Giáo dục bắt buộc là gì và áp dụng ở độ tuổi nào?
Giáo dục bắt buộc là yêu cầu người học trong độ tuổi quy định phải hoàn thành chương trình tiểu học và trung học cơ sở theo pháp luật. Đây là thay đổi đáng chú ý của Nghị định 353/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/11/2026, bên cạnh quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5–6 tuổi và các chương trình xóa mù chữ. Nói cách khác, chính sách không còn dừng ở việc khuyến khích trẻ đến trường: hoàn thành các bậc học này là nghĩa vụ pháp lý của công dân. Với gia đình, điều quan trọng là nhìn vào việc trẻ đã hoàn thành chương trình hay chưa, thay vì cho rằng nghĩa vụ chỉ áp dụng trong độ tuổi học thông thường.
Theo quy định được nêu, nhóm tuổi thực hiện giáo dục tiểu học là trẻ từ 6 đến 14 tuổi chưa hoàn thành chương trình; ở bậc trung học cơ sở là từ 11 đến 18 tuổi chưa hoàn thành chương trình. Vì vậy, độ tuổi đi học không nên được hiểu như một mốc cứng khiến người học quá tuổi tự động hết cơ hội. Người đã qua tuổi học thông thường nhưng chưa hoàn tất tiểu học hoặc trung học cơ sở vẫn thuộc nhóm cần được tạo điều kiện học tập. Phân biệt nghĩa vụ bắt buộc với chính sách phổ cập cũng rất cần thiết: hai khái niệm liên quan nhưng không đồng nghĩa, và quy định mới làm rõ riêng yêu cầu hoàn thành tiểu học, trung học cơ sở.
Trách nhiệm của cha mẹ không đồng nghĩa với quyền chọn mọi hình thức học
Cha mẹ hoặc người giám hộ cần tạo điều kiện để trẻ thực hiện nghĩa vụ học tập, nhưng điều đó không có nghĩa gia đình được tự chọn bất kỳ phương thức nào để thay thế chương trình giáo dục bắt buộc. Nghị định quy định việc học ở bậc tiểu học và trung học cơ sở được thực hiện thông qua các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cơ sở giáo dục thuộc lực lượng vũ trang. Đây là điểm phụ huynh nên cân nhắc trước khi quyết định không cho con theo học tại cơ sở giáo dục phù hợp.
Homeschooling tại Việt Nam hiện chưa có khuôn khổ pháp lý cho phép học tại gia thay thế giáo dục chính quy; vì thế, tự tổ chức việc học cho con có thể chưa đáp ứng nghĩa vụ giáo dục bắt buộc. Dù cha mẹ tin rằng mình có đủ thời gian, kiến thức và tài liệu, năng lực của một gia đình không tự tạo ra sự công nhận pháp lý. Lập trường này không phủ nhận quyền cha mẹ quan tâm đến nội dung và cách học của con. Nhưng quyền lựa chọn cần nằm trong khuôn khổ được pháp luật công nhận, còn việc hoàn thành chương trình bắt buộc là trách nhiệm không thể tự miễn trừ. Gia đình nên kiểm tra quy định và trao đổi với cơ sở giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi chọn phương án học tập.
Nhà nước phải mở đường để người học hoàn thành chương trình
Nghĩa vụ học tập không thể đặt hết lên vai trẻ và gia đình. Nghị định xác định Nhà nước phải bảo đảm điều kiện thực hiện giáo dục bắt buộc trên toàn quốc, tạo cơ hội để người trong độ tuổi tiếp cận và hoàn thành chương trình. Đây là phần đối trọng thiết yếu của quy định: khi việc học trở thành nghĩa vụ, hệ thống công phải có trách nhiệm bảo đảm khả năng tiếp cận, thay vì chỉ yêu cầu phụ huynh tuân thủ.
Người học trong độ tuổi giáo dục bắt buộc có thể được miễn, giảm hoặc hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và hưởng các chính sách khác theo quy định về giáo dục, trẻ em, người khuyết tật, dân tộc và trợ giúp xã hội. Với người đã quá tuổi thông thường nhưng chưa hoàn thành chương trình, hoặc người từ 15 đến 60 tuổi chưa biết chữ, các quy định mở ra cơ hội học tập linh hoạt; người tham gia lớp xóa mù chữ còn được hỗ trợ trực tiếp tài liệu, sách và đồ dùng học tập từ ngân sách. Gia đình nên chủ động hỏi trường và cơ quan địa phương về diện hỗ trợ phù hợp, đồng thời yêu cầu hướng dẫn rõ ràng khi gặp trở ngại tiếp cận. Giáo dục bắt buộc chỉ công bằng khi trách nhiệm công đi cùng nghĩa vụ của người học.
