Thương mại Việt Nam – Singapore: bứt tốc và đổi chất
Thương mại Việt Nam – Singapore là tổng hợp các dòng hàng hóa, dịch vụ và trung chuyển giữa hai nền kinh tế, phản ánh vị thế sản xuất – logistics bổ trợ lẫn nhau trong chuỗi cung ứng khu vực, nơi Việt Nam cung cấp ngày càng nhiều sản phẩm công nghiệp – điện tử và Singapore đóng vai trò trung tâm thương mại, tái xuất và phân phối cho cả khu vực châu Á.
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là kim ngạch thương mại 8 tháng đã đạt 37,6 tỉ SGD, tăng 44,9% so với cùng kỳ. Con số này không chỉ là tăng trưởng theo chiều rộng, mà cho thấy cấu trúc mới của thương mại Việt Nam Singapore đang hình thành quanh các nhóm hàng công nghệ cao và năng lượng. Việt Nam vẫn nhập siêu khi thương mại hai chiều đạt 10,7 tỉ USD và phần lớn nhập khẩu là xăng dầu cùng các sản phẩm từ dầu mỏ, trong khi xuất khẩu tập trung vào máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc và phương tiện vận tải. Đây là bức tranh “hai chiều bổ trợ”: Singapore cung cấp năng lượng, công nghệ; Việt Nam cung cấp công nghiệp chế tạo và linh kiện.
AI, trung chuyển khu vực và bước nhảy vọt của kim ngạch
Động lực sâu xa nhất đẩy kim ngạch thương mại Việt Nam Singapore tăng gần 45% nằm ở sự bùng nổ đầu tư cho trí tuệ nhân tạo toàn cầu, kéo theo nhu cầu điện tử, máy móc chuyên dụng và dịch vụ logistics. Theo Tham tán thương mại Việt Nam tại Singapore Cao Xuân Thắng, diễn biến thương mại song phương trong 8 tháng phù hợp với bức tranh kinh tế Singapore khi “sự tăng tốc của đầu tư AI toàn cầu đang thúc đẩy mạnh xuất khẩu điện tử, tái xuất, máy móc chuyên dụng và hoạt động thương mại khu vực”.
Trong bối cảnh này, Singapore tận dụng vị thế trung tâm trung chuyển, còn Việt Nam vừa là thị trường tiếp nhận lượng lớn hàng điện tử và máy móc được trung chuyển, vừa ngày càng trở thành nguồn cung quan trọng cho Singapore ở các nhóm máy móc, thiết bị điện (HS 85) và máy – thiết bị cơ khí (HS 84). Sự phân vai rõ rệt: Singapore là “hub” phân phối cho khu vực, Việt Nam là cứ điểm sản xuất, giúp quan hệ kinh tế khu vực ASEAN – châu Á gắn kết chặt chẽ hơn quanh trục công nghiệp – công nghệ.
Nhập siêu năng lượng và câu chuyện cân bằng lợi ích
Đằng sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng là một thực tế cần nhìn thẳng: Việt Nam đang nhập siêu khá lớn trong thương mại với Singapore. Cán cân nghiêng về phía Singapore khi Việt Nam xuất khẩu 4,58 tỉ USD nhưng nhập khẩu tới 6,13 tỉ USD, tạo mức nhập siêu 1,55 tỉ USD. Điều này phản ánh cấu trúc phụ thuộc nhất định vào nguồn năng lượng và nguyên liệu từ thị trường này.
Xăng dầu là nhóm hàng nổi bật nhất trong chiều nhập khẩu, chiếm hơn 33% tổng giá trị nhập khẩu 8 tháng. Ngoài ra, Việt Nam còn nhập nhiều sản phẩm khác từ dầu mỏ, máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Nhập siêu không nhất thiết là tiêu cực nếu phần lớn được dùng cho sản xuất, tái xuất và nâng cấp công nghiệp. Vấn đề là làm sao chuyển dần từ phụ thuộc năng lượng sang tăng tỷ trọng hàng công nghệ, dịch vụ giá trị cao trong thương mại song phương, để lợi ích được chia đều hơn và giảm rủi ro khi giá năng lượng biến động.
Vị trí đối tác thứ 10 và vai trò mới của hàng Việt
Việt Nam duy trì vị trí đối tác thương mại thứ 10 của Singapore, với tổng kim ngạch song phương đạt 37,6 tỉ SGD trong 8 tháng. Xét trong bối cảnh Singapore giao thương gần 156,9 tỉ SGD chỉ riêng trong tháng 8 với thế giới, việc Việt Nam giữ vững suất trong Top 10 cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn trong chiến lược thương mại và trung chuyển của đảo quốc.
Ở chiều ngược lại, hàng Việt đang dịch chuyển từ vai trò nguồn cung phụ sang mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng khu vực. Nhóm máy móc và thiết bị điện (HS 85) chiếm 50,1% tổng giá trị nhập khẩu của Singapore từ Việt Nam và tăng tới 121,1% so với cùng kỳ. Máy – thiết bị cơ khí (HS 84) cũng tăng 255,9% về giá trị nhập khẩu. Điều này cho thấy hàng Việt không chỉ cạnh tranh về giá mà đang xây dựng uy tín về chất lượng, độ ổn định nguồn cung, giúp Việt Nam khẳng định vị thế trong quan hệ kinh tế khu vực và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất châu Á.
Từ tăng trưởng nóng đến chiến lược dài hạn
Tốc độ tăng trưởng gần 45% của kim ngạch thương mại Việt Nam Singapore là cơ hội nhưng cũng là phép thử cho năng lực điều chỉnh chiến lược. Khi khoảng 83% thương mại song phương tập trung vào ba chương HS và tỷ trọng tái xuất bên phía Singapore rất lớn, nguy cơ phụ thuộc vào vài nhóm hàng, vài chuỗi cung ứng là rõ ràng. Nền tảng hiện tại tốt, nhưng nếu không đa dạng hóa, cú sốc công nghệ hoặc địa chính trị có thể nhanh chóng đảo chiều xu hướng.
Điều tích cực là các cơ quan thương mại Việt Nam tại Singapore đã xác định hướng đi cụ thể: trong các tháng cuối năm sẽ bám sát diễn biến chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp kết nối giao thương, trưng bày hàng hóa, quảng bá thương hiệu, tăng sự hiện diện của hàng Việt tại thị trường này. Đồng thời, sẽ hỗ trợ đoàn công tác Singapore tìm kiếm nguồn hàng, xúc tiến đầu tư công nghiệp, thương mại, dịch vụ vào Việt Nam. Con đường hợp lý nhất lúc này là tận dụng đà tăng trưởng để thúc đẩy xuất khẩu sang Singapore các sản phẩm có hàm lượng công nghệ, hàm lượng chất xám cao hơn, qua đó biến thương mại bứt tốc thành lợi thế dài hạn cho vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực.
