Từ khuôn khổ quan hệ đến hợp tác thực chất
Hợp tác đầu tư Việt Nam - EU là quá trình kết nối vốn, công nghệ và năng lực doanh nghiệp hai bên để mở rộng sản xuất, nâng cấp ngành công nghiệp và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu. Đây không nên chỉ là câu chuyện thu hút thêm vốn, mà phải là cách Việt Nam tạo thêm giá trị từ mỗi khoản đầu tư. Tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế - thương mại Việt Nam - EU chiều 4/11/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cho biết việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện đầu năm 2026 đã mở ra giai đoạn mới cho hợp tác kinh tế hai bên. Đại diện EU-ABC Noel Clehane gọi đây là dấu mốc lịch sử mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới. Cùng với EVFTA, khuôn khổ này tạo điều kiện mở rộng liên kết thương mại và đầu tư; thách thức là biến cam kết thành dự án dài hạn có lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp Việt Nam.
Vốn EU cần đi cùng năng lực trong nước
Dòng vốn châu Âu có ý nghĩa lớn nhất khi đi kèm chuyên môn, công nghệ tiên tiến và cơ hội phát triển nhân lực, thay vì chỉ bổ sung năng lực sản xuất khép kín. Theo Noel Clehane, đầu tư châu Âu có thể tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam và giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. Đó là lý do chuyển giao công nghệ cần được xem như một trụ cột của hợp tác Việt Nam EU, không phải phần phụ sau quyết định đầu tư. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số trong giai đoạn 2026-2030 và cần thêm nguồn lực quốc tế cùng đối tác góp phần nâng cấp năng lực sản xuất trong nước. Muốn đạt mục tiêu ấy, chính sách thu hút vốn nên ưu tiên dự án có liên kết nhà cung cấp nội địa, nâng kỹ năng lao động và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam đảm nhận những khâu có giá trị cao hơn.
Chuỗi giá trị mới phải xanh và có sức cạnh tranh
Xây dựng chuỗi giá trị mới không chỉ là đưa thêm nhà máy vào Việt Nam; đó còn là cơ hội thiết kế các mạng lưới sản xuất đáp ứng yêu cầu xanh đang định hình năng lực cạnh tranh. Định hướng hợp tác nêu rõ những lĩnh vực có tiềm năng gồm sản xuất sạch hơn, chuyển đổi năng lượng, logistics bền vững và tài chính xanh. Hợp tác chuyển dịch năng lượng cũng được xem là một kênh huy động vốn dài hạn, kết nối nguồn lực châu Âu với nhu cầu phát triển của Việt Nam. Ưu tiên này có ý nghĩa chiến lược: khi tiêu chuẩn môi trường tác động ngày càng rõ tới quy trình sản xuất, chuỗi cung ứng và khả năng tiếp cận thị trường, phát triển bền vững không còn là phần trang trí cho chiến lược đầu tư. Vốn và công nghệ chỉ tạo lợi thế lâu dài nếu giúp doanh nghiệp nâng hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm tác động môi trường và đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.
Điều kiện để cam kết thành kết quả
Triển vọng đầu tư Việt Nam EU vì thế phụ thuộc không chỉ vào quy mô dòng vốn, mà còn vào cách hai bên tạo môi trường để dự án dài hạn có thể triển khai và doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn. Đại diện EU-ABC nhấn mạnh nhu cầu về một môi trường minh bạch, có tính dự báo và thuận lợi; đối thoại thường xuyên giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp cũng cần theo kịp những thay đổi về thị trường, công nghệ và quy định. EVFTA đã tạo nền tảng quan trọng, nhưng một hiệp định thương mại không tự động bảo đảm chuyển giao công nghệ hay hình thành liên kết nội địa. Doanh nghiệp châu Âu bày tỏ mong muốn đồng hành lâu dài trong xây dựng ngành công nghiệp cạnh tranh, củng cố chuỗi giá trị trong nước và khu vực, hỗ trợ chuyển đổi xanh và tăng kết nối với thị trường châu Âu, ASEAN. Giai đoạn tiếp theo nên được đánh giá bằng chất lượng liên kết và năng lực được tạo dựng, không chỉ bằng lượng vốn thu hút.
