Quyết định hoãn thí điểm: công bằng được đặt lên trên tốc độ số hóa
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là chủ trương chuyển đổi hình thức đánh giá cuối cấp từ bài thi trên giấy sang bài thi điện tử, sử dụng hệ thống phần mềm, ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và hạ tầng mạng đồng bộ, nhằm nâng cao độ tin cậy, giảm gian lận và phù hợp với xu hướng giáo dục số. Trong cuộc họp về đề án thi tốt nghiệp THPT trên máy tính và giải pháp chống gian lận, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã yêu cầu chưa tổ chức thí điểm kỳ thi này vào năm 2027 như đề xuất ban đầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây là bước ngoặt quan trọng: thay vì chạy theo mốc thời gian, Chính phủ chọn ưu tiên công bằng trong kỳ thi – nguyên tắc được khẳng định là cao nhất khi đổi mới thi và tuyển sinh. Quyết định này không phủ nhận lộ trình số hóa, nhưng đưa ra thông điệp rõ ràng: công nghệ phải phục vụ quyền lợi thí sinh, không tạo thêm bất bình đẳng giữa các vùng miền.
Vì sao hoãn thí điểm thi năm 2027: bất bình đẳng số không thể bỏ qua
Đề án ban đầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo hình dung một giai đoạn chuyển tiếp: từ năm 2027, những địa phương có đủ cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực sẽ tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, trong khi các địa phương còn lại vẫn thi trên giấy. Nghe có vẻ linh hoạt, nhưng thực chất đây là mô hình chấp nhận hai chuẩn thi song song. Dù Bộ đặt mục tiêu bảo đảm tương đương về đánh giá và giá trị sử dụng kết quả thi, khó có thể phủ nhận cảm giác bất lợi của thí sinh ở những nơi hạ tầng yếu, không được tiếp cận hình thức thi mới. Khi công bằng trong kỳ thi được nêu là nguyên tắc cao nhất, việc để một số em thi điện tử, số khác thi giấy sẽ tạo ra “độ lệch tâm lý” và nghi ngờ về sự ngang bằng cơ hội. Quyết định hoãn thí điểm thi năm 2027 cho thấy Chính phủ không chấp nhận một quá trình chuyển đổi tạo ra hai thế hệ thí sinh số hóa và “ngoại tuyến” cùng tồn tại lâu dài.
Lộ trình triển khai thi điện tử: đi từ kiểm tra thường xuyên đến kỳ thi quốc gia
Thay vì đưa thi tốt nghiệp THPT trên máy tính ngay vào kỳ thi quốc gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu xây dựng lộ trình triển khai thi điện tử theo hướng thí điểm từng bước, bắt đầu từ các bài kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ, cuối kỳ, khảo sát chất lượng và thi thử. Đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng hợp lý: kỳ thi tốt nghiệp THPT là “nút thắt” quyết định lộ trình học tiếp và tuyển sinh đại học, nên mọi thay đổi định dạng phải dựa trên dữ liệu thực tiễn, không chỉ trên mô hình lý thuyết. Những kỳ kiểm tra nhỏ hơn là môi trường để ngành giáo dục kiểm chứng độ ổn định của công nghệ, năng lực vận hành ngân hàng câu hỏi, quy trình coi thi điện tử và mức độ thích ứng của học sinh. Chỉ khi hệ thống đã hoạt động ổn định và được kiểm chứng an toàn, mới có thể tiến tới việc tổ chức thi trên máy tính đồng loạt trên toàn quốc để bảo đảm công bằng giữa các thí sinh.
Thách thức kỹ thuật, hạ tầng và cuộc chiến chống gian lận công nghệ cao
Một phần lý do phải hoãn thi tốt nghiệp THPT trên máy tính nằm ở các thách thức kỹ thuật và hạ tầng. Thi điện tử chỉ được triển khai khi công nghệ, hạ tầng mạng và các điều kiện liên quan được kiểm chứng về an toàn, đồng thời có thể áp dụng đồng bộ trên phạm vi cả nước. Thử nghiệm gần đây với hơn 36.000 thí sinh tại 15 tỉnh, thành phố cho thấy hệ thống bước đầu vận hành ổn định và có thể áp dụng trong điều kiện thực tế. Tuy nhiên, ổn định trong môi trường thử nghiệm chưa đồng nghĩa sẵn sàng cho kỳ thi quốc gia, nơi áp lực thời gian, lưu lượng truy cập và rủi ro gian lận công nghệ cao tăng lên đáng kể. Đáng chú ý, Phó Thủ tướng yêu cầu song hành với đề án thi điện tử là việc rà soát toàn diện quy chế thi, nhận diện các hình thức gian lận mới bằng trí tuệ nhân tạo và thiết bị công nghệ cao, cùng lộ trình lắp camera ở những khu vực trọng yếu của kỳ thi. Thi trên máy tính có thể giảm một số kiểu gian lận truyền thống, nhưng lại mở ra mặt trận mới mà hệ thống pháp lý và giám sát phải chuẩn bị kỹ lưỡng.
Kết luận: chấp nhận đi chậm để đi đều và đi xa
Việc hoãn thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính năm 2027 không phải bước lùi khỏi chuyển đổi số, mà là lựa chọn “đi chậm để đi đều”. Khi yêu cầu công bằng trong kỳ thi được đặt lên trên tốc độ áp dụng công nghệ, Chính phủ gửi đi thông điệp: mọi cải cách thi cử phải phục vụ bình đẳng cơ hội cho học sinh trên toàn quốc, thay vì tạo ra lợi thế cho một vài vùng có hạ tầng tốt. Về phía Bộ Giáo dục và Đào tạo, thách thức không chỉ là hoàn thiện lộ trình triển khai thi điện tử, mà còn là tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm hiệu quả lâu dài cho toàn hệ thống giáo dục. Nếu giai đoạn thí điểm ở các kỳ kiểm tra nhỏ được làm kỹ, với đánh giá minh bạch và điều chỉnh liên tục, thi tốt nghiệp THPT trên máy tính vẫn có cơ hội trở thành bước tiến thực chất, vừa hiện đại vừa công bằng, thay vì một “cuộc chạy theo tiến độ” đầy rủi ro.
