Từ thương mại hàng hóa đến quan hệ kinh tế giá trị gia tăng
Quan hệ kinh tế Việt Nam Canada là quá trình hai nước chuyển từ trọng tâm thương mại hàng hóa sang một cấu trúc hợp tác sâu hơn, nơi thương mại gắn chặt với đầu tư doanh nghiệp, công nghệ năng lượng sạch, sản xuất tiên tiến và liên kết chuỗi giá trị, nhằm tạo thêm năng lực công nghiệp và giá trị gia tăng cho cả hai bên trong trung và dài hạn.
Điểm quan trọng nhất hiện nay là quan hệ Việt Nam Canada không còn dừng ở câu hỏi “bán gì cho nhau”, mà là “cùng tạo ra giá trị gì”. Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN, nhưng cả hai đều nhận ra biên độ tăng trưởng còn rất rộng. Trên nền tảng CPTPP và nhu cầu đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng, hợp tác kinh tế song phương đang mở rộng mạnh mẽ sang năng lượng, công nghệ, sản xuất tiên tiến và liên kết chuỗi giá trị. Đây không chỉ là sự mở rộng về ngành nghề, mà là sự nâng cấp tư duy: từ xuất khẩu nông sản, hàng tiêu dùng sang cùng xây năng lực công nghiệp, công nghệ và kinh tế tri thức.
Những cuộc tiếp xúc cấp cao: tín hiệu rõ ràng về “làn sóng hợp tác mới”
Các cuộc tiếp xúc dày đặc giữa chính phủ, nghị viện và cộng đồng doanh nghiệp hai nước cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam Canada đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, không chỉ tăng về lượng mà đổi về chất. Một điểm nhấn là Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang đã tiếp Thứ trưởng Thương mại Quốc tế Canada Glenn Purves, chuyến thăm được đánh giá là nhằm củng cố và làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam - Canada.
Phía Việt Nam đề nghị hai bên phối hợp chặt chẽ để cụ thể hóa mục tiêu nâng tầm quan hệ, trong đó nhấn mạnh các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế, thương mại, đầu tư, năng lượng, khoa học, công nghệ, giáo dục, giao thông và giao lưu nhân dân. Về phía Canada, Thứ trưởng Glenn Purves khẳng định Việt Nam là đối tác quan trọng ở ASEAN và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời cam kết phối hợp thúc đẩy các chuyến thăm cấp cao và đưa quan hệ lên tầm mới, ưu tiên năng lượng xanh, sạch, năng lượng hạt nhân, công nghệ tài chính và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây là những cam kết chính trị tạo khung thuận lợi cho làn sóng hợp tác kinh tế giá trị cao sắp tới.
Công nghệ, năng lượng sạch và sản xuất tiên tiến: tầng hợp tác mới
Điểm đáng chú ý là hợp tác kinh tế song phương đang chuyển trọng tâm từ nông nghiệp, hàng tiêu dùng và đầu tư truyền thống sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghệ năng lượng sạch, khoáng sản thiết yếu, công nghệ tiên tiến, hàng không vũ trụ, công nghiệp quốc phòng và kinh tế tri thức. Đây chính là “trục mới” của quan hệ, gắn chặt với xu hướng chuyển dịch chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo phân tích, Canada có lợi thế lớn về tài nguyên, nông sản và sản phẩm năng lượng trong ngắn hạn, nhưng tiềm năng dài hạn lại nằm ở hợp tác công nghiệp, ngành chế tạo tiên tiến và năng lượng tái tạo. Canada có thể hợp tác với Việt Nam trong khí tự nhiên hóa lỏng, hydrogen, thu giữ carbon, điện hạt nhân và năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó là các lĩnh vực công nghệ sâu như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng. Canada cũng bày tỏ mong muốn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển (R&D) và sản xuất với Việt Nam, qua đó tăng cường thương mại và đầu tư doanh nghiệp song phương.
Liên kết chuỗi giá trị: cơ hội và sức ép cho doanh nghiệp Việt Nam
Khi quan hệ Việt Nam Canada dịch chuyển từ mua bán hàng hóa sang hợp tác công nghiệp và công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước cả cơ hội lẫn áp lực. Các lĩnh vực hợp tác mở rộng buộc doanh nghiệp không thể chỉ “bán FOB” rồi dừng lại, mà phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu giai đoạn tới không chỉ là tăng lượng xuất khẩu, mà là nâng giá trị thương hiệu, mở rộng hiện diện trực tiếp tại thị trường Canada, tham gia hệ thống phân phối, sản xuất và dịch vụ quốc tế.
Theo quan điểm của Thương vụ Việt Nam tại Canada, việc tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do chung như CPTPP sẽ cho phép chuỗi cung ứng gắn dần với chuỗi sản xuất. Khi đó, liên kết chuỗi giá trị không chỉ là chuyện doanh nghiệp mà còn là sự kết nối giữa chính sách thương mại và chính sách công nghiệp của hai nước, tạo nền tảng cho nâng cấp quan hệ trong tương lai. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa doanh nghiệp Việt phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn môi trường – xã hội nếu muốn giữ chỗ trong các chuỗi giá trị mới.”
Tương lai hợp tác: từ ưu tiên chính sách tới lợi ích người dân
Nhìn về phía trước, định hướng chính sách hai bên khá rõ: Việt Nam mong muốn cụ thể hóa việc nâng tầm quan hệ với Canada, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế, năng lượng, giao thông, khoa học công nghệ, giáo dục và giao lưu nhân dân. Việt Nam cũng ủng hộ sớm kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Canada (ACAFTA), được xem là bệ phóng để Canada gắn kết lâu dài hơn với khu vực.
Điều này không chỉ là câu chuyện của giới ngoại giao hay các tập đoàn lớn. Khi hợp tác kinh tế song phương mở rộng sang công nghệ, năng lượng xanh, sản xuất tiên tiến, người dân và doanh nghiệp nhỏ sẽ được hưởng lợi từ nhiều lựa chọn việc làm chất lượng cao, tiếp cận công nghệ mới và sản phẩm, dịch vụ sạch hơn. Tuy nhiên, đi cùng là yêu cầu cao hơn về kỹ năng, chuẩn mực lao động và khả năng đổi mới. Nói cách khác, quan hệ Việt Nam Canada đang tiến tới một cấp độ liên kết chuỗi giá trị sâu hơn, và ai thích ứng nhanh với “luật chơi mới” sẽ là người thắng cuộc.
