Nghị định 353/2026: phổ cập mầm non và giáo dục bắt buộc bước vào giai đoạn mới
Nghị định 353/2026/NĐ-CP là văn bản pháp lý mới của Chính phủ quy định việc phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, thiết lập khung giáo dục bắt buộc đối với Tiểu học và THCS, đồng thời đưa công tác xóa mù chữ vào một hệ thống chính sách toàn diện nhằm bảo đảm mọi công dân trong độ tuổi đều được tiếp cận và hoàn thành chương trình giáo dục cơ bản, được Nhà nước bảo đảm điều kiện học tập phù hợp với hoàn cảnh địa phương.
Điểm mấu chốt cần nhìn nhận thẳng: từ ngày 1/11/2026, đi học không chỉ là lựa chọn, mà trở thành nghĩa vụ rõ ràng đối với trẻ trong độ tuổi Tiểu học và THCS. Điều này không phải để gây áp lực, mà để khẳng định học tập là quyền cơ bản mà Nhà nước phải bảo vệ bằng luật. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã ký ban hành Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026, mở ra một chương mới cho phổ cập giáo dục mầm non, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Từ góc độ phụ huynh, đây là lời nhắc rất cụ thể: gia đình không thể đứng ngoài cuộc khi giáo dục trở thành nghĩa vụ pháp lý của con mình.
Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi: từ “tùy hoàn cảnh” thành “phải có lớp học”
Nghị định mới nâng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi từ một mục tiêu chính sách thành nghĩa vụ mà Nhà nước phải đảm bảo bằng nguồn lực và hệ thống trường lớp. Trẻ trong độ tuổi này thuộc diện phổ cập được hưởng miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và các chính sách khác theo pháp luật về giáo dục, trẻ em, người khuyết tật, chính sách dân tộc và trợ giúp xã hội. Nói cách khác, phụ huynh có thêm “lá chắn” tài chính, còn trẻ có thêm bảo đảm được tới trường thay vì ở nhà hoặc gửi trông tự phát.
Tác động thực tế là rõ ràng: các địa phương buộc phải quy hoạch mạng lưới cơ sở mầm non đủ khả năng tiếp nhận trẻ 5-6 tuổi, không thể xem phổ cập mầm non là phong trào. Nhà nước ưu tiên đầu tư và bảo đảm điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi trên phạm vi cả nước. Đây là bước chuyển từ tư duy “ai có điều kiện thì cho con đi mẫu giáo lớn” sang “mọi trẻ 5-6 tuổi đều phải có chỗ học”. Với phụ huynh ở vùng khó khăn, đây là cơ hội bằng vàng để con tiếp cận chương trình mầm non trước khi vào lớp 1.
Giáo dục bắt buộc mới cho Tiểu học, THCS: nghĩa vụ học tập và trách nhiệm của gia đình
Nghị định 353/2026 khẳng định rõ giáo dục bắt buộc áp dụng cho Tiểu học và THCS, coi đây là giai đoạn tối thiểu mà mọi công dân phải hoàn thành. Công dân trong độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc có nghĩa vụ học tập để hoàn thành chương trình, và được Nhà nước bảo đảm các điều kiện thực hiện. Điều này đặt lại câu hỏi cho phụ huynh: nếu con nghỉ học sớm, không hoàn thành THCS, đó không còn là chuyện riêng của gia đình mà là vấn đề vi phạm nghĩa vụ học tập.
Ở chiều ngược lại, Nghị định buộc Nhà nước lẫn địa phương phải chủ động giải quyết mọi rào cản tiếp cận trường học: từ khoảng cách địa lý, khó khăn kinh tế đến hỗ trợ đối tượng yếu thế. Chính sách nhấn mạnh bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo và nhóm cần hỗ trợ. Như vậy, phụ huynh có cơ sở để yêu cầu trường lớp, chính quyền cùng chịu trách nhiệm khi con họ không thể đi học vì thiếu điều kiện khách quan, chứ không bị quy hết lỗi cho gia đình.
Xóa mù chữ trong khung pháp lý toàn diện: không để ai bị bỏ lại phía sau
Một điểm đáng chú ý là xóa mù chữ không còn đứng bên lề hệ thống giáo dục mà được Nghị định 353/2026 đặt ngang hàng với phổ cập mầm non và giáo dục bắt buộc. Nhà nước bảo đảm các điều kiện để thực hiện xóa mù chữ gắn với giáo dục thường xuyên, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập, đồng thời ưu tiên hỗ trợ vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn và các nhóm cần được hỗ trợ tiếp cận cơ hội học tập.
Ý nghĩa ở đây không chỉ là dạy người lớn biết đọc biết viết. Khi Nghị định thừa nhận cả khái niệm “tái mù chữ” – người đã từng được công nhận biết chữ nhưng không còn đáp ứng yêu cầu đọc, viết, tính toán theo chương trình xóa mù chữ – thì trách nhiệm của hệ thống giáo dục mở rộng sang việc duy trì năng lực học tập lâu dài. Người học chương trình xóa mù chữ được hỗ trợ tài liệu, học liệu, đồ dùng học tập và các điều kiện cần thiết khác, tùy đối tượng và khả năng cân đối ngân sách. Đây là lời khẳng định rằng việc không để ai mù chữ là nhiệm vụ bền bỉ, không phải chiến dịch ngắn hạn.
Từ ngày 1/11/2026: phụ huynh cần chuẩn bị gì cho giai đoạn giáo dục bắt buộc mới?
Nghị định 353/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/11/2026, đồng thời chấm dứt hiệu lực Nghị định 20/2014/NĐ-CP về phổ cập giáo dục, xóa mù chữ. Điều này mở ra một “luật chơi” mới: khung pháp lý hiện hành về phổ cập giáo dục mầm non, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ được cập nhật theo hướng toàn diện hơn, gắn với môi trường số, dữ liệu và quy trình kiểm tra, công nhận chuẩn. Các địa phương không còn nhiều thời gian để điều chỉnh kế hoạch, còn phụ huynh phải sớm nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của con mình.
Điều đáng mừng là Nghị định kèm theo một “gói bảo đảm” cho người học: trẻ trong diện phổ cập mầm non và học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được hưởng miễn, giảm, hỗ trợ học phí và chi phí học tập; người học chương trình xóa mù chữ được cấp tài liệu, học liệu và điều kiện cần thiết. Tuy vậy, nếu phụ huynh thụ động, các ưu đãi có thể nằm trên giấy. Kết luận rõ ràng là: giáo dục bắt buộc mới chỉ thành công khi gia đình coi đây là nghĩa vụ chung với Nhà nước, chủ động đưa con đến trường, yêu cầu hỗ trợ khi gặp khó khăn và không chấp nhận việc bỏ học như một lựa chọn bình thường.
