Chấp thuận mở đường, chưa phải giấy phép vận hành
Chấp thuận có điều kiện là bước cho phép một đơn vị nhập khẩu tiếp tục phát triển phương án mua điện, nhưng vẫn kèm các yêu cầu cần đáp ứng trước khi dự án được triển khai. Ngày 26/10/2026, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) trao chấp thuận này cho Sembcorp Utilities Pte Ltd (SCU), đơn vị nhập khẩu điện trong dự án điện VMS. Văn bản được trao tại lễ khai mạc Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore. Đây là cột mốc đáng kể cho kế hoạch xuất khẩu điện Việt Nam, nhưng không đồng nghĩa điện đã được bán, đường dây đã hoàn thành hay toàn bộ giấy phép đã được cấp. Các bên còn phải phát triển dự án và đáp ứng những yêu cầu phê duyệt liên quan. Vì vậy, nên xem đây là tín hiệu chính sách tích cực, không phải lời xác nhận rằng nguồn điện sẽ sớm tới ổ cắm của người dùng Singapore.
Mục tiêu của dự án là đưa tối đa 1,3 GW điện tái tạo vào Singapore qua hành lang kết nối Việt Nam, Malaysia và Singapore. Con số này thể hiện quy mô dự kiến, không phải sản lượng đã được cung cấp. Giá trị thực tế của chấp thuận nằm ở việc Singapore cho phép đầu mối nhập khẩu tiếp tục tiến trình, trong khi những bước kỹ thuật, thương mại và pháp lý vẫn phải được giải quyết.
Malaysia là thị trường tiếp nhận và mắt xích trung chuyển
VMS không phải một đường dây song phương đơn giản. Theo phương án đề xuất, điện gió ngoài khơi tại Việt Nam là nguồn chính; điện mặt trời và hệ thống lưu trữ pin (BESS) tại Malaysia sẽ bổ sung cho cấu hình cung ứng. Điện từ Việt Nam dự kiến đi qua Malaysia, nơi vừa tiêu thụ một phần, vừa chuyển tiếp phần còn lại sang Singapore. Điều đó khiến hạ tầng truyền tải xuyên biên giới và sự phối hợp giữa ba nước trở thành điều kiện cốt lõi, chứ không phải chi tiết phụ của dự án.
Về doanh nghiệp, Liên danh VMS gồm Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), thành viên Petrovietnam, và SCU thuộc Sembcorp Industries. Đối tác MY Energy Consortium (MYEC) gồm Tập đoàn Điện lực Quốc gia Malaysia (TNB) và PETRONAS. Hai liên danh ký Thỏa thuận Phát triển chung vào tháng 5/2025 để làm cơ sở phối hợp phát triển dự án. Với người dùng, lợi ích trước mắt chưa phải hóa đơn điện thấp hơn hay nguồn cung mới tức thời; ý nghĩa gần hơn là Singapore có thêm một phương án tiếp cận điện tái tạo từ bên ngoài lãnh thổ, còn Malaysia tham gia cả khâu tiêu thụ lẫn truyền tải.
Khảo sát, quyết định đầu tư rồi mới đến dòng điện
Khoảng cách giữa chấp thuận có điều kiện và vận hành còn dài. Theo kế hoạch được nêu, PTSC dự kiến khảo sát thềm lục địa Việt Nam vào tháng 11/2026, sau đó hoàn thiện thiết kế kỹ thuật và phương án tài chính. Mốc dự kiến tiếp theo là năm 2029, khi dự án hướng tới quyết định đầu tư cuối cùng cho giai đoạn 1; nhập khẩu điện được kỳ vọng bắt đầu năm 2035. Các mốc này cho thấy công việc tiếp theo không chỉ là dựng nguồn phát, mà còn phải chứng minh phương án kỹ thuật và thương mại có thể thực hiện.
Thách thức lớn nằm ở tính đa phương của tuyến điện. Tổng giám đốc PTSC Trần Hồ Bắc cho rằng cần có hiệp định liên chính phủ giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore, đồng thời nâng cấp hạ tầng truyền tải giữa các nước để đáp ứng nhu cầu tương lai. Đó là lời nhắc rằng đường dây và khuôn khổ hợp tác phải tiến cùng nhau. Nếu một mắt xích chậm, mục tiêu nhập khẩu điện sạch cũng có thể lùi. Bởi vậy, chấp thuận của EMA đáng ghi nhận, nhưng thử thách thật sự sẽ là biến hành lang trên bản vẽ thành hệ thống vận hành an toàn, có đủ nguồn và được các bên phê duyệt.
Cơ hội xuất khẩu điện cần đi cùng khả năng kết nối
Với Việt Nam, VMS gắn tiềm năng điện gió ngoài khơi với thị trường khu vực, thay vì chỉ nhìn nguồn năng lượng tái tạo như một bài toán cung ứng trong nước. Với Singapore, dự án mở thêm lựa chọn điện tái tạo; với Malaysia, vai trò trung chuyển tạo động lực tăng kết nối lưới điện. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu tăng liên kết năng lượng xuyên biên giới và thúc đẩy Lưới điện ASEAN. Dù vậy, quy mô 1,3 GW chỉ có ý nghĩa nếu nguồn phát, hệ thống lưu trữ, hành lang truyền tải và thỏa thuận giữa các chính phủ cùng đạt tiến độ.
Kết luận: chấp thuận có điều kiện là bước tiến thực chất cho kế hoạch điện tái tạo Singapore, nhưng chưa phải bảo đảm dự án sẽ vận hành đúng lịch. Thị trường nên theo dõi các kết quả khảo sát, thiết kế, quyết định đầu tư và thỏa thuận liên chính phủ. Khi những điều kiện ấy được đáp ứng, dự án mới có thể chuyển từ tham vọng xuất khẩu điện Việt Nam thành dòng điện xuyên biên giới.
