Mạng mesh biến UAV thành những trạm chuyển tiếp
Mạng mesh là hệ thống liên lạc phi tập trung, trong đó nhiều nút có thể kết nối và chuyển tiếp dữ liệu cho nhau qua các tuyến thay thế, thay vì phụ thuộc vào một đường truyền cố định duy nhất. Đây là thay đổi đáng kể trong cách tổ chức liên lạc UAV: Nga đang trang bị vô tuyến dạng lưới cho các UAV cánh cố định để chúng thích ứng với diễn biến chiến trường. Một nút có thể là thiết bị trên UAV, phương tiện mặt đất hoặc trạm chuyển tiếp. Tín hiệu đi qua từng nút như những “bước nhảy”, giúp nối người vận hành với máy bay ở ngoài tầm liên lạc trực tiếp. Mỗi UAV vì thế không chỉ nhận lệnh mà còn có thể tiếp sức cho những phương tiện khác. Điểm đáng chú ý không phải một chiếc máy bay có thể bay xa đến đâu, mà là cả mạng lưới có thể duy trì đường truyền linh hoạt đến đâu.
Vụ tập kích Kiev cho thấy mạng lưới có thể làm gì
Ngày 29/9, Nga công bố hình ảnh UAV tập kích trung tâm thương mại và văn phòng Inkom ở Kiev; video cho thấy phương tiện vẫn được điều khiển và truyền hình ảnh khi hệ thống tác chiến điện tử được triển khai tại thành phố. Diễn biến này làm dấy lên câu hỏi về cách UAV duy trì điều khiển chính xác giữa vùng gây nhiễu drone. Cố vấn quốc phòng Ukraine Serhii Beskrestnov nhận định một UAV phản lực Geran-5 có thể đã thực hiện cuộc tập kích, còn một chiếc Shahed bay gần 3.000 m phía trên làm nhiệm vụ chuyển tiếp tín hiệu và truyền hình ảnh về. Đây là nhận định, không phải xác nhận độc lập về cấu hình tác chiến. Dù vậy, ví dụ cho thấy giá trị thực tiễn của mạng mesh: dữ liệu video, thông tin đo từ xa và lệnh điều khiển có thể được chuyển qua UAV trung gian, giúp người vận hành theo dõi và điều chỉnh phương tiện khi nó đang bay.
Tầm xa hơn, nhưng không đồng nghĩa miễn nhiễm gây nhiễu
Lợi thế của mạng mesh là khả năng mở rộng phạm vi điều khiển và tìm tuyến khác khi một đường truyền bị gián đoạn. Theo nhà nghiên cứu Michael Bohnert, công nghệ này có thể giúp vận hành UAV xa gấp hai, ba, thậm chí bốn lần so với liên lạc vô tuyến trực tiếp. Một phân tích của Calibre Defence ước tính chuỗi UAV có thể duy trì điều khiển ở cách trạm mặt đất xa nhất trong mạng 150–175 km. Một số thiết bị hỗ trợ tối đa 63 chặng truyền, nhưng càng nhiều chặng, độ trễ càng tăng và tốc độ dữ liệu càng giảm. Vì thế, mạng mesh không phải lá chắn tuyệt đối: đường truyền vẫn có thể bị gây nhiễu, còn việc giữ các nút đủ gần để kết nối ổn định đặt ra giới hạn triển khai. Khả năng đổi tuyến hay đổi tần số khiến đối phương khó cắt đứt liên lạc bằng một điểm gây nhiễu đơn lẻ, nhưng không xóa bỏ điểm yếu của mạng.
Kết luận: ưu thế nằm ở khả năng thích ứng
Ý nghĩa quân sự của mạng mesh không nằm ở việc biến UAV thành phương tiện bất khả xâm phạm, mà ở chỗ khiến liên lạc khó bị phụ thuộc vào một mắt xích duy nhất. Khi một tuyến gặp sự cố, dữ liệu có thể đi đường khác nếu mạng vẫn còn kết nối; dữ liệu từ UAV đi trước cũng có thể giúp người vận hành đánh giá mục tiêu và điều chỉnh đường bay của các phương tiện phía sau ngay trong nhiệm vụ. Đó là lợi thế đáng kể trên chiến trường biến động, nơi tín hiệu có thể bị gián đoạn và tình hình mục tiêu thay đổi nhanh. Tuy nhiên, nhiều chặng truyền kéo theo độ trễ, còn tác chiến điện tử vẫn có thể làm suy yếu liên lạc. Vì vậy, mạng mesh giúp UAV Nga duy trì khả năng phối hợp và mở rộng tầm điều khiển, chứ không bảo đảm mọi chuyến bay luôn kết nối thông suốt.
