Từ thiết bị bay đến năng lực trong nước
UAV Việt Nam là các phương tiện bay không người lái do lực lượng nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước phát triển, cần được kiểm tra trong điều kiện thực tế trước khi có thể mở rộng ứng dụng. Việc khánh thành Khu thử nghiệm thiết bị bay không người lái VNU - HTI tại Hòa Lạc là bước đi cụ thể theo hướng đó: cơ sở được hình thành từ hợp tác giữa Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Công nghệ Thông tin và Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ HTI. Ngay sau khi đi vào hoạt động, khu thử nghiệm tổ chức chương trình thực nghiệm thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ cho lực lượng chuyên trách thuộc Công an thành phố Hà Nội và Công an tỉnh Lào Cai. Ý nghĩa của mô hình này không nằm ở lễ khánh thành, mà ở khả năng đưa thiết bị ra khỏi phòng thí nghiệm để kiểm tra độ ổn định, cách vận hành và mức độ đáp ứng nhiệm vụ. Đây là mắt xích cần thiết, nhưng chưa đồng nghĩa với một thị trường UAV đã thành hình.
Hòa Lạc kiểm tra điều gì?
Tại Hòa Lạc, drone Make in Vietnam được đưa vào các kịch bản mô phỏng sát thực tế chiến đấu, gồm quan sát diện rộng, giám sát tuyến biên giới, truy bắt đối tượng trong địa hình phức tạp và hậu cần dã chiến. Cán bộ nghiệp vụ trực tiếp đánh giá khả năng vận hành, độ ổn định đường truyền dữ liệu và tính cơ động; phản hồi từ người sử dụng giúp kỹ sư điều chỉnh thiết kế, thuật toán nhận dạng và giao diện điều khiển. Các mẫu trình diễn cho thấy dải nhiệm vụ khá rộng: UAV vận tải hạng nặng có trọng lượng cất cánh 194 kg, tốc độ trung bình 50 km/h; mẫu trinh sát tích hợp AI nặng 12 kg, bay từ 70 đến 100 km/h. Mẫu vận tải được định hướng tiếp tế hoặc cứu hộ ở nơi đường bộ khó tiếp cận. Đây là bằng chứng về năng lực thử nghiệm thiết bị, chưa phải bằng chứng rằng sản phẩm đã sẵn sàng triển khai đại trà.
Tây Ninh nhắm đến thị trường và ứng dụng
Nếu Hòa Lạc tập trung kiểm tra từng hệ thống, Tây Ninh đặt bài toán lớn hơn: xây hệ sinh thái UAV gắn với nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, vận hành, chuyển giao công nghệ và dịch vụ. Chiến lược của tỉnh hướng tới phương tiện không người lái trên không, mặt đất và mặt nước, với UAV là trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030; việc mở rộng giai đoạn 2031-2035 sẽ tùy khung pháp lý và tín hiệu thị trường. Các ứng dụng ưu tiên gồm nông nghiệp công nghệ cao, quản lý tài nguyên và môi trường, giám sát hạ tầng, logistics, phòng chống thiên tai, quản lý đô thị và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Tác động tiềm năng vì thế gần với đời sống hơn một cuộc trình diễn công nghệ: từ thiết bị bay phục vụ ruộng đồng đến giám sát công trình hay hỗ trợ ứng phó thiên tai. Tỉnh đặt mục tiêu tạo thị trường lao động ngành UAV khoảng 8.000-10.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp.
Bước tiếp theo là biến kế hoạch thành năng lực dùng được
Tây Ninh có lợi thế về quỹ đất và không gian thực địa để thử nghiệm, đào tạo, triển khai ứng dụng; Thành phố Hồ Chí Minh có thế mạnh nghiên cứu và phát triển, theo Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Hẳn. Kết nối hai thế mạnh này là hướng đi hợp lý, nhưng hệ sinh thái chỉ có ý nghĩa khi hạ tầng bay, quy định, nhân lực và nhu cầu sử dụng cùng tiến lên. Đến hết năm 2027, tỉnh dự kiến đưa Trung tâm Thử nghiệm, đào tạo, sát hạch UAV Việt Nam vào vận hành từng bước, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện trường và chuyên gia, đồng thời hoàn thành đề án Khu liên hợp UAV. Tây Ninh cũng đăng ký triển khai khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp. Đến năm 2030, trung tâm được định hướng nâng cấp theo tiêu chuẩn khu vực, tiệm cận quốc tế; doanh nghiệp được xác định là trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo.
Hai động thái vì thế bổ sung chứ không thay thế nhau: Hòa Lạc giúp kiểm chứng thiết bị và quy trình vận hành, còn Tây Ninh muốn tạo địa bàn, hạ tầng và thị trường cho nhiều ứng dụng. Nút thắt sẽ không được tháo gỡ chỉ bằng thêm bãi thử hay một bản chiến lược; điều quyết định là sản phẩm có vượt qua kiểm tra an toàn, đáp ứng quy định và giải quyết nhu cầu thực tế với hiệu quả đủ thuyết phục hay không. Khi những điều kiện đó được nối thành chuỗi, thử nghiệm UAV mới trở thành năng lực sản xuất và dịch vụ trong nước. Nếu không, các màn trình diễn ấn tượng vẫn chỉ là những điểm sáng rời rạc.
