Bay drone không còn là trò chơi: đây là hoạt động hàng không có quản lý chặt chẽ
Quy định sử dụng drone là hệ thống các yêu cầu pháp lý về đăng ký máy bay không người lái, xin phép và thông báo hoạt động bay, tuân thủ khu vực cấm bay drone, cũng như đảm bảo an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội; mọi tổ chức, cá nhân sử dụng UAV, flycam, drone đều phải hiểu và thực hiện đúng nếu không muốn bị xử lý vì vi phạm drone Việt Nam.
Quan điểm cần nói thẳng: từ khi Luật Phòng không nhân dân số 49/2024/QH15, Nghị định 198/2025/NĐ-CP và Nghị định 288/2025/NĐ-CP có hiệu lực, bay drone không còn là chuyện “mua về rồi thích bay ở đâu thì bay” nữa. Các văn bản này cùng với Quyết định 18/2020/QĐ-TTg về thiết lập khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay đã biến UAV thành đối tượng quản lý chặt, tương tự các phương tiện giao thông đường bộ. Nếu bạn coi thường, bạn không chỉ có nguy cơ bị phạt mà còn có thể trực tiếp gây gián đoạn hoạt động hàng không, làm hủy chuyến, bay chờ và tạo thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp khai thác bay. Đó không còn là rủi ro giả định, mà đã xảy ra với hàng chục chuyến bay bị ảnh hưởng vì UAV xuất hiện trái phép gần khu vực tiếp cận hạ cánh.
Khung pháp lý và nguyên tắc: muốn bay drone hợp pháp phải bắt đầu từ đây
Nếu bạn nghiêm túc với việc bay drone hợp pháp, hãy bắt đầu bằng việc xem mình đang cầm loại phương tiện nào trong tay. Nghị định 288/2025/NĐ-CP phân loại UAV theo trọng lượng, phương pháp điều khiển và mục đích sử dụng: từ loại dưới 0,25 kg đến trên 150 kg; điều khiển bằng trực quan hay bằng thiết bị; dùng cho thương mại, nông nghiệp, đo đạc, vui chơi giải trí, nghiên cứu khoa học, huấn luyện, công vụ hoặc mục đích khác.
Với UAV dưới 250g, bay bằng tầm nhìn trực quan, chỉ phục vụ giải trí, người điều khiển không phải xin cấp phép bay từ Cục Tác chiến và không bắt buộc phải có giấy phép điều khiển bay. Tuy nhiên, bạn vẫn phải thông báo cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã nơi bay, cung cấp thông tin về phương tiện, người điều khiển, thời gian, phạm vi và độ cao bay. "UAV dưới 250g không phải xin phép bay, nhưng vẫn phải thông báo cho cơ quan quân sự địa phương" là quy định nhiều người đang hiểu sai. Từ 250g trở lên, mọi UAV đều phải thông qua đào tạo và được cấp Giấy phép điều khiển bay, tương tự giấy phép lái mô tô hoặc ô tô. Đồng thời, trước khi khai thác, tổ chức, cá nhân phải xin Cấp phép bay theo thủ tục tại Điều 21 Nghị định 288/2025/NĐ-CP, nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến trên cổng dịch vụ công Bộ Quốc phòng.
Vùng trời bị kiểm soát chặt: sân bay, khu vực cấm bay và những rủi ro nếu vi phạm
Điểm mọi người dễ phạm luật nhất không nằm ở giấy tờ, mà nằm ở vùng trời. Quyết định 18/2020/QĐ-TTg thiết lập khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay đối với tàu bay không người lái và phương tiện bay siêu nhẹ. Nếu bạn không biết mình đang đứng trong vùng đỏ hay vùng cam, mỗi lần cất cánh có thể là một lần phạm luật. Người dân được khuyến cáo phải tuyệt đối không bay trong vùng cấm bay, vùng hạn chế bay hiển thị trên trang web https://cambay.mod.gov.vn/. Tại đây, các khu vực nhạy cảm, trục tiếp cận và đầu đường cất hạ cánh của sân bay đều được thể hiện để người dùng UAV tra cứu trước khi bay. Đã có các vụ việc UAV xuất hiện trong khu vực tiếp cận hạ cánh khiến hơn 83 chuyến bay phải bay chờ, tạm dừng khai thác, đổi đường cất hạ cánh hoặc chuyển hướng đến sân bay dự bị. Con số này cho thấy một chiếc drone điều khiển vô trách nhiệm có thể ảnh hưởng tới cả hệ thống hàng không chứ không chỉ riêng người điều khiển.
Không chỉ ở mức cảnh báo, các đô thị lớn đang đi theo hướng xử lý mạnh tay với vi phạm drone Việt Nam. UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành công văn tăng cường quản lý, giám sát hoạt động UAV, drone, flycam và phương tiện bay khác trên địa bàn; yêu cầu các cơ quan, địa phương siết chặt kiểm tra để bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội và an ninh, an toàn hàng không. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố được giao chủ trì việc quản lý, giám sát, hiệp đồng hoạt động bay, tham mưu về quản lý vùng trời; phối hợp Công an thành phố rà soát, hướng dẫn đăng ký phương tiện, kiểm tra hồ sơ người khai thác và cấp phép bay theo thẩm quyền. Các địa phương phải ngăn ngừa, xử lý hành vi sử dụng phương tiện bay xâm nhập bất hợp pháp vào khu vực trọng yếu, khu vực cấm bay tại Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng và Cảng hàng không Chu Lai.
Đăng ký máy bay không người lái và trách nhiệm thông báo, hiệp đồng bay
Đăng ký máy bay không người lái sẽ trở thành bước bắt buộc với phần lớn UAV, nhưng hiện còn ở giai đoạn hoàn thiện hệ thống. Theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP và Thông tư 78/2026/TT-BCA, Bộ Công an giao Cục An ninh mạng (A05) xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống đăng ký, quản lý phương tiện bay cho công an các đơn vị, địa phương, kết nối với các cơ sở dữ liệu liên quan để thu thập, lưu trữ, cập nhật, xử lý và phân tích thông tin về phương tiện bay và hoạt động bay. Tuy vậy, đến thời điểm hiện tại, hệ thống đăng ký phương tiện cho tàu bay không người lái vẫn chưa hoàn thiện và chưa đi vào phục vụ người dân, nên thủ tục đăng ký chưa thể thực hiện.
Dù chưa đăng ký được phương tiện, trách nhiệm về thủ tục bay đã rất rõ ràng. Tổ chức, cá nhân muốn khai thác UAV phải xin Cấp phép bay từ Cục Tác chiến theo đúng quy định; có thể nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến trên cổng dịch vụ công Bộ Quốc phòng. Sau khi được cấp phép, người điều khiển còn phải hiệp đồng bay với Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh để thống nhất thời gian, địa điểm và tham số bay. Trong khi đó, tại Đà Nẵng, Công an thành phố được giao công khai thủ tục, quy trình đăng ký lần đầu, cấp đổi, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký phương tiện bay; đăng ký khi chuyển quyền sở hữu và đăng ký tạm thời phương tiện bay khi có hướng dẫn của Bộ Công an. Rõ ràng, nhà nước đang chuyển dần từ việc “nhắc nhở” sang xây một cơ chế quản lý đầy đủ, nơi mọi UAV đều có “lý lịch” và hoạt động bay được giám sát.
Nhà chức trách đang tuyên truyền mạnh: người dùng UAV phải chủ động học luật
Một điểm tích cực là cơ quan địa phương không chỉ kiểm soát, mà còn chủ động tuyên truyền để người dân bay drone hợp pháp thay vì vô tình vi phạm. Người sử dụng UAV trong quay phim, chụp ảnh, quảng cáo, khảo sát, phun thuốc bảo vệ thực vật được khuyến cáo phải nắm rõ các quy định pháp luật về quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện bay. Điều này không phải lời mời gọi, mà là yêu cầu nghề nghiệp bắt buộc: nếu doanh nghiệp sống bằng dịch vụ drone, họ phải coi việc học luật là một phần của vận hành.
Tại Đà Nẵng, nhiều sở, ngành được phân việc tuyên truyền: Sở Xây dựng phối hợp UBND xã, phường phổ biến quy định quản lý, sử dụng phương tiện bay, nhất là vùng cấm bay, khu vực lân cận sân bay, các trục tiếp cận và đầu đường cất, hạ cánh. Sở Giáo dục và Đào tạo, Trường Cao đẳng Đà Nẵng, Đại học Đà Nẵng và các trường đại học tư thục được giao phổ biến pháp luật về quản lý, sử dụng phương tiện bay cho học sinh, sinh viên; nghiên cứu tổ chức đào tạo kiến thức hàng không và thực hành điều khiển phương tiện bay. UBND xã, phường phải tăng cường kiểm tra, rà soát các tổ chức, cá nhân tự ý sản xuất, kinh doanh, sở hữu, sử dụng bất hợp pháp phương tiện bay để xử lý theo quy định; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để không còn tình trạng phương tiện bay hoạt động không phép, trái phép trên địa bàn. Kết luận thẳng thắn: nếu bạn bay drone mà không tự học luật, không chủ động hỏi cơ quan quân sự, công an địa phương, thì bạn đang chọn cách chơi với rủi ro pháp lý.
