Một đời làm phim ít nhưng để lại di sản lớn
Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn là nhà làm phim sinh tại Huế, nổi tiếng với số lượng tác phẩm không nhiều nhưng mỗi phim đều mang dấu ấn tác giả rõ rệt, đồng thời ông còn là người thầy tận tâm đã góp phần định hình phong cách và nhân cách nghề nghiệp cho nhiều thế hệ diễn viên, đạo diễn trong di sản điện ảnh Việt Nam. Sự ra đi của ông lúc 16h20 ngày 22-10-2026, hưởng thọ 74 tuổi, không chỉ là nỗi buồn của gia đình mà là cú chấn động với cộng đồng làm phim phía Nam. Linh cữu đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn được quàn tại Nhà thờ giáo xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, lễ nhập quan ngày 23-10 và lễ động quan, an táng sáng 26-10 trước khi đưa đi hỏa táng tại Bình Hưng Hòa. Điều đáng nói là trong những ngày cuối đời, ông vẫn gửi cho học trò các bài nghiên cứu điện ảnh, cho thấy tâm trí chưa từng rời khỏi nghệ thuật. Nhà phê bình Lê Hồng Lâm từng nhấn mạnh số phim của ông “đếm trên đầu ngón tay”, nhưng đó không phải dấu hiệu thiếu năng lực mà là hệ quả của một lối sống chậm rãi, không ganh đua và sự kỹ tính đôi khi đến mức cực đoan trong nghệ thuật.
Hồng Ánh và Nguyễn Vinh Sơn: cuộc gặp gỡ làm mới một đời diễn
Nếu muốn hiểu sức ảnh hưởng của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, hãy nhìn vào hành trình của NSƯT Hồng Ánh. Với cô, Trăng nơi đáy giếng không chỉ là một vai diễn thành công mà là cuộc tái sinh nghề nghiệp. Bộ phim chuyển thể từ truyện ngắn của Trần Thùy Mai đã đưa Hồng Ánh đến giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Liên hoan phim quốc tế Dubai năm 2008, cùng nhiều giải thưởng khác, nhưng chính cô khẳng định điều quý giá hơn mọi giải thưởng là được làm việc với anh, được sống cùng nhân vật Hạnh và tác phẩm mà mỗi lần nhắc lại vẫn còn nguyên rung cảm. Hồng Ánh từng nói trong lễ nhận giải Cánh diều rằng đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đã “làm mới một Hồng Ánh đã cũ” – một lời cảm ơn mà đến hôm nay cô vẫn muốn nhắc lại. Ký ức về ông không chỉ là những khuôn hình mà còn là giọng nói nhẹ nhàng, những câu chuyện về nghề và chữ “hỉ” đậm chất Huế ở cuối câu. Khi ông nhắn “Gởi Ánh đọc cho vui hỉ” kèm bài nghiên cứu về điện ảnh nghệ thuật Hàn Quốc và Việt Nam, đó không phải sự xã giao mà là thói quen chia sẻ tri thức với học trò, minh chứng cho vai trò người thầy trong di sản điện ảnh Việt Nam.
Phong cách đạo diễn: nhẹ nhàng ngoài trường quay, quyết liệt trong nghệ thuật
Điều làm đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn khác biệt không phải là những phát ngôn ồn ào, mà là cách ông đối xử với nghề và với người. NSƯT Hồng Ánh gọi sự ra đi của ông là mất mát của một đạo diễn tài hoa, một trí thức uyên bác, một người làm nghề nghiêm túc mà rất đỗi nhẹ nhàng. Sự nhẹ nhàng ấy không đồng nghĩa với dễ dãi. Trong Trăng nơi đáy giếng, ông yêu cầu Hồng Ánh ra Huế trước gần một tháng, sống trong ngôi nhà rường được mua nguyên căn, tháo ra rồi dựng lại trong thành Nội, đi qua từng ngóc ngách, vào bếp, lên phòng ngủ, thậm chí nằm ngủ trên phản gỗ để thấm nhịp sống của người phụ nữ Huế. Ông để diễn viên liên tục mặc những bộ áo lụa đơn sắc của nhân vật để trang phục mang dấu vết sử dụng thật, không phải đồ mới được làm cho cũ. Đó là sự tỉ mỉ đến mức nhiều người có thể cho là cực đoan, nhưng chính sự dụng công và những tìm tòi về ngôn ngữ điện ảnh đã đưa phim của ông đến gần cấp độ phim tác giả trong dòng điện ảnh nghệ thuật Việt Nam. Đồng thời, ông vẫn luôn cân nhắc đời sống của cộng sự: cảnh nhạy cảm giữa Hạnh và thầy Phương được ông chủ động thay đổi để bảo vệ một diễn viên không chuyên sau bộ phim.
Người thầy âm thầm của nhiều thế hệ làm phim
Di sản lớn nhất của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn không nằm ở số lượng phim, mà ở số phận nghệ sĩ ông đã chạm tới. Diễn viên Nguyễn Hùng Thuận, người đảm nhận vai An trong bộ phim truyền hình Đất phương Nam, kể rằng chính ông đã trao cho mình vai diễn đầu đời, mở ra hành trình gắn bó với nghệ thuật hơn ba thập niên. Diễn viên Đỗ Thị Hải Yến nhớ về ông như người đã “tìm thấy” cô khi mới 12 tuổi, còn đang học ở trường múa, và trao cơ hội đầu tiên đến với điện ảnh – một cơ duyên mà cô luôn trân trọng. Trong trường lớp, ông xuất hiện như người thầy lặng lẽ nhưng có sức ảnh hưởng dài lâu: đạo diễn Nguyễn Quang Dũng kể khi còn học khoa đạo diễn điện ảnh, thầy Vinh Sơn thường sang dạy công tác đạo diễn cho khoa quay phim, truyền cho sinh viên cách nhìn nghiêm túc mà không khô cứng về nghề. Một đạo diễn trẻ khác gọi ông là “người anh lớn của điện ảnh Việt Nam, người thầy của nhiều thế hệ nhà làm phim tài năng” – câu nói cho thấy vị trí đặc biệt của ông trong cộng đồng. Với khán giả nhiều thế hệ, phim của ông có đời sống riêng, vượt khỏi thời điểm ra đời; với giới làm nghề, ông là tấm gương về sự kiên định với nghệ thuật hơn là với thị trường.
Kết luận: Di sản mở đường cho điện ảnh Việt đi xa hơn
Nhìn lại cuộc đời đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, có thể thấy ông chọn con đường khó: làm ít phim, không ganh đua, nhưng mỗi tác phẩm đều được chăm chút đến cùng. Chính lựa chọn ấy khiến số lượng phim của ông “đếm trên đầu ngón tay”, song lại tạo nên những cột mốc hiếm có trong di sản điện ảnh Việt Nam, như Trăng nơi đáy giếng – bộ phim vừa khẳng định tài năng Hồng Ánh trong việc khắc họa người phụ nữ Việt Nam, vừa trở thành dấu son khó phai trong đời diễn của cô. Quan trọng hơn, ông để lại một mạng lưới những học trò, đồng nghiệp mang theo tinh thần nghiêm túc mà nhẹ nhàng, kỹ tính mà nhân văn. Với nhiều đạo diễn cùng thế hệ, ước vọng lớn nhất của ông luôn là đưa điện ảnh Việt Nam đi xa hơn trên con đường nghệ thuật quốc tế. Di sản ấy không nằm trong bảo tàng, mà trong cách các thế hệ sau tiếp tục làm phim: tôn trọng nhân vật, tôn trọng khán giả, và không đo “lời” bằng những con số. Tưởng nhớ ông hôm nay, điều công bằng nhất không phải là tiếc nuối những bộ phim chưa kịp làm, mà là giữ cho tinh thần làm nghề của ông sống tiếp trong mỗi khuôn hình ngày mai.
