Thế hệ nhà nghiên cứu AI Việt Nam mới: từ giảng đường đến sân khấu quốc tế
Cuộc cách mạng AI toàn cầu đang xuất hiện một thế hệ nhà nghiên cứu AI Việt Nam mới, những người vừa trưởng thành từ hệ thống giáo dục trong nước, vừa chinh phục các trung tâm trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới, đồng thời giữ vai trò lãnh đạo nghiên cứu, xuất bản quốc tế và sáng lập startup AI trẻ, qua đó khẳng định tài năng công nghệ quốc tế của Việt Nam trên bản đồ trí tuệ nhân tạo. Trong số đó, hai cái tên Lương Minh Thắng và Kha Minh Bảo là biểu tượng rõ nét cho xu hướng “học ở Việt Nam, dẫn dắt ở thế giới”. TS Lương Minh Thắng hiện là Giám đốc Nghiên cứu tại Google DeepMind, đảm nhiệm vai trò dẫn dắt nhóm nghiên cứu về năng lực suy luận của AI từ năm 2024. Trong khi đó, Kha Minh Bảo, mới 22 tuổi, đã là tác giả của 4 bài báo Q1 và đồng sáng lập một startup AI trẻ trong lĩnh vực an toàn giao thông.
Lương Minh Thắng: từ giấc mơ IMO dang dở tới diễn giả tại trường Máy tính số 1 châu Á
Khoảnh khắc TS Lương Minh Thắng phát biểu tại lễ tốt nghiệp dành cho các tân thạc sĩ Trường Máy tính, Đại học Quốc gia Singapore (NUS) không chỉ là thành tích cá nhân, mà là lời khẳng định Việt Nam hoàn toàn có thể đào tạo những bộ óc dẫn dắt AI toàn cầu. Ngày 10/7, ông trở thành người Việt đầu tiên diễn thuyết tại sự kiện này trong lịch sử 50 năm của một trường đang giữ vị trí số 1 châu Á về Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, đồng thời đứng thứ ba thế giới trong lĩnh vực này theo bảng xếp hạng QS 2026. Câu chuyện bắt đầu từ một thất bại: đứng thứ 8 khi tuyển đội IMO, lỡ cơ hội Olympic Toán và buộc phải rẽ sang công nghệ thông tin. Chính bước ngoặt đó đưa ông đến với máy học, xử lý ngôn ngữ tự nhiên ở NUS, rồi Stanford, và sau đó là Google Brain. Từ việc cải thiện dịch máy cho Google Translate tới các hệ thống tạo ảnh như Parti, Thắng kiên trì theo đuổi những bài toán "lớn" thay vì những mục tiêu ngắn hạn. Đến nay, ông đã công bố hơn 50 công trình với hàng chục nghìn lượt trích dẫn và sở hữu hơn 15 bằng sáng chế.
Google DeepMind và dấu ấn tài năng công nghệ quốc tế mang gốc Việt
Điều đáng nói ở Google DeepMind Việt Nam không phải là tên một văn phòng, mà là tầm ảnh hưởng của một nhà khoa học gốc Việt đang giữ vai trò giám đốc nghiên cứu tại trung tâm AI hàng đầu thế giới. Từ năm 2014, mối cơ duyên giữa Lương Minh Thắng và Google bắt đầu với vị trí nghiên cứu sinh thực tập tại Google Brain. Từ đó, ông trở thành một trong những người xây nền cho thế hệ máy dịch dùng mạng nơ-ron, rồi các mô hình sinh nội dung về văn bản và hình ảnh. Khi chuyển sang Google DeepMind, trọng tâm nghiên cứu của Thắng là năng lực suy luận của AI, đưa công nghệ chạm tới những bài toán hình học phức tạp mà trước đây chỉ dành cho kỳ thi IMO. AlphaGeometry được công bố trên Nature, AlphaProof đạt thành tích tương đương Huy chương Bạc tại IMO 2024, còn Gemini Deep Think đạt tương đương Huy chương Vàng tại IMO 2025. Những con số này không chỉ là thành tích kỹ thuật, mà là lời nhắn gửi thẳng thắn: nếu được đặt mục tiêu đủ cao và kiên nhẫn, tài năng công nghệ quốc tế hoàn toàn có thể xuất phát từ những lớp chuyên Toán và giảng đường đại học Việt Nam.
Kha Minh Bảo: khi phòng lab gặp tinh thần startup AI trẻ
Trong khi Thắng đại diện cho lớp nhà nghiên cứu AI Việt Nam đã vươn tới tầng cao nhất của Big Tech, thì Kha Minh Bảo là hình ảnh một Gen Z vừa say mê khoa học, vừa không ngại khởi nghiệp. Sinh ra tại TP.HCM, đang học tại ĐH Bách khoa Hà Nội, Bảo sớm chọn trí tuệ nhân tạo và tin y sinh làm hướng đi chiến lược. Ở tuổi 22, anh đã là tác giả của 4 bài báo quốc tế thuộc nhóm Q1, một thành tích hiếm ở trình độ đại học. Học bổng Singapore International Pre-Graduate Award (SIPGA) 2023 đưa Bảo tới Viện Nghiên cứu Tin Y sinh Quốc gia Singapore (BII, A*STAR), nơi anh cùng Bệnh viện Đa khoa Singapore nghiên cứu phân tích hình ảnh tổn thương dạng vòng ở não phục vụ chẩn đoán bệnh viêm và ung thư. Trở về, anh tiếp tục đoạt Giải Nhất Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Đại học ở phân ban Trí tuệ Nhân tạo Ứng dụng và giành Best Presentation Award với đồ án tốt nghiệp về học trên nhãn thưa cho bài toán phân đoạn. "Công nghệ chỉ có giá trị khi nó chạm tới đời sống", Bảo nói khi kể về Awake Drive – thiết bị duy trì tỉnh táo cho người lái xe dùng công nghệ sóng não, dự án đã đoạt Giải Nhất Student Creative Idea Challenge 2023 và Quán quân Bệ phóng Khởi nghiệp – Startup Launchpad 2024 trước khi trở thành doanh nghiệp.
Chiều ngang mới của tài năng công nghệ: kết nối giáo dục trong nước với sân chơi toàn cầu
Điểm chung quan trọng giữa Lương Minh Thắng và Kha Minh Bảo không nằm ở chỗ họ đều giỏi, mà ở cách họ giữ sợi dây nối giữa Việt Nam và thế giới. Thắng vừa làm việc tại Google DeepMind vừa góp phần xây dựng cộng đồng AI trong nước, đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận VietAI nhằm đào tạo nhân lực và kết nối chuyên gia. Bảo, dù đặt chân tới ít nhất 6 quốc gia trong những năm đại học, vẫn tiếp tục nghiên cứu tại Bách khoa với mong muốn lên cao học và trở thành giảng viên giỏi, đồng thời chia sẻ trải nghiệm để "truyền lửa" cho các bạn trẻ mạnh dạn tìm kiếm cơ hội của riêng mình. Khi một người Việt lần đầu diễn thuyết tại trường Máy tính số 1 châu Á, và một sinh viên Bách khoa giành huy chương Đồng World Robot Olympiad 2022 tại Đức rồi lập startup Awake Drive, câu hỏi không còn là "Việt Nam có làm được AI đẳng cấp thế giới không?" mà là "Chúng ta có dám đặt mục tiêu đủ lớn và tạo môi trường để nhiều Thắng, nhiều Bảo xuất hiện hay không?"
