Từ lớp học với anh chị hơn tuổi đến Huy chương Vàng AIMO liên tiếp
Học cùng anh chị hơn tuổi trong các nhóm toán là mô hình học tập cộng tác, nơi học sinh nhỏ tuổi thường xuyên làm bài, thảo luận và nhận phản hồi trực tiếp từ người đi trước, qua đó rút ngắn đường cong học tập, tiếp cận tư duy nâng cao và xây dựng tự tin để có thể cạnh tranh ở các kỳ thi khó như AIMO. Mô hình này khác hẳn việc chỉ làm thêm đề một mình: nó đặt học sinh vào môi trường tranh luận, đặt câu hỏi và chịu áp lực tích cực từ những người đã đi trước một vài lớp. Ở đây, khoảng cách tuổi tác không phải rào cản mà là tài sản – vì anh chị lớn hơn thường đã “va chạm” với các đề thi khó, biết cách ổn định tâm lý và chia sẻ kinh nghiệm mà sách giáo khoa không bao giờ nói rõ.
Câu chuyện của Dương Minh Tâm là minh chứng rõ nhất. Là học sinh lớp 7, em đã hai lần liên tiếp giành Huy chương Vàng AIMO tại vòng Chung kết Quốc tế diễn ra ở Hà Nội từ ngày 2-5/8. Thành tích này không chỉ nói lên năng lực cá nhân mà còn cho thấy sức mạnh của mạng lưới học cùng anh chị hơn tuổi mà em chủ động tham gia trong nhiều năm. Khi một học sinh lớp 7 vượt qua bài thi có độ khó và khả năng phân hóa cao hơn các kỳ trước, đó không phải may mắn. Đó là kết quả của quá trình rèn luyện trong môi trường học tập cộng tác, nơi mỗi bài toán khó đều là một cuộc đối thoại hơn là cuộc vật lộn đơn độc.
Bên trong hành trình của Dương Minh Tâm: học tập cộng tác vận hành như thế nào?
Điểm khác biệt trong cách Tâm học toán nằm ở việc em cố ý bước vào “vùng nước sâu” bằng cách học thêm cùng các anh chị lớp 8, lớp 9 để tiếp cận những dạng bài nâng cao, đặc biệt là các bài toán tổ hợp. Đây là lựa chọn chiến lược: thay vì chỉ bám chương trình lớp 7, Tâm tiếp xúc sớm với các kiểu bài thường xuất hiện trong phần khó nhất của đề AIMO – những câu hỏi đòi hỏi tư duy kết hợp kiến thức và chọn chiến lược giải quyết vấn đề. Khi một học sinh nhỏ tuổi ngồi cùng anh chị đã quen với các dạng đề này, em buộc phải nâng nhịp suy nghĩ của mình lên. Sự “bất cân xứng” về độ khó trở thành chất xúc tác cho bứt phá, nếu có đủ kiên trì.
Cách Tâm phản ứng với những bài toán vượt quá khả năng ban đầu cũng nói nhiều về giá trị của môi trường học cộng tác. Em chia sẻ rằng có rất nhiều bài không giải được ngay, nhưng chính những bài khó lại khiến em càng muốn chinh phục hơn. Khi học cùng anh chị hơn tuổi, việc “không làm được” không mang nghĩa thất bại; nó là lời mời tham gia vào cuộc thảo luận, nơi anh chị chỉ ra hướng tiếp cận, gợi mở chiến lược. Động lực của Tâm không chỉ đến từ huy chương, mà còn từ việc mỗi bài toán trở thành cuộc chơi trí tuệ chung. Sau kỳ thi, phần thưởng đầu tiên em dành cho mình là ở lại Hà Nội vài ngày để đi tham quan và ăn uống cùng bạn bè – chi tiết nhỏ nhưng cho thấy toán với em gắn chặt với trải nghiệm xã hội tích cực, chứ không chỉ là chuỗi giờ luyện đề.
AIMO: sân chơi càng khó càng cần học cùng anh chị hơn tuổi
Asia International Mathematical Olympiad Open Contest (AIMO) là kỳ thi toán học quốc tế tổ chức thường niên từ năm 2012, hướng tới phát hiện và khuyến khích tài năng toán học, mở rộng hiểu biết và phát triển tư duy khoa học, đồng thời thúc đẩy giao lưu văn hóa, tình hữu nghị giữa học sinh các quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm học 2025-2026, Đấu trường Toán học Châu Á do một tờ báo phối hợp với một trường đại học kỹ thuật lớn tổ chức dưới sự chỉ đạo của tổ chức thanh niên trung ương, thu hút hơn 11.000 học sinh từ 22 tỉnh, thành phố tham gia vòng sơ loại. Từ đó, 1.300 học sinh dự Vòng Chung kết Quốc gia và gần 300 em xuất sắc nhất đại diện Việt Nam bước vào Vòng Chung kết Quốc tế tại Hà Nội.
Ở vòng quốc tế, áp lực không chỉ đến từ số lượng thí sinh mà còn từ cấu trúc đề thi. Chung kết AIMO quốc tế năm nay diễn ra tại Hà Nội, quy tụ khoảng 1.300 thí sinh cùng 1.000 phụ huynh, giáo viên và chuyên gia đến từ 22 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đề thi được đánh giá có độ khó và khả năng phân hóa cao hơn các kỳ trước; tám câu cuối yêu cầu tư duy phản biện, khả năng kết nối kiến thức và chọn chiến lược giải quyết vấn đề. Bên cạnh kiến thức toán học nền tảng, đề thi tập trung vào các bài toán tư duy gắn với tình huống thực tế, bối cảnh liên ngành. Trong môi trường như vậy, học đơn độc gần như là bất lợi. Muốn phát triển kỹ năng toán ở mức cạnh tranh được, học sinh cần những nhóm học tuổi đa dạng, nơi các em được tiếp xúc với cách anh chị đọc đề, lọc dữ kiện, mô hình hóa và kiểm tra lại lời giải cùng nhau.
Lợi ích kép: kỹ năng toán và phát triển cảm xúc – xã hội
Khi nói về AIMO, nhiều người chỉ nhìn vào bảng thành tích ấn tượng của đoàn Việt Nam với 1 giải Vô địch, 4 giải Á quân 1, 3 giải Á quân 2, 42 Huy chương Vàng, 83 Huy chương Bạc, 70 Huy chương Đồng và 2 giải Khuyến khích. Nhưng ẩn sau các con số là câu hỏi: những học sinh này đã phát triển kỹ năng toán theo cách nào? Câu trả lời không thể chỉ là “luyện đề nhiều”. Bản thân thiết kế kỳ thi hướng tới đánh giá sâu tư duy logic, sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và ứng dụng toán vào thực tế. Điều này phù hợp với tinh thần học tập cộng tác, nơi học sinh không học toán như chuỗi công thức tách rời, mà đối chiếu các bài toán với cuộc sống, thảo luận bối cảnh, tranh luận cách mô hình hóa. Khi các em làm việc cùng anh chị hơn tuổi, sự khác biệt trải nghiệm đời sống giúp bàn học trở nên phong phú hơn, mở rộng cách nhìn nhận bài toán gắn với tình huống thực tế.
Không thể bỏ qua khía cạnh cảm xúc – xã hội. Tâm ở cùng các bạn trong đoàn suốt những ngày thi ở Hà Nội vì bố mẹ bận công việc; niềm vui đầu tiên khi biết kết quả là gọi điện về nhà để nhận lời chúc mừng. Điều này cho thấy việc tham gia sân chơi trí tuệ như AIMO là hành trình tập thể, nơi hỗ trợ từ bạn bè, anh chị và thầy cô quan trọng không kém kiến thức. Kỳ thi được thiết kế để thúc đẩy giao lưu văn hóa và tăng cường tình hữu nghị giữa học sinh các quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong các nhóm học tuổi đa dạng, học sinh nhỏ tuổi học cách lắng nghe, đặt câu hỏi, chấp nhận góp ý; anh chị lớn học cách giải thích, dẫn dắt, kiên nhẫn. Kỹ năng giao tiếp, hợp tác, đồng cảm – những yếu tố của phát triển cảm xúc – xã hội – được rèn ngay trên những bài toán khó, tạo nền tảng vững chắc cho hành trình học tập lâu dài.
Thông điệp từ Huy chương Vàng AIMO: hãy đặt học sinh vào mạng lưới học cùng người đi trước
Sau lễ trao giải, Tâm chọn thưởng cho mình vài ngày ở Hà Nội để tham quan và ăn uống cùng bạn bè trước khi trở về Quảng Trị. Em cũng khẳng định nếu có cơ hội sẽ tiếp tục tham dự AIMO năm sau để thử sức với những bài toán khó hơn. Quyết định ấy nói rõ: AIMO với Tâm không phải cột mốc để dừng lại, mà là trạm tiếp nhiên liệu cho hành trình theo đuổi toán học và mơ ước trở thành giáo viên toán, giúp học sinh phát triển tư duy logic và ứng dụng vào thực tế, truyền niềm yêu thích môn học cho các bạn nhỏ khác. Một học sinh lớp 7 đặt ra tầm nhìn như vậy là kết quả của việc được sống trong môi trường nơi toán vừa là thách thức trí tuệ, vừa là hoạt động cộng đồng giàu ý nghĩa.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện này đặt ra yêu cầu cho hệ thống giáo dục và phụ huynh: thay vì để học sinh tự xoay sở với đề thi khó, hãy chủ động tạo mạng lưới học cùng anh chị hơn tuổi và thầy cô, cả trong trường lẫn ngoài lớp. Các câu lạc bộ, nhóm luyện thi nên cố ý thiết kế theo hướng tuổi đa dạng, để học sinh lớp dưới tiếp xúc với chiến lược giải bài nâng cao, còn học sinh lớp trên rèn kỹ năng dẫn dắt. Nếu AIMO hướng tới phát triển kỹ năng toán và tư duy khoa học, đồng thời thúc đẩy giao lưu và tình hữu nghị giữa học sinh các quốc gia, thì ở cấp độ lớp học, chúng ta có thể bắt đầu từ những nhóm nhỏ nơi mỗi bài toán là cơ hội học hỏi lẫn nhau. Huy chương Vàng AIMO không phải đích đến duy nhất; nó là bằng chứng cho thấy khi học sinh được đặt trong mạng lưới học tập cộng tác đúng nghĩa, khả năng bứt phá là rất lớn.
