Từ nghị quyết đến thông điệp: Bài Chòi phải được sống, không chỉ được lưu
Nghệ thuật Bài Chòi là một loại hình nghệ thuật truyền thống kết hợp chơi bài, hát dân ca và diễn xướng, gắn với đời sống cộng đồng miền Trung, được xem như một di sản văn hóa phi vật thể quan trọng cần được bảo tồn và phát huy trong bối cảnh hiện đại. UBND TP. Đà Nẵng đã ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết 66/2026/NQ-HĐND về nội dung, mức hỗ trợ bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Bài Chòi giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch này được thực hiện tại các xã, phường, đặc khu liên quan, không chỉ đặt mục tiêu bảo tồn Bài Chòi mà còn đưa loại hình này trở lại như một phần tự nhiên của đời sống văn hóa đô thị. Thông điệp rõ ràng: nếu Bài Chòi không còn không gian thực hành thường xuyên, mọi nỗ lực lưu trữ tư liệu cũng chỉ dừng ở mức tưởng niệm.
Chính sách văn hóa Đà Nẵng: vượt qua tư duy “lưu kho di sản”
Điểm đáng chú ý nhất trong chính sách văn hóa Đà Nẵng lần này là cách tiếp cận đa tầng đối với bảo tồn Bài Chòi, tránh lệ thuộc vào lối tư duy chỉ lưu trữ trong bảo tàng. Thành phố hỗ trợ Bảo tàng Đà Nẵng sưu tầm tư liệu, hiện vật liên quan đến nghệ thuật Bài Chòi để phục vụ nghiên cứu, lưu giữ và trưng bày. Nhưng đó mới là tầng bảo tồn nền tảng. Tầng quyết định sức sống di sản nằm ở việc thành phố hỗ trợ mua sắm trang thiết bị, duy trì hoạt động các câu lạc bộ Bài Chòi tại cộng đồng. Đây là lực lượng trực tiếp thực hành và giới thiệu di sản tại cơ sở, khiến Bài Chòi hiện diện trong đời sống văn hóa địa phương chứ không “ngủ yên” trong vitrine bảo tàng. "Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND dành tổng kinh phí dự kiến hơn 16,5 tỷ đồng cho các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật Bài Chòi giai đoạn 2026-2030". Con số cho thấy độ ưu tiên, nhưng quan trọng hơn là cách phân bổ vào không gian thực hành sống động.
Không gian thực hành và đội ngũ kế cận: bảo tồn di sản là bảo tồn con người
Bất kỳ di sản sân khấu Việt nào muốn sống được đều cần hai yếu tố: nơi để diễn và người chịu diễn. Đà Nẵng nhìn khá thẳng vào thực tế này khi ưu tiên các câu lạc bộ Bài Chòi như hạt nhân của không gian thực hành tại cơ sở. Việc hỗ trợ trang thiết bị và duy trì hoạt động giúp các câu lạc bộ không biến thành những nhóm “ngủ đông” vì thiếu điều kiện tối thiểu, mà giữ vai trò cánh tay nối dài của chính sách văn hóa Đà Nẵng ngay tại khu dân cư. Đồng thời, kế hoạch dành nguồn lực cho các lớp tập huấn, bồi dưỡng, truyền dạy kỹ năng thực hành và triển khai truyền dạy thí điểm, hướng tới bổ sung lực lượng kế cận và nâng cao chất lượng thực hành tại các địa phương. Cách làm này tôn trọng quy luật nội sinh của nghệ thuật truyền thống: không áp đặt một chương trình “đóng gói”, mà tạo điều kiện để người cũ đào tạo người mới, bảo tồn bằng chính mạch truyền nghề.
Hiện đại hóa Bài Chòi: thay đổi hình thức, giữ nguyên tinh thần
Đáng bàn là việc Đà Nẵng không bó Bài Chòi vào khuôn diễn xướng xưa cũ, mà chủ động khuyến khích sáng tác mới gắn với đời sống hiện nay. Thành phố hỗ trợ các đợt sáng tác tác phẩm về dân ca Bài Chòi, gồm biên soạn lời mới, tiểu phẩm, kịch, ca cảnh với nội dung khai thác lịch sử, văn hóa, vùng đất và con người xứ Quảng. Nguồn tác phẩm mới được kỳ vọng bổ sung vốn sáng tác, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng hiện đại và mở rộng khả năng tiếp cận với nghệ thuật truyền thống. Đây là điểm mấu chốt: bảo tồn không phải là “đóng băng” Bài Chòi, mà để nó có cơ hội thích ứng với nhịp sống đương đại, từ sân khấu cộng đồng đến không gian du lịch. Nếu nội dung, hình thức biểu diễn được làm mới đủ tinh tế, Bài Chòi có thể vừa giữ được bản sắc vừa trở thành lựa chọn giải trí tự nhiên của người trẻ, thay vì tồn tại như một tiết mục minh họa tại lễ hội.
Kết luận: Bài Chòi chỉ sống khi trở lại thành nhu cầu văn hóa hằng ngày
Qua kế hoạch triển khai Nghị quyết 66/2026, chính sách bảo tồn Bài Chòi của Đà Nẵng cho thấy một bước chuyển quan trọng: từ tư duy quản lý di sản như một hồ sơ cần lưu trữ sang tư duy nuôi dưỡng di sản như một thực hành văn hóa sống. Kết hợp sưu tầm tư liệu, duy trì câu lạc bộ, truyền dạy, sáng tác và tuyên truyền, quảng bá, thành phố hướng tới việc để nghệ thuật Bài Chòi hiện diện thường xuyên trong đời sống văn hóa địa phương. Nếu các lớp truyền dạy thực sự tạo được đội ngũ kế cận, các câu lạc bộ duy trì hoạt động đều, và sáng tác mới chạm được vào cảm xúc người xem, bảo tồn Bài Chòi sẽ không còn là nhiệm vụ hành chính mà trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng. Đó mới là thước đo cuối cùng cho hiệu quả chính sách văn hóa Đà Nẵng: di sản chỉ là di sản đúng nghĩa khi người dân muốn mang nó vào cuộc sống hằng ngày, chứ không chỉ nhắc đến trong các bản báo cáo.
