Festival Thăng Long Hà Nội: định nghĩa mới về trải nghiệm di sản
Festival Thăng Long Hà Nội là chuỗi sự kiện văn hóa Hà Nội kéo dài 10 ngày, kết nối các không gian di sản với nghệ thuật đương đại, công nghệ trình diễn và hoạt động trải nghiệm, nhằm đưa các giá trị nghìn năm của Thăng Long vào đời sống hiện tại, tạo “dòng chảy di sản” liên tục giữa bảo tồn và sáng tạo. Tối 11-9, Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II khai mạc tại khu di sản Hoàng thành Thăng Long với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”. Ngay từ giây phút mở màn, thông điệp của mùa festival năm nay đã rõ ràng: di sản không đứng yên trong bảo tàng, mà sống động trên sân khấu, trong ánh sáng công nghệ và qua câu chuyện của cộng đồng thực hành. Chính cách tiếp cận chủ động này biến lễ khai mạc từ một nghi thức thành tuyên ngôn văn hóa: Hà Nội muốn được nhớ đến như một đô thị vừa văn hiến vừa sáng tạo, và festival là công cụ để hiện thực hóa định hướng đó.
Hoàng thành Thăng Long: trái tim của hành trình Heritage Flow
Không gian Hoàng thành Thăng Long không chỉ là nơi khai mạc mà là điểm tựa xuyên suốt của Festival Thăng Long Hà Nội. Chương trình nghệ thuật khai mạc được kết cấu thành ba chương, mở đầu bằng công nghệ AR tái hiện không gian Đoan Môn, tiếp nối bằng “Giao lộ di sản” với hình ảnh làng nghề, phố nghề, và kết thúc ở “Giao thoa đa sắc” cùng các đoàn nghệ thuật trong nước và quốc tế. Diễn ra liên tục trong 10 ngày (từ 11-9 đến 20-9), festival gồm hàng chục sự kiện tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, xã Bát Tràng, khu vực Tượng đài Cảm tử và Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Việc đặt tâm điểm tại một di sản đại diện cho lịch sử kinh đô cho thấy lựa chọn có chủ ý: muốn nói về dòng chảy di sản Hà Nội thì phải bắt đầu từ nơi kết tinh ký ức quốc gia. Từ đây, festival “rẽ nhánh” tới các không gian khác, biến cả thành phố thành một sân khấu di sản mở.
Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Bảo tàng Hà Nội: di sản bước vào ngôn ngữ công nghệ
Nếu Hoàng thành Thăng Long là lớp ký ức kinh đô, thì Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Bảo tàng Hà Nội là nơi Festival Thăng Long Hà Nội thử nghiệm mạnh mẽ việc đưa di sản vào ngôn ngữ công nghệ. Ngay trong tối khai mạc, bên cạnh chương trình tại Hoàng thành, Bảo tàng Hà Nội tổ chức trình diễn nhạc cụ truyền thống và tọa đàm “Âm nhạc Hà Nội trong dòng chảy sáng tạo”. Tại Văn Miếu, chương trình nghệ thuật “Khai Văn” và mapping “Trường học đầu tiên” kết hợp không gian di sản với trình diễn ánh sáng, nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học và giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Quan trọng hơn, nơi đây không chỉ có các đêm diễn mà là chuỗi trưng bày áo dài Nét Hà Thành, triển lãm tranh tượng Nét Kinh kỳ, trống Nhất Trống và giao lưu thư pháp Nét chữ an nhiên kéo dài nhiều ngày. Cách tổ chức này cho thấy một tư duy mới: di sản Hà Nội được tiếp cận như một nguồn chất liệu đa tầng, có thể “đọc” qua thời trang, điêu khắc, âm nhạc và chữ nghĩa, chứ không bó hẹp trong tham quan truyền thống.
Từ Bát Tràng tới hồ Hoàn Kiếm: di sản sống trong cộng đồng
Điểm đáng giá nhất của Festival Thăng Long Hà Nội năm nay là hành trình thoát khỏi sự tập trung trong khu vực “di sản trung tâm” để vươn ra làng nghề và không gian đô thị mở. Ở xã Bát Tràng, hoạt động trình diễn nghệ thuật “Thanh âm gốm” cho thấy cách di sản làng nghề có thể trở thành trải nghiệm thính giác và thị giác, thay vì chỉ là sản phẩm trưng bày. Ngày 19-9, chương trình thời trang “Sắc màu Hà Nội” tại khu vực Tượng đài Cảm tử, cùng sự kiện “Dòng chảy di sản & Âm nhạc cộng đồng” tại Bảo tàng Hà Nội, tiếp tục đưa di sản ra khỏi khung sân khấu để hòa vào nhịp sống phố phường. Như vậy, hành trình của festival không chỉ đi qua Hoàng thành Thăng Long và Văn Miếu - Quốc Tử Giám mà còn mở rộng tới Bảo tàng Hà Nội, Bát Tràng và không gian hồ Hoàn Kiếm, kết nối lịch sử, làng nghề, nghệ thuật truyền thống, sáng tạo đương đại và giao lưu quốc tế. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: di sản muốn “chảy” thì phải chảy qua cộng đồng, qua những nơi người dân đang sống, làm nghề và gặp gỡ mỗi ngày.
Kết luận: Festival như lời cam kết về một Hà Nội vừa văn hiến vừa sáng tạo
Hà Nội có bề dày lịch sử và nền tảng di sản văn hóa phong phú cả bề rộng lẫn chiều sâu, với sự hòa nhập của văn hóa Thăng Long và các vùng xứ Đoài, xứ Đông, Kinh Bắc, Sơn Nam Thượng. Festival Thăng Long Hà Nội lần thứ II, với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, là cách thành phố biến bản sắc đó thành động lực sáng tạo và giao lưu quốc tế. Theo phát biểu của lãnh đạo thành phố, di sản được đặt trong định hướng “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”, gắn kết giữa bảo tồn và phát huy giá trị nghìn năm văn hiến, từng bước đưa Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa mang đậm bản sắc, năng động, sáng tạo. Nhìn tổng thể, festival không chỉ là một sự kiện văn hóa Hà Nội mà là lời cam kết: di sản sẽ không bị đóng khung trong quá khứ, mà tiếp tục bừng sáng trong dòng chảy đương đại, với sự tham gia của nghệ sĩ, nghệ nhân, cộng đồng và bạn bè quốc tế. Nếu giữ được tinh thần này qua nhiều mùa, Hà Nội có cơ hội trở thành hình mẫu về một đô thị dùng di sản làm vốn văn hóa để phát triển tương lai.
