Từ nhận thức đến hành vi xanh
Giáo dục môi trường trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu các vấn đề sinh thái, biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp và duy trì hành động có trách nhiệm trong sinh hoạt hằng ngày. Khi ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tác động đến cuộc sống hiện tại lẫn tương lai, việc dạy kiến thức thôi là chưa đủ. Bộ GD&ĐT xác định giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, hình thành hành vi xanh và lối sống có trách nhiệm là nội dung quan trọng trong phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
Đây là lựa chọn đúng, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào việc nhà trường có đưa bài học ra khỏi trang sách hay không. Học sinh cần được thực hành, quan sát kết quả và cùng giải quyết vấn đề ngay trong không gian mình sử dụng mỗi ngày. Vì vậy, trường học xanh không nên chỉ là một khẩu hiệu hay vài góc cây trang trí; đó phải là môi trường nơi cách dùng nước, điện và vật liệu đều trở thành một phần của giáo dục.
Hội thảo kết nối kỹ năng với chương trình học
Ngày 30/10 tại Thái Nguyên, Bộ GD&ĐT phối hợp với UNICEF Việt Nam và Sở GD&ĐT tỉnh tổ chức hội thảo “Học sinh và lối sống xanh”, nhằm khuyến khích học sinh thực hành kỹ năng, hành vi xanh và chia sẻ sáng kiến bảo vệ môi trường. Hội thảo bàn về cách tích hợp giáo dục môi trường vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời giới thiệu tiêu chí xây dựng trường học xanh và phương thức sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng.
Một nội dung nổi bật là thực hành 7R: suy nghĩ lại, từ chối, giảm thiểu, tái sử dụng, sửa chữa, tái chế và ủ phân hữu cơ. Mô hình này có ích vì mở rộng cách nhìn về rác: tái chế là cần thiết, nhưng giảm tiêu thụ và kéo dài vòng đời đồ vật còn giúp ngăn rác phát sinh từ đầu. Để kỹ năng sống xanh không dừng ở buổi hội thảo, giáo viên cần gắn 7R với môn học và hoạt động phù hợp với điều kiện từng trường.
Thực hành biến trường học xanh thành trải nghiệm
Các hoạt động được đề xuất gồm tạo không gian xanh và lớp học xanh, phân loại rác tại nguồn, tiết kiệm điện nước, giảm nhựa dùng một lần, cùng hoạt động trải nghiệm và STEM gắn với bảo vệ môi trường. Đây là những việc gần gũi, giúp học sinh nhìn thấy mối liên hệ giữa lựa chọn cá nhân với môi trường chung: tắt thiết bị khi không sử dụng, phân loại đúng rác hay mang vật dụng dùng lại đều là bài học có thể lặp lại mỗi ngày.
Điểm quyết định không nằm ở số lượng phong trào mà ở khả năng duy trì hành động sau khi phong trào kết thúc. Hoạt động thi đua và truyền thông chỉ có ý nghĩa khi giúp thay đổi nhận thức thành thói quen thường xuyên, bền vững. Nhà trường vì thế cần tạo điều kiện để học sinh tham gia lựa chọn giải pháp, theo dõi kết quả và đề xuất điều chỉnh, thay vì chỉ giao các em làm theo một danh sách việc có sẵn.
Duy trì thay đổi, xây dựng môi trường an toàn
Giáo dục lối sống xanh còn gắn với khả năng ứng phó thiên tai và bảo vệ an toàn học đường. Từ năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng Bộ GD&ĐT triển khai chương trình phối hợp về phòng ngừa, giảm nhẹ và giảm rủi ro thiên tai trong giáo dục giai đoạn 2024–2029. Hai bộ đã xây dựng tám bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức này vào chương trình phổ thông ở cả ba cấp học.
Ở Thái Nguyên, ngành giáo dục dự kiến tiếp tục chỉ đạo nâng cao chất lượng giáo dục và khuyến khích trường xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp, an toàn, đồng thời tạo cơ hội để học sinh phát huy sáng tạo và tham gia giải quyết vấn đề thực tế. Các cơ sở giáo dục cũng được kỳ vọng đưa kỹ năng sống xanh vào môn học và hoạt động thường ngày, từng bước tạo môi trường học tập thân thiện hơn. Kết luận cần rõ ràng: trường học xanh được xây dựng bằng những hành động lặp lại, có học sinh cùng tham gia, chứ không phải bằng thông điệp treo trên tường.
