Truy xuất nguồn gốc nông sản: nền tảng mới của chuỗi cung ứng xuất khẩu Việt
Truy xuất nguồn gốc nông sản là hệ thống ghi nhận, lưu trữ và chia sẻ toàn bộ thông tin về quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế và phân phối của sản phẩm nông nghiệp, giúp minh bạch xuất xứ, đảm bảo an toàn thực phẩm và đáp ứng các yêu cầu kiểm soát chất lượng trong chuỗi cung ứng xuất khẩu toàn cầu. Chính vì thế, đây không chỉ là một công cụ kỹ thuật, mà là “giấy thông hành” bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn đi đường dài trên thị trường quốc tế. Sau hai tháng vận hành, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đã cập nhật dữ liệu cho hơn 158.000 sản phẩm từ 24 tỉnh, thành phố. Con số này cho thấy nông nghiệp Việt đang chủ động bước ra khỏi vùng sản xuất manh mún và thiếu chứng từ. Một kho dữ liệu chung đang hình thành, tạo nền tảng cho chuỗi cung ứng xuất khẩu Việt chuyển từ bị động sang chủ động trong minh bạch thông tin và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.
158.000 sản phẩm và câu chuyện kho dữ liệu nông sản cho xuất khẩu bền vững
Điểm đáng nói nhất của hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản hiện nay không nằm ở giao diện hay công nghệ, mà ở quy mô dữ liệu: hơn 158.000 sản phẩm đã được cập nhật từ 24 tỉnh, thành phố chỉ sau hai tháng vận hành. Đây là bước khởi động quan trọng để hình thành một kho dữ liệu chung, chi tiết về từng lô canh tác, từng mã QR, từng quy trình sản xuất. Mỗi lô canh tác được gắn một mã QR như “hồ sơ điện tử” của cả quá trình sản xuất, nhưng hiện phần lớn dữ liệu mới kết nối ở cấp địa phương. Nếu không nhanh chóng đồng bộ lên hệ thống kết nối của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ cơ hội biến dữ liệu thành lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng xuất khẩu Việt. Khi truy xuất nguồn gốc nông sản trở thành yêu cầu phổ biến, dữ liệu không chính xác sẽ là rủi ro lớn hơn cả chi phí đầu tư hạ tầng kỹ thuật.
Diễn đàn xuất khẩu và 1.800 cuộc kết nối B2B hàng hóa: dữ liệu gặp thị trường
Một hệ thống truy xuất nguồn gốc tốt chỉ thực sự có ý nghĩa khi được nối với thị trường. Chuỗi sự kiện “Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế 2026” diễn ra tại TPHCM từ ngày 3 đến 5/9 là ví dụ rõ nhất cho sự gặp nhau giữa dữ liệu và cơ hội kinh doanh. Ngay trong ngày khai mạc, Diễn đàn Xuất khẩu đã ghi nhận 1.800 cuộc tiếp xúc B2B giữa các doanh nghiệp. Đây không phải con số để trưng bày, mà là thước đo cho nhu cầu kết nối B2B hàng hóa Việt với hệ thống phân phối toàn cầu. Khu vực triển lãm quy tụ hơn 500 gian hàng của 600 doanh nghiệp sản xuất trong nước và 580 kênh phân phối quốc tế, tập trung vào nhóm ngành thực phẩm – đồ uống, gia dụng – nội thất, phong cách sống – sức khỏe và chuỗi cung ứng xuất khẩu. Trong bối cảnh các nhà mua hàng lớn ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung và giảm rủi ro, minh bạch truy xuất nguồn gốc nông sản trở thành tiêu chí cơ bản để hàng Việt được xem xét nghiêm túc trong các cuộc kết nối B2B hàng hóa.
Đòi hỏi mới từ thị trường quốc tế đối với nông sản Việt Nam
Ở tầm quốc tế, nông sản Việt Nam đã không còn là khách lạ. Các tham tán thương mại đánh giá nhóm hàng nông thủy sản đã cải tiến đáng kể và trong 5 năm trở lại đây đã khẳng định được chỗ đứng tại thị trường Hàn Quốc. Nhưng việc có mặt trên kệ siêu thị không đồng nghĩa với bền vững; thị trường ngày càng khắt khe với hồ sơ chứng từ và truy xuất nguồn gốc xuất xứ. Chuyên gia thương mại tại Hoa Kỳ cảnh báo doanh nghiệp phải chú trọng minh bạch nguồn gốc và sẵn sàng cung cấp hồ sơ cho cơ quan chức năng để tránh rủi ro bị áp thuế cao. Cùng lúc đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện, kết nối dữ liệu để thông tin nông sản rõ ràng hơn từ sản xuất đến thị trường, đồng thời cần có quy định cụ thể để hạn chế khai báo sai, làm sai lệch thông tin sản xuất. Nói cách khác, nông sản Việt Nam quốc tế hóa không chỉ bằng chất lượng, mà bằng khả năng chứng minh chất lượng trên giấy và trên hệ thống số.
Từ mã QR ở ruộng đến hợp đồng xuất khẩu: con đường không còn xa
Điểm tích cực là người nông dân đã bắt đầu làm quen với việc ghi chép và cập nhật thông tin ngay trong quá trình canh tác để phục vụ truy xuất nguồn gốc nông sản. Đây là thay đổi quan trọng về thói quen, đặt viên gạch đầu tiên cho một chuỗi cung ứng xuất khẩu Việt được vận hành bằng dữ liệu thay vì cảm tính. Tuy nhiên, nếu hợp tác xã và doanh nghiệp không chuẩn hóa quy trình, không duy trì cập nhật thường xuyên, mã QR sẽ chỉ là nhãn trang trí, không phải “giấy thông hành” cho lô hàng. Bên cạnh các sự kiện kết nối B2B hàng hóa, cơ quan quản lý còn tổ chức khảo sát thực tế tại nhà máy của doanh nghiệp ở 20 tỉnh, thành để đánh giá năng lực cung ứng và thúc đẩy ký kết hợp đồng. Điều này cho thấy một hướng đi rõ ràng: dữ liệu sản xuất sạch, hồ sơ xuất xứ minh bạch, nhà máy được kiểm chứng – đó là bộ ba điều kiện để nông sản Việt Nam quốc tế hóa một cách bền vững, thay vì phụ thuộc vào các đơn hàng ngắn hạn hoặc thị trường dễ tính.
