Từ thu hút vốn đến nâng tầm giá trị
Hợp tác kinh tế xanh Việt Nam – EU là quá trình kết nối vốn, công nghệ và năng lực sản xuất để giảm tác động môi trường, đồng thời đưa doanh nghiệp vào những chuỗi giá trị có tiêu chuẩn cao hơn. Đây không nên chỉ là cuộc đua giành dự án, mà phải là lựa chọn cách đầu tư tạo ra năng lực mới trong nước. Tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam – EU diễn ra ngày 4/11 ở Hà Nội, lãnh đạo Hội đồng Kinh doanh EU–ASEAN và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam nhận định Việt Nam có cơ hội hút vốn chất lượng cao, nhất là trong năng lượng tái tạo và công nghệ cao. Diễn đàn quy tụ nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và doanh nghiệp để bàn cách ứng phó biến động toàn cầu; trọng tâm không chỉ là mở rộng thương mại mà còn định hình các chuỗi giá trị mới. Lý do cần hành động ngay nằm ở sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Việt Nam đã có nền tảng sản xuất và xuất khẩu, nhưng lợi thế sẽ khó bền nếu dòng vốn chỉ bổ sung công suất mà không chuyển giao công nghệ, kỹ năng và cơ hội cho nhà cung ứng nội địa.
Năng lượng sạch là cửa ngõ, không phải đích đến
Trong các lĩnh vực hợp tác, năng lượng tái tạo nổi lên như điểm gặp tự nhiên giữa nhu cầu của Việt Nam và thế mạnh châu Âu. Các doanh nghiệp châu Âu có kinh nghiệm về điện gió, điện mặt trời, pin lưu trữ và lưới điện phục vụ phân phối năng lượng xanh; đây là những mắt xích quan trọng để nguồn điện sạch có thể hỗ trợ sản xuất. Vì vậy, đầu tư xanh EU có thể mở đường cho dự án năng lượng, nhưng hiệu quả còn tùy thuộc vào khả năng kết nối nguồn điện với nhu cầu công nghiệp. Điều kiện này cũng là phép thử về chính sách. Đại diện EuroCham xác định khả năng tiếp cận năng lượng xanh là một trong những thách thức doanh nghiệp cần được giải quyết. Nếu nguồn điện sạch khó tiếp cận, các cam kết sản xuất bền vững sẽ bị giới hạn, còn nhà đầu tư khó xây dựng chuỗi cung ứng đáp ứng yêu cầu thị trường châu Âu. Do đó, hợp tác cần đi cùng cơ chế triển khai rõ ràng, thay vì dừng ở danh mục dự án hấp dẫn.
Chuỗi giá trị mới cần nhiều hơn nhà máy
Dư địa hợp tác không gói gọn trong ngành điện. Các lĩnh vực được nêu gồm sản xuất công nghệ cao, hàng không, công nghệ sinh học, thiết bị y tế và dược phẩm. Tại Hải Phòng, các hướng ưu tiên còn mở rộng sang điện tử, linh kiện ô tô, bán dẫn, vật liệu mới, khu công nghiệp sinh thái, logistics xanh và nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến sâu, kho lạnh. Những ngành này có thể bổ trợ nhau: logistics phát thải thấp giúp hàng hóa lưu thông; khu công nghiệp tuần hoàn giảm lãng phí nguyên liệu; còn chế biến sâu giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Đây là nơi vốn châu Âu Việt Nam có thể tạo khác biệt nếu đi kèm liên kết doanh nghiệp và chuyển giao năng lực. Hải Phòng nêu quy mô khu thương mại tự do khoảng 6.292 héc-ta cùng định hướng thu hút công nghệ cao, hạ tầng số, năng lượng sạch và logistics. Tuy nhiên, diện tích hay ưu đãi không tự tạo thành chuỗi giá trị: cần kết nối nhà cung ứng Việt Nam, đào tạo lao động và giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ để tận dụng EVFTA.
Niềm tin có thật, nhưng rào cản cũng vậy
Tín hiệu từ nhà đầu tư khá tích cực, song không nên nhầm niềm tin với việc các điều kiện kinh doanh đã đủ tốt. Theo khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh mới nhất của EuroCham, 90% doanh nghiệp tham gia sẵn sàng giới thiệu Việt Nam như một địa điểm kinh doanh hoặc đầu tư, còn 23% có tầm nhìn đầu tư dài hạn trên 20 năm. Cùng lúc, doanh nghiệp phải đối mặt trung bình với tám thách thức; một số trường hợp chịu tới 27 rào cản hành chính. Thông điệp chính sách vì thế cần thực chất: đơn giản hóa và số hóa thủ tục, tăng tính minh bạch, phát triển nhân lực phù hợp với công nghệ cao và năng lượng sạch, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận điện xanh. Đối thoại về quy định và hài hòa tiêu chuẩn có thể giảm ma sát cho doanh nghiệp. Diễn đàn cũng đề xuất kết nối dự án cụ thể, hỗ trợ khảo sát và hướng dẫn tiêu chuẩn, quy tắc xuất xứ; các bên khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành trong phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn và bền vững.
Kết luận, Việt Nam có cơ hội rõ ràng để thu hút vốn châu Âu vào năng lượng tái tạo, công nghệ cao và thương mại xanh. Nhưng thước đo thành công không phải số dự án được công bố; đó là mức độ công nghệ, kỹ năng và đơn hàng được nối với doanh nghiệp trong nước. Khi thủ tục thông thoáng hơn, nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu và chuỗi cung ứng nội địa được nâng cấp, dòng vốn mới mới có thể trở thành động lực lâu dài cho kinh tế xanh Việt Nam.
