Bay drone gần sân bay: không hiểu luật là tự đẩy mình vào rủi ro
Quy định bay drone sân bay là hệ thống quy tắc pháp lý điều chỉnh mọi hoạt động của UAV, flycam, drone trong khu vực cảng hàng không và vùng lân cận, nhằm bảo vệ an toàn hàng không, an ninh quốc phòng và hoạt động khai thác chuyến bay, với nhiều lớp vùng cấm bay, vùng hạn chế bay và yêu cầu xin phép, thông báo cụ thể cho từng loại thiết bị và mục đích sử dụng. Nếu bạn nghĩ rằng “bay dưới 120 m là được”, bạn đang hiểu sai và có thể trả giá rất đắt. Ngay tại một khu công nghiệp cách sân bay Nội Bài khoảng 4,5 km, một flycam bay ở độ cao khoảng 92 m vẫn bị phát hiện là đang hoạt động trong khu vực cấm bay và bị tạm giữ, lập hồ sơ xử lý. Điều đó cho thấy luật không khoan nhượng với việc sử dụng flycam trái phép gần sân bay: doanh nghiệp hay cá nhân, phục vụ công việc hay giải trí, đều phải tuân thủ.
Vùng cấm bay, vùng hạn chế bay: không chỉ là chuyện dưới hay trên 120 m
Sai lầm phổ biến nhất của người chơi drone là biến mốc 120 m thành “lá bùa hộ mệnh”. Thực tế, vùng cấm bay UAV là khu vực cấm mọi hoạt động bay ở mọi độ cao, trừ bay công vụ theo quy định. Nghĩa là dù bay ở 10 m hay 100 m, chỉ cần nằm trong vùng đỏ trên bản đồ cambay.mod.gov.vn là bạn đã vi phạm. Vùng hạn chế bay là lớp vùng tiếp giáp vùng cấm tại các cảng hàng không, nơi hoạt động bay chỉ được phép khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, thủ tục xin cấp phép – kể cả khi thiết bị hoạt động dưới 120 m. Như vậy, độ cao dưới 120 m không phải là điều kiện duy nhất để xác định một chuyến bay có được phép thực hiện hay không. Nếu bạn chưa mở bản đồ khu vực cấm bay, vùng hạn chế bay trước khi bay, nghĩa là bạn chưa đủ điều kiện để cất cánh.
Đối với các sân bay lớn, cấu trúc vùng cấm càng cho thấy mức độ nghiêm ngặt. Cảng hàng không có từ hai đường cất, hạ cánh trở lên thiết lập vùng cấm dưới dạng hình chữ nhật, kéo dài ra phía ngoài hai đầu đường cất, hạ cánh đến 15.000 m và mở rộng sang hai bên 5.000 m tính từ đường tim của hai đường cất, hạ cánh ngoài cùng, ở mọi độ cao. Nói thẳng: không có “khoảng trống an toàn” để bạn lách luật bằng cách bay thấp, bay sát biên sân bay hay bay ở vùng giáp ranh. Nếu thiết bị của bạn xuất hiện trong hình chữ nhật ấy mà không có phép, nó mặc nhiên là mục tiêu bị xử lý.
Nội Bài và các sân bay lớn: vừa có bản đồ vùng cấm, vừa có “mắt thần” bắt UAV
Không phải ngẫu nhiên Nội Bài và các sân bay lớn trở thành điểm nóng về quy định bay drone sân bay. Chỉ riêng một vụ UAV xuất hiện gần Nội Bài đã khiến 16 chuyến bay bị ảnh hưởng. Theo thống kê, năm 2025 cả nước ghi nhận 34 vụ UAV và phương tiện bay khác xâm nhập khu vực cấm bay tại các cảng hàng không, làm ảnh hưởng tới khoảng 9.200 hành khách. Đằng sau mỗi con số là hàng nghìn người phải chậm chuyến, đổi lịch, chịu rủi ro chỉ vì một thiết bị “bằng vài gang tay” xuất hiện sai chỗ, sai thời điểm. Cảng hàng không Nội Bài đã công khai khuyến cáo người sử dụng phải tra cứu bản đồ khu vực cấm bay, hạn chế bay tại cambay.mod.gov.vn trước khi cho thiết bị cất cánh. Bạn không thể nói “không biết” khi mọi thứ đã được số hóa và công bố.
Quan trọng hơn, hệ thống pháp luật giờ không còn “đơn độc”. Quân chủng Phòng không – Không quân đã được trang bị hệ thống trinh sát gây nhiễu phương tiện bay không người lái hiện đại tại nhiều sân bay, đặc biệt ở Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Nội Bài. Hệ thống E-320 mới nhất vận hành với bốn phân hệ: trinh sát vô tuyến, ra-đa, quang học và giải mã, có thể phát hiện chính xác vị trí UAV xâm phạm khu vực được bảo vệ trong mọi điều kiện thời tiết, ngày cũng như đêm. Nhờ kết hợp các phương thức trinh sát, khi UAV xuất hiện trong khu vực quản lý, lực lượng làm nhiệm vụ nhanh chóng phát hiện, theo dõi và triển khai biện pháp xử lý. Nói cách khác, bay “chui” gần sân bay hiện nay không còn là trò may rủi, mà là hành động gần như chắc chắn bị phát hiện.
Nguy cơ an toàn hàng không và những hình phạt không thể xem nhẹ
An toàn hàng không drone không phải khái niệm xa vời; nó gắn trực tiếp với sinh mạng con người. Một chiếc UAV hay flycam nhỏ bằng vài gang tay, khi xuất hiện tại khu vực máy bay cất, hạ cánh như đường cất hạ cánh hay không phận tiếp cận, có thể dẫn đến những hậu quả vô cùng thảm khốc. Thế nhưng, phía sau mỗi chuyến bay thương mại là an toàn tính mạng của hàng trăm hành khách. Bất cứ hành vi điều khiển phương tiện bay trái phép gần sân bay đều đẩy phi công vào tình thế phải né tránh, hoãn hoặc chuyển hướng chuyến bay, khiến hệ thống khai thác bị xáo trộn. Việc sử dụng các thiết bị bay không đúng quy định tại khu vực sân bay và vùng lân cận có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, an toàn hàng không và hoạt động khai thác chuyến bay. Từ góc độ đạo đức, bay “cho vui” nhưng làm hàng nghìn người khổ sở là hành vi khó có thể biện hộ.
Luật đã đi trước để chặn những rủi ro đó bằng các hình phạt flycam trái phép đủ sức răn đe. Việc điều khiển phương tiện bay trái phép, tùy theo tính chất, mức độ, có thể bị xử phạt hành chính, tịch thu phương tiện đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhiều vụ việc gần sân bay đã bị lập hồ sơ, tạm giữ thiết bị và chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý. Đây không phải là “án lệ hiếm hoi”, mà là thông điệp rõ ràng: sử dụng UAV, flycam, drone mà không học luật, không tra cứu vùng cấm bay UAV trên cambay.mod.gov.vn, không thông báo, xin phép khi cần thiết là bạn đang chơi với luật và với an toàn của người khác. Khi an toàn hàng không bị đặt lên bàn cân, mọi lý do “quay dự án”, “làm việc”, “giải trí” đều trở nên yếu ớt.
Làm thế nào để bay hợp pháp và có trách nhiệm gần sân bay?
Muốn bay hợp pháp, bước đầu tiên là phải nhìn nhận UAV của mình như một phương tiện bay, không phải món đồ chơi. Pháp luật đã phân loại tàu bay không người lái theo trọng lượng cất cánh, phương pháp điều khiển và mục đích sử dụng. Nếu UAV của bạn dưới 250 g và dùng cho mục đích giải trí, bạn không phải xin cấp phép bay từ Cục Tác chiến, nhưng vẫn phải có trách nhiệm thông báo cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã nơi thực hiện hoạt động bay, cung cấp loại phương tiện, thông tin người điều khiển, thời gian, phạm vi, độ cao bay để cơ quan chức năng phối hợp quản lý. Còn với UAV từ 250 g trở lên, bạn phải thông qua đào tạo và được cấp Giấy phép điều khiển bay – tương tự như giấy phép lái xe. Việc thiếu giấy phép không còn là lỗi nhỏ, mà là vi phạm căn bản.
Trước khi cất cánh ở bất kỳ khu vực nào gần sân bay, hãy tự đặt ra một quy trình tối thiểu. Một là, tra cứu bản đồ vùng cấm bay, vùng hạn chế bay trên cambay.mod.gov.vn, đặc biệt lưu ý vùng đỏ và vùng cam quanh các cảng hàng không như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng. Hai là, xác định rõ mục đích bay (giải trí, quay phim, khảo sát, nông nghiệp…) để biết mình có thuộc diện phải xin phép hay chỉ cần thông báo. Ba là, liên hệ cơ quan quân sự địa phương hoặc đơn vị quản lý sân bay nếu hoạt động nằm trong vùng hạn chế bay để được hướng dẫn. Bốn là, tuyệt đối không bay “thử cho biết” trong các vùng đã được đánh dấu cấm, bởi hệ thống trinh sát hiện đại sẽ phát hiện UAV trái phép trong mọi điều kiện thời tiết, ngày cũng như đêm. Kết luận đơn giản: bay có trách nhiệm là bay sau khi đã kiểm tra luật, bản đồ và điều kiện, không phải sau khi bật nút khởi động.
