Cuộc thi máy tính cầm tay: không chỉ là thi, mà là huấn luyện tư duy số
Cuộc thi giải toán trên máy tính cầm tay cấp tỉnh tại Vĩnh Long là một sân chơi học thuật nơi học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông sử dụng máy tính khoa học để giải các bài toán và bài tập liên môn, qua đó rèn luyện tư duy logic, kỹ năng công nghệ và khả năng vận dụng kiến thức trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục.
Điểm đáng nói nhất của kỳ thi năm nay là quy mô và thông điệp giáo dục mà nó gửi đi. Ngày 7/10, cuộc thi chọn học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay cấp tỉnh năm học 2026–2027 diễn ra với sự tham gia của 1.943 học sinh đến từ 213 trường THCS và THPT trên địa bàn tỉnh. Con số gần 2.000 thí sinh không chỉ là minh chứng cho sức hút của một cuộc thi toán học, mà còn cho thấy máy tính cầm tay đã trở thành công cụ quen thuộc trong dạy – học toán và các môn khoa học. "This year's exam attracted 1,943 candidates competing in 5 subjects: Middle School Mathematics, High School Mathematics, Physics, Chemistry, and Biology" là một con số biết nói về tầm ảnh hưởng của sân chơi này.
Từ cuộc thi toán học đến phòng thí nghiệm tư duy và giải quyết vấn đề
Nếu coi đây chỉ là một cuộc thi toán học, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần giá trị quan trọng nhất: nó là phòng thí nghiệm tư duy cho học sinh giỏi. Năm học 2026–2027, cuộc thi có 4 môn thi gồm Toán học, Vật lý, Hóa học và Sinh học, tổ chức tại 3 hội đồng thi là THCS Bến Tre, THPT chuyên Nguyễn Thiện Thành và THPT Lưu Văn Liệt. Cấu trúc này buộc học sinh phải vượt ra khỏi khuôn khổ tính toán thuần túy, chuyển sang xử lý các bài toán gắn với mô hình, công thức và tình huống thực tế.
Trong mỗi bài thi, để giải quyết một bài toán, học sinh không chỉ cần kiến thức mà còn phải xác định vấn đề, lựa chọn phương pháp, thực hiện các bước giải, sử dụng công cụ phù hợp và kiểm tra kết quả. Đó là chu trình giải quyết vấn đề hoàn chỉnh, nơi máy tính cầm tay đóng vai trò công cụ hỗ trợ chứ không thay thế tư duy. Quy mô cuộc thi cho thấy sức hút của một sân chơi học thuật, nơi học sinh vừa kiểm tra mức độ nắm bắt kiến thức, vừa rèn luyện tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề trong điều kiện áp lực thời gian và quy định chặt chẽ của một kỳ thi.
Máy tính cầm tay: công cụ rèn kỹ năng công nghệ, không phải “phao cứu sinh”
Một trong những ngộ nhận phổ biến là máy tính cầm tay làm học sinh lười suy nghĩ. Cuộc thi này chứng minh điều ngược lại. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, hoạt động dạy – học đang chuyển từ chú trọng truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, tăng cường thực hành, trải nghiệm, giải quyết vấn đề và ứng dụng công nghệ trong học tập. Máy tính khoa học vì thế được sử dụng như công cụ hỗ trợ học tập, giúp học sinh thực hiện tính toán, kiểm chứng kết quả và xử lý những yêu cầu phù hợp.
Điều quan trọng không nằm ở việc học sinh dùng công nghệ nhiều hay ít, mà ở cách các em dùng công nghệ để hỗ trợ tư duy. Việc học sinh làm quen với các công cụ công nghệ ngay trong quá trình học giúp các em hình thành năng lực sử dụng công nghệ một cách chủ động, có mục đích. Cuộc thi giải toán trên máy tính cầm tay vì vậy không chỉ tuyển chọn học sinh giỏi, mà còn rèn kỹ năng công nghệ: thao tác trên máy, lựa chọn chức năng phù hợp, đối chiếu kết quả, phát hiện sai số. "The competition not only encourages students to improve their ability to use technological devices to support their learning and research, but also encourages them to enhance their skills in applying technology to support their studies and research" – đây là định nghĩa chuẩn xác về giá trị của sân chơi này.
Gần 20 năm đồng hành: khi doanh nghiệp và ngành giáo dục cùng đầu tư cho tư duy số
Đằng sau một cuộc thi quy mô gần 2.000 thí sinh là cả một hành trình gần 20 năm hợp tác giữa Sở GD&ĐT Vĩnh Long và BITEX, với sự đồng hành của thương hiệu máy tính khoa học CASIO. Từ năm 2007 đến nay, hai bên đã phối hợp tổ chức 18 kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay và nhiều hoạt động chuyên môn dành cho giáo viên, học sinh. Riêng giai đoạn 2016–2026, các hoạt động này thu hút hơn 10.300 học sinh tham gia, trao 2.941 giải thưởng, tập huấn cho 5.006 giáo viên và được hỗ trợ gần 2,5 tỷ đồng cho các hoạt động chuyên môn, giáo dục tại địa phương.
Gần 20 năm đồng hành cũng là quá trình đưa máy tính khoa học đến gần hơn với giáo viên và học sinh, không chỉ như một thiết bị tính toán mà còn là công cụ hỗ trợ quá trình học tập và thực hành. Với ngành giáo dục, những hoạt động như vậy tạo thêm môi trường sinh động để triển khai định hướng phát triển năng lực học sinh. Với các đơn vị đồng hành, mục tiêu rộng hơn là đưa công nghệ phục vụ giáo dục đến gần hơn với nhà trường, khuyến khích cách sử dụng công nghệ hiệu quả, có mục đích. Nói cách khác, đây là mô hình hợp tác mà ở đó lợi ích lớn nhất thuộc về người học: được học để biết, để vận dụng, để trải nghiệm và để giải quyết vấn đề.
Kết luận: Cuộc thi máy tính cầm tay phải trở thành “chuẩn mới” của sân chơi học thuật
Cuộc thi giải toán trên máy tính cầm tay tại Vĩnh Long cho thấy một điều rõ ràng: khi được thiết kế đúng, các kỳ thi không chỉ xếp hạng học sinh giỏi mà còn là công cụ đổi mới giáo dục. Đây là sân chơi học thuật nơi học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức, rèn tư duy logic, kỹ năng công nghệ và khả năng giải quyết vấn đề phức tạp trong điều kiện thực tế của một kỳ thi. Nó đáp ứng mục tiêu phát triển năng lực người học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và xu hướng chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trong giáo dục.
Các kỳ thi toán trên máy tính cầm tay vì vậy nên được coi là chuẩn mới của sân chơi học thuật: gắn với ứng dụng công nghệ, yêu cầu thực hành, trải nghiệm và giải quyết vấn đề. Những sân chơi như thế giúp học sinh trải nghiệm việc sử dụng công cụ trong nhiệm vụ cụ thể, từng bước hình thành năng lực thích ứng với môi trường học tập và làm việc ngày càng số hóa. Nếu muốn đào tạo thế hệ học sinh có tư duy số, biết dùng công nghệ để học và làm việc, thì những cuộc thi kiểu này không phải hoạt động “phụ”, mà là phần không thể thiếu của hệ sinh thái giáo dục hiện đại.
