Hãy kiểm tra sự tương thích giữa nền tảng chuyên môn, lĩnh vực nghiên cứu dự kiến và hướng dẫn tuyển sinh của trường.
Bối cảnh hiện nay vừa có cơ hội mở rộng lựa chọn vừa đặt ra yêu cầu rõ ràng về chất lượng và nhu cầu nhân lực. Số nghiên cứu sinh đã đạt 17.691 người, song tỷ lệ thực hiện chỉ tiêu gần nhất vẫn là 62,61%. Điều đó củng cố lý do phải rà soát mạng lưới đào tạo, đồng thời nhắc người học rằng danh mục ngành không thể thay cho việc tìm hiểu cụ thể về chương trình, điều kiện dự tuyển và định hướng học thuật.
Kết luận: danh sách mới là bản đồ hữu ích để tìm ngành tiến sĩ và cơ sở đào tạo, còn quyết định chọn nơi học cần dựa trên mức độ phù hợp nghiên cứu và thông tin tuyển sinh được trường xác nhận. Quy mô mở rộng là tín hiệu tích cực; giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào việc kết nối đúng người học với đúng chương trình.
