Từ phòng học Việt Nam đến sân khấu trí tuệ nhân tạo thế giới
Những gương mặt trí tuệ nhân tạo Việt Nam đang tỏa sáng trên sân khấu quốc tế là các nhà khoa học AI Việt Nam và doanh nhân trẻ, những người vừa dẫn dắt nghiên cứu AI quốc tế vừa xây dựng startup AI trẻ tuổi, qua đó khẳng định năng lực cạnh tranh của nhân lực Việt Nam trong chuỗi giá trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Họ không chỉ là các gương mặt xuất sắc cá nhân mà còn là những người đang âm thầm đặt nền móng cho hệ sinh thái AI trong khu vực, từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng vào đời sống.
Điều đáng nói là sự trỗi dậy này không đến từ các chiến dịch truyền thông ồn ào, mà từ những cột mốc rất cụ thể: một Google DeepMind lãnh đạo người Việt trở thành diễn giả danh dự của trường máy tính số 1 châu Á, hay một sinh viên sinh năm 2003 đã kịp ghi tên mình trên các tạp chí Q1 quốc tế. Những câu chuyện đó cho thấy bản đồ AI toàn cầu đang mở ra những khoảng trống để người Việt bước vào, nếu đủ bền bỉ và có chiến lược.
Tiến sĩ Lương Minh Thắng: Từ giấc mơ IMO dang dở đến Google DeepMind
Trường Máy tính của Đại học Quốc gia Singapore được xem là “thánh đường” của khoa học dữ liệu và AI khi đứng thứ ba thế giới về Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, thứ tư về Khoa học máy tính và là số một châu Á ở cả hai lĩnh vực này. Việc Tiến sĩ Lương Minh Thắng – Giám đốc Nghiên cứu tại Google DeepMind – trở thành người Việt đầu tiên phát biểu tại lễ tốt nghiệp của trường sau 50 năm lịch sử là một tuyên bố đầy tính biểu tượng về vị thế mới của nhà khoa học AI Việt Nam.
Xuất phát từ một giấc mơ IMO không trọn vẹn, Thắng chuyển hướng sang công nghệ thông tin, rồi dành hơn một thập kỷ cho học sâu và xử lý ngôn ngữ tự nhiên cùng các nhóm nghiên cứu hàng đầu. Các kết quả về dịch máy của ông đã được dùng trong Google Translate – công cụ dịch thuật phục vụ hàng trăm triệu người dùng mỗi ngày. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy một người Việt có thể đóng góp trực tiếp vào hạ tầng AI mà cả thế giới đang sử dụng, chứ không chỉ dừng lại ở các dự án “thử nghiệm” trong nước.
Google DeepMind lãnh đạo người Việt và tham vọng suy luận của máy
Từ năm 2024, Lương Minh Thắng đảm nhiệm vai trò dẫn dắt nhóm nghiên cứu về năng lực suy luận của AI tại Google DeepMind. Đây là vị trí mà mỗi quyết định không chỉ ảnh hưởng đến một sản phẩm, mà đến cách cả ngành định nghĩa thế hệ mô hình kế tiếp. Khi một Google DeepMind lãnh đạo mang hộ chiếu Việt Nam ngồi ở bàn nơi tương lai AI được phác thảo, đó không còn là niềm tự hào cá nhân mà là “chỗ đứng chiến lược” cho tri thức Việt Nam trên bàn cờ công nghệ.
Nhóm của ông đã liên tiếp ghi dấu trên các sân chơi nghiên cứu AI quốc tế với AlphaGeometry được công bố trên tạp chí Nature, rồi AlphaProof đạt thành tích tương đương Huy chương Bạc tại IMO 2024 và Gemini Deep Think tiếp tục duy trì phong độ. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Trong quá trình nghiên cứu, TS Lương Minh Thắng đã công bố hơn 50 công trình khoa học, có hàng chục nghìn lượt trích dẫn và sở hữu hơn 15 bằng sáng chế”. Những con số đó cho thấy người Việt không chỉ tham gia, mà đang đứng ở tuyến đầu định hình cách AI suy nghĩ về toán học và logic.
Kha Minh Bảo: Gương mặt Gen Z kết nối nghiên cứu AI và startup
Ở một đầu thế hệ khác, Kha Minh Bảo – sinh viên Bách khoa Hà Nội – đang chứng minh rằng nghiên cứu AI quốc tế không còn là “đặc quyền” của các nhà khoa học kỳ cựu. Ở tuổi 22, anh đã là tác giả của 4 bài báo khoa học đăng trên các tạp chí quốc tế nhóm Q1. Hành trình ấy được chắp cánh khi Bảo nhận học bổng Singapore International Pre-Graduate Award (SIPGA) 2023, làm nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Tin Y sinh Quốc gia Singapore và hợp tác cùng Bệnh viện Đa khoa Singapore để phân tích hình ảnh tổn thương dạng vòng ở não phục vụ chẩn đoán viêm và ung thư.
Điều đáng đánh giá cao là Bảo không đóng khung mình trong vai trò “mọt sách phòng lab”. Cùng bạn bè, anh lập nhóm Neural of Things để thử sức khởi nghiệp, với dự án Awake Drive – thiết bị duy trì tỉnh táo cho người điều khiển phương tiện bằng công nghệ sóng não. Awake Drive đã đoạt Giải Nhất Student Creative Idea Challenge 2023, trở thành Quán quân Bệ phóng Khởi nghiệp – Startup Launchpad 2024 và thu hút vốn đầu tư để phát triển thành doanh nghiệp. Khi một startup AI trẻ tuổi như vậy ra đời từ ghế giảng đường, thông điệp rất rõ: Gen Z Việt Nam không chỉ muốn làm bài báo, họ muốn sản phẩm chạm đến đời sống.
Từ VietAI đến New Turing Institute: Đặt nền móng cho hệ sinh thái khu vực
Những câu chuyện của Lương Minh Thắng và Kha Minh Bảo cho thấy một điều: nếu chỉ nhìn họ như các cá nhân xuất sắc, chúng ta sẽ bỏ lỡ bức tranh hệ sinh thái. Thắng không dừng lại ở vai trò nhà khoa học AI Việt Nam tại Google DeepMind; ông còn đồng sáng lập một tổ chức phi lợi nhuận nhằm đào tạo nhân lực và kết nối cộng đồng chuyên gia AI trong nước. Từ nền tảng đó, ông cùng cộng sự phát triển New Turing Institute – một doanh nghiệp xã hội tập trung truyền cảm hứng và đào tạo thế hệ nhân lực AI tại Đông Nam Á. Đó là cách một cá nhân dùng uy tín và kinh nghiệm toàn cầu để “trả lại” cho khu vực.
Ở phía sinh viên, Bảo chia sẻ mong muốn tiếp tục học cao học, trở thành giảng viên giỏi và truyền lửa cho các thế hệ sau. Anh không chỉ đi học, đi thi, mà còn kể lại hành trình để các bạn trẻ mạnh dạn tìm kiếm cơ hội quốc tế cho riêng mình. Khi các nhà khoa học AI Việt Nam ở cả hai đầu thế hệ đều coi trọng đào tạo và cộng đồng, chúng ta có quyền kỳ vọng vào một lớp nhân tài mới – những người không chỉ nói về AI, mà xây được phòng lab, sản phẩm và lớp học của chính họ. Đó là nền tảng thực sự cho sự phát triển AI trong khu vực và trên toàn cầu.
