EVFTA tạo nền, quan hệ mới mở thêm động lực
Hợp tác kinh tế xanh Việt Nam–EU là quá trình kết nối thương mại, đầu tư, công nghệ và sản xuất bền vững để tạo ra giá trị có sức cạnh tranh lâu dài, thay vì chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa. Đây là hướng đi đáng chú ý khi hai bên vừa có nền tảng EVFTA, vừa nâng cấp quan hệ song phương.
Chiều 4/11/2026 tại Hà Nội, Bộ Công Thương phối hợp với Phái đoàn EU tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tổ chức Diễn đàn Hợp tác kinh tế-thương mại Việt Nam-EU, tập trung vào kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới. Bối cảnh này quan trọng: quan hệ hai bên bước vào giai đoạn Đối tác Chiến lược Toàn diện, trong khi các chuỗi giá trị toàn cầu đang được sắp xếp lại.
EVFTA là trụ cột cho thương mại và đầu tư, chứ không phải đích đến. Trong chín tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều vượt 65 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy nền tảng kết nối đang mở rộng; bước tiếp theo phải là chuyển ưu đãi tiếp cận thị trường thành đầu tư có chiều sâu, liên kết doanh nghiệp và năng lực sản xuất xanh.
Đầu tư chất lượng cao cần đi cùng chuyển giao công nghệ
Quan hệ được nâng cấp tạo thêm động lực chính trị, nhưng vốn và công nghệ sẽ không tự chảy vào những dự án có giá trị cao nếu môi trường đầu tư thiếu ổn định, minh bạch và nhất quán. Vì vậy, chương trình hợp tác Việt Nam EU cần được đánh giá bằng mức độ chuyển giao kỹ năng, công nghệ và cơ hội tham gia của doanh nghiệp trong nước, không chỉ bằng quy mô vốn.
Phía Việt Nam kêu gọi doanh nghiệp châu Âu hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đầu tư vào chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và kinh tế tuần hoàn. Đại diện EU-ASEAN cũng nhấn mạnh rằng đầu tư châu Âu có thể đem lại chuyên môn, hỗ trợ phát triển nhân lực và tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Đó là lý do EVFTA và đầu tư cần được nhìn như một cặp chính sách bổ trợ: hiệp định tạo khung thương mại, còn cải cách trong nước quyết định liệu doanh nghiệp có thể triển khai dự án dài hạn hay không. Quy định rõ ràng, thực thi đáng tin cậy và thủ tục hiệu quả sẽ quan trọng hơn những lời mời gọi chung chung.
Chuỗi giá trị xanh là phép thử dài hạn
Chuỗi giá trị xanh không nên chỉ là nhãn gắn lên hàng xuất khẩu. Đây phải là cách tổ chức sản xuất, cung ứng và vận chuyển với tiêu chuẩn bền vững xuyên suốt, để doanh nghiệp Việt Nam giữ lại nhiều giá trị hơn và duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Tính bền vững ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh, theo nhận định được nêu tại diễn đàn.
Các hướng hợp tác được đề cập gồm sản xuất sạch hơn, năng lượng tái tạo, logistics bền vững và tài chính xanh; đồng thời mở rộng sang kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng. Việt Nam cũng muốn cùng đối tác phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng tái tạo, nhất là điện gió ngoài khơi, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu; mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050 đặt thêm mốc định hướng cho quá trình này.
EU được đề nghị cụ thể hóa hỗ trợ tài chính và chuyển giao công nghệ thông qua các dự án phù hợp với Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng. Đây là hướng hợp tác có lý do rõ ràng, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc dự án có tạo năng lực trong nước và kết nối nhà cung ứng Việt Nam hay không.
Từ cam kết đến năng lực cạnh tranh
Dư địa hợp tác không chỉ nằm ở năng lượng. Các lĩnh vực được nêu còn gồm chuyển đổi số, cảng biển, logistics, chất bán dẫn, công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Phạm vi rộng đem lại cơ hội đa dạng hóa, nhưng cũng đòi hỏi ưu tiên rõ ràng: chọn dự án có thể nối công nghệ châu Âu với năng lực sản xuất và nhân lực Việt Nam, thay vì dàn trải nguồn lực.
Định hướng xây dựng ngành công nghiệp cạnh tranh, củng cố chuỗi giá trị trong nước và khu vực, đồng thời tăng kết nối với thị trường châu Âu và ASEAN là một cam kết dài hạn từ phía cộng đồng doanh nghiệp châu Âu. Đây là thước đo hợp lý cho hợp tác bền vững: doanh nghiệp Việt Nam phải có vai trò trong mạng lưới cung ứng, chứ không chỉ đứng ngoài quan sát dòng vốn và công nghệ.
EVFTA đã mở cánh cửa thương mại; quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện tạo thêm không gian chính trị để tiến xa hơn. Nhưng chỉ khi chuyển giao công nghệ, cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng chuỗi giá trị xanh gắn với doanh nghiệp trong nước được triển khai thành dự án cụ thể, hợp tác mới tạo ra nền tảng tăng trưởng có sức bền.
