Cải cách tuyển sinh: Tinh gọn phương thức, siết lại cuộc chơi
Cải cách tuyển sinh đại học 2027 là lộ trình Bộ Giáo dục và Đào tạo tinh gọn các phương thức tuyển sinh mới, từ việc cho mỗi ngành sử dụng tối đa 3 cách xét tuyển, tiến tới chỉ còn 1 cách để tuyển chọn sinh viên, nhằm giảm lạm phát điểm và đưa kỳ thi trở lại đúng bản chất đánh giá năng lực thí sinh. Chính sách này không chỉ là chỉnh lại vài điều khoản kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: từ quản lý tuyển sinh bằng thủ tục và ma trận phương thức, sang quản trị dựa trên chất lượng, dữ liệu và năng lực thực sự của người học. Ở phiên giải trình ngày 20/9 trước Ủy ban Văn hóa – Xã hội, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định Bộ tôn trọng quyền tự chủ tuyển sinh của các trường nhưng sẽ đặt ra những “hàng rào kỹ thuật chung” để bảo đảm công bằng và độ tin cậy khi đánh giá năng lực thí sinh. Nói thẳng, cuộc chơi đại học sắp bớt rối rắm, nhưng cũng bớt “lối đi phụ” cho những ai chỉ trông vào việc săn mọi dạng ưu tiên, cộng điểm.
Vì sao phải siết phương thức: Chấm dứt ma trận xét tuyển, lạm phát điểm
Nhiều năm qua, tuyển sinh đại học bị cuốn vào một ma trận phương thức: Bộ thống kê các trường đang dùng khoảng 20 nhóm cách xét tuyển khác nhau. Mỗi trường chia chỉ tiêu nhỏ lẻ, chồng chéo nhiều kênh tuyển từ điểm thi tốt nghiệp, học bạ, bài đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế, thành tích học sinh giỏi… tạo ra một hệ sinh thái vừa phức tạp, vừa dễ gây tâm lý hoang mang cho thí sinh. Theo phân tích dữ liệu tuyển sinh và quá trình học tập của sinh viên, Bộ nhận thấy hiện tượng lạm phát điểm và “nhân đôi năng lực” – một thí sinh có thể dùng ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, lại được cộng thêm điểm từ chính chứng chỉ ngoại ngữ đó, khiến cùng một năng lực được tính hai lần. Đề xuất không cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, thành tích học sinh giỏi, nhưng cho phép quy đổi hoặc xét tuyển thẳng, là bước đi thẳng thắn: năng lực nào ra năng lực đó, không thêm, không nhân.
Từ 3 xuống 1 phương thức: Minh bạch hơn nhưng cạnh tranh tập trung hơn
Theo dự thảo, từ năm 2027 mỗi ngành, chương trình chỉ được dùng tối đa 3 phương thức tuyển sinh đại học, và từ 2028 sẽ chỉ còn 1 phương thức duy nhất, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Về mặt nguyên tắc, các trường vẫn tự chủ chọn phương thức, nhưng phương thức đó phải đánh giá đúng năng lực cần thiết và bảo đảm cạnh tranh công bằng. TS Hoàng Phương chỉ ra rằng việc cắt giảm phương thức sẽ giảm tình trạng một thí sinh trúng tuyển cùng một ngành bằng nhiều cách khác nhau, gây khó cho việc lọc hồ sơ gian lận và quản lý chỉ tiêu. Đáng nói hơn, khi buộc mỗi ngành về một phương thức, các trường không thể “chơi chiêu” tuyển sinh nữa mà phải thiết kế công cụ đánh giá đủ tin cậy, đủ phân loại như bài kiểm tra năng lực tổng hợp, hồ sơ – phỏng vấn tích hợp… và quan trọng là nâng chất lượng đào tạo để cạnh tranh. Về phía thí sinh, hệ thống bớt rối, nguồn tuyển, ngưỡng đầu vào và thủ tục được làm rõ hơn, giúp định hướng dễ dàng nhưng cũng khiến sai chiến lược là mất cơ hội.
Chiến lược ôn tập đại học mới: Tập trung vào năng lực, không “ôm” mọi đường xét tuyển
Thời “một hồ sơ, năm phương thức” sắp kết thúc: hiện nay một học sinh có thể dùng cùng bộ hồ sơ để nộp vào 5 trường với 5 cách xét tuyển khác nhau, còn tới đây mỗi ngành chỉ giữ vài phương thức và sẽ tiến tới độc đạo. Khi các trường top nhiều khả năng ưu tiên bài đánh giá năng lực, bài kiểm tra tư duy thay vì chỉ dựa vào điểm thi tốt nghiệp, chiến lược ôn tập đại học không thể dừng ở luyện mẹo, giải nhanh nữa. TS Hoàng Phương khuyến nghị thẳng: học sinh nên xác định ngành mục tiêu từ lớp 10–11, tìm hiểu kỹ trường dự định chọn dùng phương thức tuyển sinh mới nào – thi năng lực, điểm thi tốt nghiệp hay đánh giá toàn diện hồ sơ – để dồn toàn bộ kế hoạch học tập vào bộ tiêu chí đó. Nếu trường dùng bài đánh giá năng lực, phải luyện tư duy logic, đọc hiểu văn bản dài, xử lý dữ liệu, giải quyết vấn đề đa dạng; nếu trường thiên về đánh giá toàn diện, cần đầu tư kỹ vào hoạt động, thành tích nhất quán và kỹ năng phỏng vấn. Chiến lược trúng tuyển sẽ là chiến lược phù hợp sâu với một phương thức, không phải “rải hồ sơ” khắp nơi.
Phụ huynh và học sinh cần làm gì từ bây giờ?
Cải cách tuyển sinh lần này không hạ chuẩn chất lượng mà ngược lại, điểm xuyên suốt là tinh gọn quy trình, tăng tự chủ gắn với trách nhiệm, chuyển từ quản lý thủ tục sang quản trị bằng chất lượng và dữ liệu. Với thí sinh, đây là cơ hội để tránh vòng xoáy săn mọi dạng ưu tiên, nhưng đồng thời là lời nhắc: phải làm bài tập chiến lược sớm. Từ THPT, học sinh nên cùng phụ huynh: – Khoanh rõ ngành và nhóm trường mục tiêu, không chạy theo phong trào. – Theo dõi thông báo tuyển sinh đại học 2027 của các trường, xem họ chọn phương thức nào làm chính. – Sắp xếp việc học theo năng lực cần cho phương thức đó, thay vì học dàn trải. Nếu làm được, khi bước vào giai đoạn mỗi ngành chỉ còn một phương thức tuyển sinh, thí sinh sẽ không bị bất ngờ mà ngược lại, tận dụng được ưu thế là hệ thống minh bạch, tiêu chí rõ ràng, ít rủi ro thủ tục hơn. Cạnh tranh gay gắt hơn, nhưng công bằng hơn cho những người đầu tư đúng hướng.
