Cột mốc mở ra hành lang điện xuyên biên giới
Điện tái tạo Việt Nam trong dự án VMS là nguồn điện gió ngoài khơi dự kiến được truyền qua Malaysia để phục vụ một phần nhu cầu tại Malaysia và Singapore. Ngày 26/10/2026, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore cấp Chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities làm đơn vị nhập khẩu điện của dự án, với mục tiêu đưa tối đa 1,3 GW điện tái tạo vào Singapore. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng không đồng nghĩa điện đã bắt đầu chảy qua biên giới: các bên vẫn phải hoàn tất những giai đoạn phát triển và yêu cầu phê duyệt cần thiết. Dù vậy, tín hiệu từ Singapore cho thấy nhập khẩu điện Singapore có thể trở thành một phần thực chất trong chiến lược nguồn cung, thay vì chỉ là ý tưởng hợp tác. Giá trị của quyết định nằm ở việc biến tham vọng kết nối thành một dự án có lộ trình triển khai.
Ba quốc gia cùng xây dựng một mô hình mới
VMS đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà vì cách dự án gắn kết ba hệ thống năng lượng. Theo phương án đề xuất, điện gió ngoài khơi tại Việt Nam sẽ kết hợp với điện mặt trời và hệ thống lưu trữ bằng pin tại Malaysia; Malaysia vừa dùng một phần điện, vừa làm đầu mối truyền tải sang Singapore. Mô hình này dựa trên Thỏa thuận Phát triển chung ký tháng 5/2025 giữa PTSC, Sembcorp Utilities và Liên danh MY Energy Consortium, gồm TNB và PETRONAS. Từ đó, các bên đã triển khai công việc kỹ thuật, thương mại và phối hợp với cơ quan chức năng ở cả ba nước. Sự tham gia của doanh nghiệp và cơ quan nhà nước ở nhiều cấp cho thấy hợp tác năng lượng khu vực cần nhiều hơn đường dây: cần đồng thuận về quy định, thương mại và vận hành. Đây là phép thử quan trọng cho khả năng kết nối thực tế của ASEAN.
Ý nghĩa chiến lược phụ thuộc vào bước triển khai tiếp theo
Dự án được kỳ vọng bắt đầu nhập khẩu điện vào năm 2035; trước đó, PTSC dự kiến khảo sát thềm lục địa Việt Nam vào tháng 11 và hoàn thiện thiết kế kỹ thuật, phương án tài chính. Mục tiêu là có quyết định đầu tư cuối cùng cho giai đoạn một vào năm 2029. Khoảng thời gian dài này nhắc rằng chấp thuận có điều kiện mới là điểm khởi đầu, không phải bảo đảm dự án sẽ vận hành đúng tiến độ. Tuy nhiên, hướng đi có ý nghĩa chiến lược: thêm các tuyến trao đổi điện tái tạo có thể đa dạng hóa nguồn cung và giảm lệ thuộc vào năng lượng truyền thống. VMS cũng góp phần thúc đẩy Lưới điện ASEAN, qua đó củng cố an ninh năng lượng ASEAN. Nếu các bên giải quyết được những yêu cầu kỹ thuật, pháp lý và phối hợp xuyên biên giới, dự án có thể trở thành khuôn mẫu hữu ích cho những kết nối tiếp theo.
