Khi trúng tuyển không đồng nghĩa với đi học: bức tranh đáng lo
Hiện tượng học sinh vắng mặt lớp 10 là tình trạng nhiều em dù đã trúng tuyển vào các trường trung học phổ thông hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên nhưng không đến trường sau ngày khai giảng, gây áp lực lên hệ thống giáo dục vùng khó, làm gia tăng nguy cơ bỏ học sớm và đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các chính sách duy trì sĩ số hiện nay. Theo công văn hỏa tốc ngày 22.9, UBND tỉnh Lai Châu yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các xã, phường tăng cường huy động học sinh đến lớp và duy trì sĩ số năm học 2026-2027. Nỗ lực mở rộng cơ hội học tập đã thể hiện rõ: tỉnh phê duyệt tổng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 THPT, GDTX là 9.787 học sinh, tương ứng khoảng 96,8% số em hoàn thành THCS. Nhưng điều đáng nói là “cửa trường” đã mở mà học sinh vẫn quay lưng, báo hiệu vấn đề nằm ở chỗ khác ngoài khâu tuyển sinh.
Lai Châu: Con số 767 học sinh vắng mặt là lời cảnh báo
Lai Châu là nơi cho thấy rõ nhất mức độ nghiêm trọng của học sinh vắng mặt lớp 10. Tỉnh đã tuyển được 8.809 học sinh trúng tuyển, đạt 90,01% chỉ tiêu giao. Thế nhưng, đến ngày 16.9, chỉ 8.032 em ra lớp, tương đương 91,3% số trúng tuyển; còn 767 học sinh đã trúng tuyển nhưng chưa đến lớp, chiếm 8,7% tổng số. Đó không phải những con số lạnh lùng trên báo cáo, mà là hàng trăm câu chuyện dang dở của tuổi 15. Ở nhiều xã vùng sâu như Pa Ủ, Nậm Sỏ, Nậm Mạ, Sì Lở Lầu, tỷ lệ học sinh trúng tuyển nhưng chưa ra lớp lên đến 23,7-40,4%. Cùng lúc, 1.308 học sinh hoàn thành THCS chưa đăng ký dự tuyển, chiếm 13,6%. Khi gần một phần năm học sinh đứng ngoài cánh cổng THPT, đó là tín hiệu hệ thống đang mất dần khả năng giữ chân lớp trẻ sau cơ bản.
Giáo dục vùng khó: ở nơi thầy và đoàn thể phải đi tìm trò
Điểm chung của giáo dục vùng khó là muốn giữ được sĩ số, thầy cô và đoàn thể phải chủ động đi tìm từng học sinh. Tại một xã thuộc Khánh Hòa, chính quyền yêu cầu các trường rà soát kỹ sĩ số, xác định cụ thể em nào vắng, sau đó giáo viên đến tận nơi ở để nắm nguyên nhân thay vì chờ phụ huynh chủ động liên hệ. Con số còn khoảng 50 học sinh chưa đến lớp, phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số, cho thấy việc vận động học sinh trở lại trường không thể làm qua loa. Ở Gia Lai, hình ảnh thầy giáo Vũ Văn Tùng đi từng nhà vận động học sinh quay lại lớp sau khi bỏ học lên Hà Nội làm việc là minh chứng sống động cho giáo dục vùng khó: “Khi cái khó trước mắt là bữa cơm, là thu nhập của gia đình thì lời khuyên tiếp tục đi học rất khó thuyết phục”. Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ xã Ia Krêl cũng phải nhiều lần đến các gia đình để thuyết phục phụ huynh đưa con trở lại trường.
Chính sách đã mở rộng, nhưng giữ chân học sinh mới là bài toán chính
Không thể nói các địa phương vùng khó đứng ngoài cuộc. Từ việc Lai Châu tăng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 THPT, GDTX đến khoảng 96,8% số học sinh tốt nghiệp THCS, cho thấy chính sách đã cố gắng bảo đảm ai học hết THCS đều có chỗ học tiếp. Các trường THPT, trung tâm GDNN-GDTX được yêu cầu phối hợp với xã, phường và các trường THCS để rà soát, tuyên truyền, tư vấn, đồng thời xét tuyển bổ sung nhóm học sinh chưa đăng ký học tiếp. Tuy nhiên, mở rộng chỉ tiêu và triển khai giáo dục thường xuyên mới chỉ giải quyết phần “cơ hội”, chưa chạm đến rào cản kinh tế, tâm lý học yếu, chán học, lao động sớm ở vùng khó. Khi giáo viên phải duy trì tủ bánh 0 đồng, vận động xây nhà và sinh kế cho học sinh nghèo để giữ các em ở lại trường, có thể thấy chính sách hỗ trợ hiện tại vẫn chưa theo kịp thực tế đời sống.
Giữ chân sau khai giảng: cần coi sĩ số là trách nhiệm chung
Việc hàng trăm học sinh trúng tuyển lớp 10 vẫn vắng mặt không phải là câu chuyện cá biệt của một vài tỉnh, mà là mặt cắt của giáo dục vùng khó. Các chỉ đạo hiện nay yêu cầu ngành giáo dục và địa phương định kỳ rà soát, cập nhật tình hình học sinh chưa ra lớp, nghỉ học, bỏ học để tổng hợp, theo dõi; những khó khăn vượt thẩm quyền phải được báo cáo kịp thời để tháo gỡ. Đó là bước đi đúng, nhưng nếu chỉ dừng ở “rà soát, báo cáo” thì tỷ lệ bỏ học trung học sẽ khó giảm. Cần coi việc vận động học sinh trở lại trường là trách nhiệm chung của nhà trường, gia đình, đoàn thể, và chính sách an sinh. Giữ chân học sinh không phải bằng vài cuộc vận động đầu năm, mà bằng một mạng lưới hỗ trợ liên tục, từ bữa ăn, đường đến trường đến niềm tin rằng học tiếp có ý nghĩa với cuộc đời của các em.
