Ghép tạng: thước đo năng lực làm chủ kỹ thuật
Công nghệ y học là tập hợp kiến thức, quy trình và kỹ thuật giúp phát hiện, điều trị, phòng bệnh hiệu quả hơn, từ phẫu thuật chuyên sâu đến sản xuất vaccine. Những bước tiến gần đây cho thấy năng lực này không còn dừng ở việc tiếp nhận kỹ thuật, mà đã mở rộng sang hoàn thiện quy trình, đào tạo và triển khai điều trị thường quy.
Ghép gan là phép thử đặc biệt khắt khe bởi thành công phụ thuộc vào cả ca mổ lẫn chuỗi công việc trước và sau đó. Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, các bác sĩ hoàn thiện quy trình ghép gan từ người hiến sống và người hiến chết não cho người lớn, trẻ em, cả trường hợp theo kế hoạch lẫn cấp cứu tối khẩn cấp. Nhóm kỹ thuật gồm lấy mảnh ghép từ người hiến sống bằng nội soi, ghép bất tương hợp nhóm máu, chia gan tại chỗ và ghép cấp cứu tối khẩn cấp đã được triển khai thành công lần đầu tại Việt Nam.
Đến tháng 12/2025, bệnh viện đã thực hiện thành công hơn 100 ca ghép gan; tỷ lệ sống thêm sau năm năm đạt 89,7% ở bệnh nhân ung thư gan và 78,2% ở bệnh nhân suy gan. Duy trì trung bình khoảng 60 ca mỗi năm cho thấy kỹ thuật đã thành hoạt động thường quy, thay vì chỉ là thành tựu đơn lẻ. Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, việc hoàn thiện quy trình hiến, lấy, bảo quản và ghép mô, tạng từ người hiến chết não cũng góp phần củng cố nền tảng ghép tạng Việt Nam. Nhưng tăng năng lực phẫu thuật thôi chưa đủ: nâng cao nhận thức về hiến tạng sau chết não vẫn là điều kiện thiết yếu để thêm người bệnh có cơ hội được điều trị.
Tim mạch và đột quỵ: thêm lựa chọn điều trị
Ở tim mạch, bước tiến đáng kể không chỉ nằm ở thiết bị hiện đại mà ở khả năng lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng tình trạng bệnh. Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện E phát triển nghiên cứu trên bốn nhóm: phẫu thuật tim mắc phải, phẫu thuật tim bẩm sinh, chẩn đoán và điều trị tim trẻ em, cùng can thiệp tim mạch người lớn. Phẫu thuật nội soi 3D, mổ bắc cầu chủ - vành và phẫu thuật Hybrid cho bệnh động mạch chủ phức tạp giúp mở rộng các phương án xử trí.
Kỹ thuật Ozaki tái tạo van động mạch chủ bằng màng ngoài tim tự thân đã xử lý, bảo tồn cấu trúc gốc động mạch chủ và không cần dùng thuốc chống đông. Tại Bệnh viện E, tỷ lệ thành công kỹ thuật đạt 97,2%; tỷ lệ sống còn đạt 95,8% sau thời gian theo dõi trung bình 26,5 tháng. Phương pháp này đặc biệt hữu ích với người có vòng van nhỏ, nhóm có thể gặp bất lợi khi kích thước van nhân tạo không tương xứng với cơ thể.
Các hướng can thiệp tim mạch còn bao gồm điều trị phình động mạch chủ bụng bằng stentgraft nội mạch, xử trí tắc mạn tính động mạch chi dưới và động mạch vành, sử dụng stent thế hệ mới, cũng như triệt đốt rối loạn nhịp. Hệ thống bản đồ điện học 3D không chiếu tia X giúp định vị ổ loạn nhịp và hạn chế phơi nhiễm bức xạ. Với đột quỵ cấp, tiêu sợi huyết, lấy huyết khối cơ học và mô hình đơn vị đột quỵ kết hợp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật mở thêm cơ hội can thiệp kịp thời. Ý nghĩa của các tiến bộ này nằm ở khả năng đưa thêm lựa chọn điều trị đến gần người bệnh.
Sản xuất vaccine: năng lực phòng bệnh từ trong nước
Nếu ghép tạng và can thiệp tim mạch thể hiện sức mạnh điều trị, nghiên cứu và sản xuất vaccine cho thấy một trụ cột khác của công nghệ y học: chủ động phòng bệnh. Một công trình trong nước tập trung nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ sản xuất tám loại vaccine, gồm vaccine phòng lao, bạch hầu - ho gà - uốn ván, viêm gan A, viêm gan B, sởi, sởi - rubella, tiêu chảy do vi rút rota và cúm mùa.
Năng lực không chỉ nằm ở công thức sản phẩm. Các đơn vị đã làm chủ những công đoạn từ nuôi cấy vi sinh vật và tế bào đến sản xuất, tinh chế, phối trộn, đóng gói và kiểm soát chất lượng. Với vaccine BCG, IVAC nâng công suất sản xuất quy mô công nghiệp lên 6–8 triệu liều mỗi năm. Với DPT, đơn vị xây dựng hệ thống chủng giống, làm chủ quy trình vaccine phối hợp và đưa sản phẩm vào sử dụng từ năm 1991.
Danh mục vaccine trong nước giúp đa dạng hóa nguồn cung và tạo điều kiện để người dân tiếp cận sản phẩm phù hợp với nhu cầu phòng bệnh. Đây cũng là lý do nghiên cứu vaccine cần được nhìn như một phần của năng lực y tế, không chỉ là hoạt động trong phòng thí nghiệm. Các công trình được đề nghị xét tặng giải thưởng khoa học và công nghệ phản ánh tiến bộ đồng thời ở nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ kỹ thuật. Bước tiếp theo là duy trì chất lượng, năng lực sản xuất và khả năng đưa thành quả đến người dân.
Thành tựu chỉ có ý nghĩa khi đến được với người bệnh
Từ ghép tạng đến can thiệp tim mạch và sản xuất vaccine, điểm chung đáng ghi nhận là quá trình làm chủ ngày càng bao quát: không chỉ thực hiện kỹ thuật, mà còn chuẩn hóa quy trình, kiểm soát biến chứng, đào tạo và duy trì hoạt động. Điều đó giúp dịch chuyển trọng tâm từ những ca thành công riêng lẻ sang năng lực có thể phục vụ người bệnh đều đặn.
Dẫu vậy, công nghệ tiên tiến không tự động bảo đảm mọi người đều tiếp cận được điều trị. Nguồn tạng hiến, năng lực của các cơ sở y tế, đội ngũ chuyên môn và việc duy trì chất lượng vaccine đều ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích thực tế. Vì thế, mở rộng ghép tạng Việt Nam, phát triển can thiệp tim mạch và củng cố sản xuất vaccine cần đi cùng tổ chức hệ thống, chuyển giao kỹ thuật và truyền thông cộng đồng.
Kết luận, y học trong nước đang chứng minh khả năng làm chủ nhiều công nghệ chuyên sâu, từ cứu sống người bệnh bằng ghép tạng và điều trị tim mạch đến bảo vệ cộng đồng bằng vaccine. Thước đo cuối cùng không phải số kỹ thuật mới được triển khai, mà là số người bệnh có thể tiếp cận dịch vụ an toàn, phù hợp và kịp thời.
