Starliner: chương trình bị trượt nhịp và cú lùi chiến lược của NASA
Kế hoạch phục hồi Starliner Boeing NASA là lộ trình từng bước đưa lại tàu vũ trụ Starliner vào chuỗi sứ mệnh tới Trạm vũ trụ quốc tế sau sự cố năm 2024, bắt đầu bằng chuyến bay không người lái 2026 kiểm chứng kỹ thuật rồi mới tiến tới nhiệm vụ chở phi hành gia 2028 với tiêu chuẩn an toàn được siết chặt. Trong bức tranh vận chuyển phi hành gia thương mại, Starliner từng được kỳ vọng là đối trọng với Crew Dragon. Nhưng chuyến bay thử có người tháng 6/2024, đưa Suni Williams và Butch Wilmore lên ISS trong nhiệm vụ dự kiến chỉ 8–14 ngày, đã biến thành khủng hoảng khi lỗi hệ thống động lực buộc hai phi hành gia phải ở lại quỹ đạo thêm khoảng 9 tháng. Khi một chuyến bay bị xếp loại sự cố mức A – cùng hạng với Challenger và Columbia – lựa chọn duy nhất về mặt chính trị lẫn kỹ thuật của NASA là chấp nhận lùi lại, điều chỉnh sâu, rồi mới khởi động lại.
Timeline phục hồi: từ bay không người lái 2026 tới phi hành gia 2028
Điểm then chốt của kế hoạch là một sứ mệnh Starliner bay không người lái 2026–2027, đóng vai trò “bài thi lại” bắt buộc trước khi được giao chở người. NASA và Boeing đang chuẩn bị đưa tàu Starliner trở lại Trạm vũ trụ quốc tế trong một chuyến bay không người lái, có thể diễn ra vào tháng 12/2026 hoặc tháng 1/2027. Nhiệm vụ Starliner-1 này sẽ chở hàng, thu thập dữ liệu để đánh giá môi trường nhiệt, hệ thống đẩy và các rủi ro còn lại trước khi cấp chứng nhận bay có người. Nếu vượt qua kỳ thi đó, chuyến bay chở phi hành gia 2028 mới được bật đèn xanh. Theo chính NASA, “dữ liệu từ chuyến Starliner-1 sẽ quyết định các bước thử nghiệm và chứng nhận tiếp theo”. Nói cách khác, cả tương lai của phi hành gia 2028 phụ thuộc vào chất lượng chuyến bay không người lái 2026.
Những chỉnh sửa kỹ thuật: NASA không chấp nhận thêm bất ngờ
Báo cáo điều tra tháng 2/2026 phơi bày một loạt lỗi phần cứng, khoảng trống đánh giá và vấn đề quản lý khiến mức rủi ro vượt xa chuẩn an toàn bay có người. Kế hoạch phục hồi vì thế không phải vài bản vá nhỏ, mà là một cuộc đại tu có trọng tâm. Những cải tiến được xem xét gồm điều chỉnh nhiệt cho mô-đun dịch vụ, thay đổi thiết kế van động cơ đẩy, lắp động cơ đẩy mới cho khoang chở người, thay pin và tinh chỉnh hệ thống dù. Sau sự cố, Boeing phối hợp với NASA triển khai hàng loạt biện pháp khắc phục, đồng thời NASA cam kết tiếp tục thực hiện khuyến nghị của Nhóm Điều tra sau chuyến bay không người lái 2026. Việc này cho thấy cơ quan không còn kiên nhẫn với cách “vừa bay vừa sửa”; họ muốn mọi rủi ro có thể dự đoán đều phải được xử lý trên mặt đất.
Vì sao NASA vẫn cần Starliner bên cạnh SpaceX?
Nếu Crew Dragon đã chứng minh được độ tin cậy, tại sao NASA vẫn kiên trì với Starliner Boeing NASA dù tốn thời gian và uy tín? Lý do nằm ở chiến lược dài hạn. Cơ quan này muốn duy trì hai phương án vận chuyển phi hành gia của Mỹ lên quỹ đạo, trong bối cảnh ISS dự kiến hoạt động đến 2030 và SpaceX là nhà cung cấp duy nhất đã được chứng nhận hiện tại. Đáng chú ý, phía SpaceX từng nói sẽ dừng sản xuất thêm Crew Dragon, khiến khả năng Starliner vận hành ổn định trở thành mảnh ghép quan trọng cho các chuyến bay có người lên ISS trong những năm tới. Đồng thời, NASA coi Starliner là năng lực dự phòng cho các điểm đến thương mại ở quỹ đạo thấp. Nói ngắn gọn, từ góc nhìn chiến lược, một hệ sinh thái bay có người lành mạnh không thể phụ thuộc mãi vào một nhà cung cấp.
Đánh giá: kế hoạch thận trọng nhưng là lựa chọn duy nhất hợp lý
Kế hoạch bay không người lái 2026 rồi mới tới phi hành gia 2028 không phải bước đi táo bạo mà là sự tỉnh ngộ muộn. Sau một sự cố bị xếp loại cùng cấp với Challenger và Columbia, mọi timeline “tham vọng” cho Starliner đều trở nên vô nghĩa nếu không đi cùng an toàn. Từ góc độ chính sách, NASA chọn phương án ít hấp dẫn về mặt truyền thông nhưng hợp lý: chấp nhận chậm, tập trung tối đa vào chứng cứ kỹ thuật, dùng Starliner-1 như bộ lọc sống còn để quyết định tương lai chương trình. Nếu Starliner khôi phục được năng lực bay ổn định, NASA sẽ có lại cấu trúc vận chuyển phi hành gia hai mũi nhọn lên Trạm vũ trụ quốc tế. Nếu không, thất bại ấy cũng là tín hiệu buộc Mỹ phải thiết kế lại toàn bộ chiến lược bay có người sau thời ISS. Ở thời điểm này, Starliner không chỉ đang cứu chương trình của chính nó, mà còn là phép thử về mức độ nghiêm túc của NASA với an toàn và đa dạng nhà cung cấp.
