Học sinh trúng tuyển nhưng vắng lớp: vấn đề không thể coi là chuyện riêng của từng trường
Hiện tượng "học sinh trúng tuyển nhưng chưa đến trường" là tình trạng khi học sinh đã đủ điều kiện nhập học, có tên trong danh sách trúng tuyển hoặc đã hoàn thành chương trình THCS, nhưng sau lễ khai giảng vẫn vắng lớp, không chính thức ra học, dẫn tới nguy cơ bỏ học sớm và làm suy giảm hiệu quả của chính sách giáo dục vùng cao, đặc biệt ở những khu vực có đông học sinh dân tộc thiểu số và điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Tại Lai Châu, chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 THPT và GDTX được phê duyệt cho 9.787 học sinh, tương đương 96,8% số em hoàn thành chương trình THCS. Thế nhưng đến giữa tháng 9, mới có 8.032 học sinh ra lớp, trong khi 767 em trúng tuyển nhưng chưa đến trường và hơn một nghìn em chưa đăng ký dự tuyển. Vấn đề học sinh vắng lớp ở đây không còn là câu chuyện thống kê, mà cho thấy một lỗ hổng chính sách: chúng ta đã tuyển được học sinh, nhưng chưa tạo được động lực để các em coi việc đi học là lựa chọn đáng để gắn bó.
Lai Châu: Con số đáng lo và tín hiệu tích cực từ yêu cầu "quyết liệt huy động học sinh"
Nhìn sâu vào những con số ở Lai Châu cho thấy bức tranh giáo dục vùng cao đang chịu sức ép không nhỏ. Toàn tỉnh đã đạt 8.809 học sinh trúng tuyển lớp 10, tương đương 90,01% chỉ tiêu giao. Tuy nhiên, tính tới 16.9, vẫn có 767 em trúng tuyển nhưng chưa đến lớp và 1.308 học sinh hoàn thành THCS chưa đăng ký dự tuyển. Nhiều xã có tỷ lệ học sinh trúng tuyển nhưng chưa ra lớp rất cao: Pa Ủ 40,4%, Nậm Sỏ 34,8%, Nậm Mạ 27,8%, Sì Lở Lầu 23,7%. Khi một lớp 10 ở vùng cao vắng đi gần nửa số học sinh, đó không chỉ là thất bại về tuyển sinh, mà là mất mát cơ hội phát triển của cả một thế hệ. Điểm đáng mừng là UBND tỉnh không chọn cách đứng ngoài. Công văn hỏa tốc ngày 22.9 yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các xã, phường tăng cường huy động học sinh đến lớp, duy trì sĩ số, đồng thời thành lập tổ công tác bám nắm từng thôn, bản, từng nhóm học sinh chưa đến trường. Việc gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả duy trì sĩ số cho thấy quan điểm rõ ràng: để giảm tình trạng học sinh vắng lớp, chính quyền phải là người "ra sân" cùng nhà trường, không chỉ dừng ở mức phê duyệt chỉ tiêu.
Bài học từ Khánh Hòa: khi thầy đi tìm trò và mỗi học sinh là một câu chuyện riêng
Nếu Lai Châu cho thấy quy mô thách thức của giáo dục vùng cao, thì một số trường ở Khánh Hòa lại gợi ra cách tiếp cận rất cụ thể để kéo học sinh trở lại. Tại xã Thuận Bắc, ngay khi bước vào năm học mới, chính quyền yêu cầu các trường rà soát danh sách theo từng lớp, xác định rõ em nào đã đến trường, em nào còn vắng. Với những trường hợp chưa ra lớp, giáo viên không dừng ở việc gọi điện, nhắn tin mà trực tiếp đến tận nhà để nắm nguyên nhân và vận động. Con số khoảng 50 học sinh chưa đến lớp, phần lớn là học sinh dân tộc Raglai, phản ánh rõ một thực tế: nhiều em học yếu, ở lại lớp nhiều năm, mất hứng thú học tập; một số em theo cha mẹ đi làm xa. Tại Trường THCS Thuận Bắc, nơi có 937 học sinh Raglai trong tổng số 1.340 em, vẫn còn khoảng 43 học sinh chưa đến lớp. Theo ban giám hiệu, nguyên nhân không chỉ nằm ở khả năng học tập mà còn ở tâm lý thích tự do, ham chơi, cùng việc phụ huynh chưa dành đủ thời gian cho chuyện học của con. Ở đây, giáo viên phải làm hai việc cùng lúc: thuyết phục học sinh hiểu ý nghĩa của việc đi học và thuyết phục cha mẹ tin rằng trường học là con đường tốt nhất cho tương lai.
Chiến lược huy động học sinh: không chỉ là rà số, mà phải tạo lý do để các em muốn đi học
Điểm chung giữa Lai Châu và Khánh Hòa là chính quyền đều đặt mục tiêu huy động học sinh đến lớp một cách có hệ thống. Nhưng để chiến lược này đi xa hơn những cuộc vận động ngắn hạn, cách làm cần chuyển từ "ép" học sinh đi học sang khiến các em thấy đi học là điều có ích cho bản thân. Ở phường Ba Ngòi, Trường Tiểu học Ba Ngòi phối hợp với các tổ dân phố có đông học sinh dân tộc Raglai để vận động phụ huynh chuẩn bị cho con đến trường từ giữa tháng 8. Nhà trường chủ động tìm nguồn hỗ trợ để tặng cặp, sách, vở, giày dép, trao học bổng cho những em khó khăn nhưng có nỗ lực học tập. Chính hiệu trưởng thừa nhận, những món quà ấy tuy không lớn về vật chất nhưng lại là lý do đủ cụ thể để một đứa trẻ muốn quay lại lớp. Quan trọng hơn, địa phương đặt ra cơ chế phối hợp rõ ràng: khi nhà trường báo danh sách học sinh nghỉ học, các lực lượng ở cơ sở và tổ dân phố cùng đến gia đình vận động. Đây là mô hình huy động học sinh mà nhiều nơi khác có thể học theo: rà soát kỹ, bám từng địa chỉ cư trú, giải quyết nguyên nhân cụ thể, đồng thời tạo ra "phần thưởng" về tinh thần để việc trở lại trường không còn là nghĩa vụ khô khan.
Kết luận: Muốn giữ học sinh vùng cao ở lại trường, phải coi việc đến lớp là quyền, không chỉ là nghĩa vụ
Tình trạng hàng trăm học sinh vắng lớp dù đã trúng tuyển ở Lai Châu, cùng câu chuyện thầy đi tìm trò tại Khánh Hòa, cho thấy giáo dục vùng cao đang đứng trước ngã rẽ: hoặc chấp nhận mỗi mùa khai giảng lại chứng kiến một phần học sinh rơi rụng khỏi hệ thống, hoặc thay đổi cách nhìn về quyền học tập. Công văn hỏa tốc, các tổ công tác bám bản, những chuyến đi đến từng nhà học sinh đều là bước đi cần thiết. Nhưng về dài hạn, việc huy động học sinh không thể chỉ là phong trào đầu năm, mà phải trở thành một cấu phần của chiến lược phát triển giáo dục: chương trình học phù hợp năng lực, hỗ trợ tâm lý cho những em học yếu, gắn nhà trường với cộng đồng dân tộc thiểu số, và quan trọng nhất là khiến phụ huynh thấy rõ giá trị của mỗi năm con đến lớp. Khi học sinh vùng cao cảm nhận việc đi học là quyền của mình, được tôn trọng và hỗ trợ, con số "trúng tuyển nhưng chưa đến trường" mới có cơ hội giảm xuống một cách bền vững.
