Quy hoạch mới không chỉ là mở rộng địa giới
Quy hoạch Đà Nẵng là định hướng tổ chức không gian đô thị, kinh tế, hạ tầng và môi trường trên toàn địa bàn thành phố, nhằm kết nối các trung tâm ven biển với khu vực nông thôn, di sản và miền núi trong dài hạn. Ngày 21/10/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Quyết định 2016/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch chung đến năm 2050, tầm nhìn 2075. Đây không nên được hiểu như bản đồ cho phép đô thị tràn rộng, mà là phép thử xem các vùng mới có thể bổ trợ nhau hay không. Phạm vi quy hoạch gồm toàn bộ địa giới thành phố, đặc khu Hoàng Sa và không gian biển thuộc thẩm quyền quản lý, với diện tích tự nhiên khoảng 11.870,34 km². Quy mô ấy đủ lớn để tạo sức bật, nhưng cũng khiến nguy cơ cộng gộp địa giới mà thiếu liên kết trở thành vấn đề cần giải quyết.
Đô thị đa cực phải gắn với cơ hội tiếp cận
Định hướng đô thị đa cực, đa trung tâm hợp lý hơn việc dồn mọi hoạt động vào một lõi ven biển, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu mỗi cực có chức năng và kết nối rõ ràng. Quy hoạch tổ chức không gian theo hướng tích hợp, đa tầng, đa lớp, tăng liên hệ giữa đô thị và nông thôn, đô thị và di sản, cũng như giữa sông, biển và rừng. Ý tưởng nghiên cứu lấn biển tại nhiều khu vực mở thêm lựa chọn không gian, song không thể được xem là mục tiêu tự thân: lợi ích phát triển phải cân bằng với bảo tồn môi trường và khả năng chống chịu khí hậu. Tầm nhìn này còn kéo đô thị khỏi đường bờ biển, nối khu vực trung tâm với Hội An, Tam Kỳ, Chu Lai - Núi Thành và miền núi phía tây. Nếu hành lang Đông - Tây chỉ là đường đi qua, thay vì đưa dịch vụ, việc làm và thị trường tới các vùng còn khó tiếp cận, mô hình đa cực sẽ chỉ tồn tại trên bản vẽ.
Bốn sân bay cần nằm trong một hệ thống giao thông
Điểm đáng chú ý của quy hoạch là cách đặt hàng không cạnh đường bộ, đường sắt và đường biển, thay vì xem sân bay như những dự án tách rời. Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng và sân bay Chu Lai được định hướng làm đầu mối tăng cường kết nối trong nước, quốc tế; Nước Mặn và An Hòa được định hướng khai thác lưỡng dụng. Quy hoạch cũng nghiên cứu các điểm cất, hạ cánh trên mặt nước cho thủy phi cơ, du lịch, vận chuyển hành khách và cứu hộ, cứu nạn. Nhưng có bốn sân bay trong định hướng không đồng nghĩa bốn sân bay sẽ tự tạo ra một đô thị toàn cầu. Giá trị của chúng phụ thuộc vào kết nối đường sắt, đường bộ, cảng biển và các trung tâm kinh tế; nếu thiếu phối hợp, hạ tầng hàng không có thể làm tăng áp lực lên đất đai mà không tạo lợi ích tương xứng cho cư dân.
Với sân bay Đà Nẵng hiện hữu, câu hỏi thiết thực không chỉ là thêm luồng kết nối quốc tế mà còn là cách hành khách, người lao động và hàng hóa đi tiếp tới các cực đô thị khác. Quy hoạch định hướng đường sắt đô thị trên những hành lang có nhu cầu lớn, kết hợp phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng để giảm lệ thuộc vào phương tiện cá nhân và hạn chế ùn tắc trung tâm. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: mở rộng năng lực hàng không mà không cải thiện giao thông mặt đất sẽ khiến lợi ích tập trung ở cửa ngõ, trong khi chi phí ùn tắc đổ lên người dân.
Thước đo cuối cùng là đời sống cư dân
Quy mô dân số dự kiến khiến lựa chọn hạ tầng trở nên cấp bách: các nghiên cứu phục vụ quy hoạch ước tính thành phố có thể đạt khoảng 5 triệu người vào năm 2040 và 6 triệu người vào năm 2050. Tăng trưởng ấy sẽ gây sức ép lên giao thông, nhà ở, trường học, bệnh viện, nước sạch, thoát nước và môi trường. Vì vậy, phát triển đô thị không thể chỉ được đánh giá bằng diện tích xây dựng hay số đầu mối hàng không. Giao thông công cộng, không gian ngầm và khả năng tiếp cận thuận tiện tới dịch vụ thiết yếu mới là phần quyết định cư dân có được hưởng lợi từ quy hoạch hay không. Đến năm 2075, mục tiêu là một đô thị biển sinh thái, hiện đại, thông minh, kết nối toàn cầu và giàu bản sắc. Tầm nhìn ấy chỉ đáng tin nếu bảo tồn di sản, rừng và sinh kế địa phương đi cùng với đầu tư hạ tầng.
Kết luận: cấu trúc đa cực và mạng lưới bốn sân bay có thể giúp Đà Nẵng mở rộng vai trò vùng, nhưng không tự bảo đảm chất lượng phát triển. Thành công sẽ phụ thuộc vào việc biến các tuyến kết nối thành hành lang kinh tế có lợi cho cả đô thị, di sản và miền núi, đồng thời đặt giao thông công cộng và môi trường ngang hàng với tăng trưởng. Nếu làm được điều đó, quy hoạch sẽ mở ra một thành phố lớn hơn mà vẫn gắn kết; nếu không, những cực mới có nguy cơ chỉ là khoảng cách mới trên bản đồ.
